Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

Over aanwezigheid zonder toe-eigening Een getuige is geen toeschouwer. De toeschouwer houdt afstand om niet geraakt te worden. De getuige houdt afstand om het geziene te kunnen dragen. Het verschil zit niet in de positie maar in de bereidheid. Er zijn mensen die bewaren wat anderen loslaten. Die aanwezig zijn bij wat niet wordt uitgesproken. Die op een pad staan tegenover iemand en de vraag dragen zonder haar te stellen. Die boeken in bewaring nemen. Die bij een sterfbed zijn zonder te weten wat ze meenemen tot het jaren later zichtbaar wordt. Getuige zijn vraagt niets en tegelijk alles. De getuige schept ruimte door er te zijn zonder het over te nemen. Dat is iets anders dan helpen. Helpen heeft een richting, een doel, een resultaat. Getuige zijn heeft alleen een aanwezigheid. Vandaar de paradox: wie getuige is, verandert niets en verandert alles. Compassie is de grondstof. Maar oneindige compassie bestaat niet zonder zelfverlies. De getuige weet dit. Hij wordt bewogen maar niet meeg...

In Lak’ech Ala K’in Ik ben een andere jij. Jij bent een andere ik. Deze eeuwenoude groet uit de Maya-traditie vangt een diepe waarheid: ieder van ons draagt in zich een stukje van de ander. Vrijheid, respect en aandacht ontstaan niet door te streven naar gelijkheid of controle, maar door het erkennen van de ander zoals hij of zij is, en door te luisteren naar wat zich aandient. In deze houding van wederkerigheid en ontvankelijkheid wordt inzicht, liefde en verbinding tastbaar. Vrijheid, niet gelijkenis, is de basis voor respect en ethiek. Onze omgang met anderen, mens of dier , vraagt evenwaardige aandacht voor hun grenzen, niet voor het opleggen van onze eigen wil. Moraliteit ontstaat niet uit vaste regels, maar uit een afstemming tussen verstand, gevoel en intuïtie. Wanneer deze drie bronnen tot dezelfde conclusie komen, ontstaat een betrouwbare basis voor handelen. Echte helderheid en verbinding ontstaan in de ruimte tussen dingen: de stilte tussen woorden, de leegte tussen g...

Leegte, hefboom en ruimte Wie nadenkt over God stuit onvermijdelijk op de vraag: zoeken wij God omdat Hij er is, of omdat wij Hem nodig hebben? In die spanning ligt een oud en voortdurend actueel gesprek tussen filosofie, psychologie en theologie. God als hefboom van de geest Vanaf de negentiende eeuw wezen denkers als Feuerbach en Freud erop dat godsbeelden vaak ontstaan uit menselijke verlangens. Volgens hen is God in wezen een projectie: een vergrote versie van onze behoeften. Waar Feuerbach stelde dat de eigenschappen die wij aan God toeschrijven eigenlijk ons eigen ideaalbeeld weerspiegelen, zag Freud in God vooral een vaderfiguur, een psychologisch hulpmiddel om met kwetsbaarheid en angst om te gaan. In dit licht verschijnt God als een mentale hefboom : een kracht die we zelf uitvinden om boven onze tekorten uit te stijgen. Het voordeel van dit perspectief is dat het doorzichtig maakt hoe religie troost kan bieden. Het risico is dat er niets anders overblijft dan een nutt...

Verkennen bij het ontwaken In de vroege ochtend, wanneer het lichaam al wakker is maar het leven nog niet begonnen, bevindt het bewustzijn zich in een niemandsland. Niet meer slapend, nog niet handelend. Hier, in deze stille tussenruimte, krijgt het denken een andere toon. Geen strakke lijnen, geen taken, geen logische volgorde. Alleen het langzame oplichten van wat er al was, maar nog niet werd benoemd. Filosofen, mystici en kunstenaars hebben dit soort grensmomenten altijd opgemerkt. Want in de marge van de dag openbaart zich iets wat zich overdag vaak schuilhoudt: zin die zichzelf nog niet heeft vastgelegd . De vroege uren als vorm van zijn Waar de rest van de dag draait om functioneren, plannen en reageren, zijn de ochtenduurtjes vóór het opstaan een tijd zonder doel. Dat maakt ze niet leeg, maar juist vol, op een subtiele manier. In termen van Heidegger zouden we kunnen zeggen: hier is nog sprake van Zijn vóór de dingen “voorhanden” worden. Je bent, zonder nog iets te wille...

Liefde, ironie en explosieve verschillen tussen mannen en vrouwen De uitdrukking iets met de mantel der liefde bedekken klinkt mild en wijs. Alsof je kiest voor de vrede in plaats van het gelijk. Maar is het wel altijd liefde? Of gebruiken we het soms als excuus om iets niet onder ogen te hoeven zien? En belangrijker: wanneer wél en wanneer beter niet? Een warme doek of een deken van stilte? De uitdrukking komt oorspronkelijk uit de Bijbel. In Spreuken 10:12 staat: “Haat wekt twisten, maar liefde bedekt alle overtredingen” . In het Nieuwe Testament klinkt het door in 1 Petrus 4:8 : “Heb elkaar hartelijk lief, want de liefde bedekt tal van zonden”. De “mantel” is hier geen doekje voor het bloeden, maar een gebaar van compassie. Iets bedekken uit liefde betekent niet dat het er niet toe doet, maar dat je kiest voor mildheid. Je laat het rusten, niet uit onverschilligheid, maar omdat je het grotere geheel belangrijker vindt dan het incident. De relatie boven de wrevel. Kracht ...

De volgorde van zelfherkenning naar liefde in evenwaardigheid In onze zoektocht naar diepere verbinding met anderen maken we vaak de fout om direct te proberen het contact te verbeteren zonder eerst de basis te leggen. We zoeken bevestiging, begrip en liefde in de buitenwereld, terwijl de sleutel tot authentiek contact ligt in het herkennen van ons eigen bewustzijn. Deze volgorde is niet willekeurig, het is volgens Francis Lucille, een Frans spiritueel leraar en leerling van Jean Klein , een natuurwet van bewustzijn zelf. Het is onmogelijk om iets in een ander te herkennen wat we nog niet in onszelf hebben ontdekt. Wanneer we proberen contact te maken vanuit onzekerheid, angst of een gevoel van gebrek, projecteren we deze toestanden op de relatie. We zoeken dan in de ander wat we missen in onszelf, wat onvermijdelijk leidt tot teleurstelling en afhankelijkheid. Het herkennen van ons eigen bewustzijn Het eerste en meest essentiële werk is dus het herkennen van ons eigen bewustzi...

De druk van gewoon moeten doen Soms zegt iemand goedbedoeld: “Je moet gewoon even doorbijten”. Een korte zin, bijna terloops uitgesproken, als bemoediging. Maar wie het zwaar heeft, kan juist struikelen over de woorden moet en gewoon . Wat een aansporing had moeten zijn, klinkt dan als een verwijt: je moet dóór, het mag niet te ingewikkeld zijn. Die kleine woorden staan niet op zichzelf. Ze ademen een tijdgeest waarin het leven voortdurend iets is om te optimaliseren. We moeten het beste uit onszelf halen, kansen grijpen, altijd vooruit. Stilstand voelt als falen. Moe zijn is verdacht. Geen zin hebben is zwakte. En de boodschap is overal: je hoeft het niet leuk te vinden, als je maar doorgaat. In die context wordt doorbijten een gebod, geen keuze. En gewoon is dan juist helemaal niet gewoon, maar een ontkenning van hoe ingewikkeld het leven soms voelt. Het is niet vreemd dat mensen in verzet komen tegen zulke taal. Het verzet richt zich niet alleen op het zinnetje zelf, ma...

Waar niets moet, groeit iets We zijn druk. Druk met werken, zorgen, denken, plannen, presteren. Zelfs onze vrije tijd moet vaak iets opleveren: ontspanning, voldoening, een verhaal om te vertellen. Alles lijkt ergens goed voor te moeten zijn. Maar soms komt er een gevoel op dat je nergens kunt plaatsen. Een zachte hapering. Een vaag verlangen naar… niets. Misschien zijn we iets kwijtgeraakt. Niet iets groots, niet iets zichtbaars. Eerder iets kleins en stil. Een vermogen dat vroeger vanzelfsprekend leek: het vermogen om te rusten in wat geen bedoeling heeft. De filosoof Byung-Chul Han schrijft over een wereld waarin alles transparant, nuttig en productief moet zijn. Waar zelfs stilte wordt ingeroosterd en verveling verdacht is. Maar hij herinnert ons eraan dat juist in de leegte iets kostbaars verborgen ligt. In wat niet meteen betekenis heeft. In wat gewoon is. In de natuur vinden we dat soms terug. Een boom die groeit zonder doel. Een wolk die voorbij drijft zonder bestemming. Een vo...

Waar ga je heen? We zeggen vaarwel, laten los, huilen misschien. Afscheid lijkt breuk, scheiding, verlies. Maar alleen wat je dacht te hebben kan verloren gaan. Wat je werkelijk bent kent geen afscheid. En wat je werkelijk liefhebt is nooit weg.     Je bent niet meer hier. Of toch wel? Je stem zwijgt, je hand verdwijnt, de deur valt zacht in het slot. En ik blijf achter met de gedachte dat je weg bent. Maar ben je dat? Wat verdwijnt is vorm. Lichaam. Geluid. Beweging. Wat blijft is stilte waarin jij nog altijd verschijnt zonder naam. Elke keer als ik je mis, ben jij weer even hier. Zonder terug te keren. Er is geen vertrek in het hart. Geen eindpunt in de ziel. Alleen verandering van verschijnen. Afscheid bestaat alleen wanneer ik geloof dat iets mij toebehoorde. Maar jij was nooit van mij. En ik was nooit van jou. We bewogen samen voor even, in de tijd. En nu beweegt het anders. Waar ga je heen als alles één...

Wat tijd niet is Stil de tijd Tijd lijkt vanzelfsprekend: we tellen haar, plannen met haar, leggen haar vast in herinneringen en agenda’s. Maar in de stilte van het nu, waar het denken even geen houvast heeft, blijkt tijd nergens te zijn. Wat overblijft is aanwezigheid en daarin is niets haastig.   Er is geen klok in je hart. Geen wijzer in je adem. Geen seconde in je voelen. En toch geloof je in tijd. Omdat het hoofd meet. Omdat de wereld vraagt. Maar in werkelijkheid is tijd nooit hier. Wat voorbij is bestaat als gedachte. Wat komt bestaat als verwachting. Maar jij bestaat alleen als dit. Zonder voor. Zonder na. Zonder haast. Wat je werkelijk bent kent geen snelheid, heeft geen begin gehad, en wacht nergens op. Het nu is geen moment. Het is geen punt tussen vroeger en straks. Het is open. Onmeetbaar. Stil. Zodra je stopt met zoeken naar wat was of zal zijn, verdwijnt de tijd en blijft alleen jij. Niet jij als verhaal, maar jij...

De ander is niet daar We ontmoeten dagelijks ‘de ander’: een gezicht dat niet het onze is, een stem die iets zegt wat wij niet denken, een lichaam dat beweegt met een andere geschiedenis. Toch is er in de ander iets wat we onmiddellijk herkennen, iets dat voorafgaat aan elk verschil. Deze tekst nodigt uit om te kijken met de ogen van eenheid en te zien dat de ander nooit echt 'daar' is geweest.   Je kijkt. En je denkt: dat is een ander. Iemand met een naam, een lichaam, een mening. En jij bent jij. Duidelijk. Gescheiden. Zelfstandig. Tot het stil wordt. Tot het denken even geen tussenpersoon is. En dan voel je: de ander kijkt ook. Niet met andere ogen. Maar met kijken zelf. Niet met zijn gewaarzijn. Maar met gewaarzijn zónder bezitter. En ineens verdwijnt het onderscheid. Niet alsof jij oplost. Niet alsof je hetzelfde wordt. Maar alsof de tussenruimte nooit echt bestond. De ander is geen spiegel. Geen projectie. Geen mysterie. ...

Niets meer zoeken Thuiskomen wordt vaak verward met teruggaan naar iets van vroeger, naar een plek of een gevoel. Maar in wezen is thuiskomen het einde van zoeken, het besef dat je nergens naartoe hoeft. Niet omdat je alles hebt, maar omdat je niets meer mist. Deze tekst beschrijft thuiskomen niet als bestemming, maar als herkennen.   Je zocht. Al heel lang. Naar rust. Naar betekenis. Naar jezelf misschien. Je liep omwegen. Je nam afslagen. Soms wist je niet eens meer waar je vandaan kwam. En toen, opeens, was er stilte. Niet omdat je iets vond, maar omdat je niets meer zocht. Dat was thuiskomen. Niet in een plek, maar in een zijn. Geen poort. Geen sleutel. Geen inspanning. Je herkende wat je altijd al was: open, stil, aanwezig. Er viel niets te bewijzen. Niets te verdedigen. Niets te bereiken. Alleen nog: zijn. Zoals je bent. Zoals het is. Zoals het altijd al was. Naschrift bij de reeks 'niet-twee' De teksten in deze reeks zijn be...

Wat is, is welkom Acceptatie wordt vaak begrepen als iets wat je moet doen : "Ik moet leren accepteren." Maar dan blijft er nog steeds een ‘ik’ die moeite doet, en iets anders dat eigenlijk ongewenst is. In deze tekst wordt acceptatie niet gepresenteerd als prestatie, maar als natuurlijke toestand van gewaarzijn: het open veld waarin alles verschijnen mag, zonder dat iets veranderd hoeft te worden.   Soms wil je iets anders. Een andere gedachte. Een ander gevoel. Een andere uitkomst. Een ander verleden. En je merkt: je bent aan het duwen. Aan het trekken. Aan het vechten tegen wat al gebeurd is. Of tegen wat zich nu aandient. Maar het gebeurt toch. Wat als je niets hoeft te veranderen? Wat als acceptatie geen inspanning is, maar juist het einde van inspanning? Wat als acceptatie niet zegt: "ik ben het ermee eens", maar zegt: "dit is er en dat is genoeg". Dan wordt het stil. Niet omdat alles prettig is. Niet omdat je nu n...

De stilte van waarheid Wat is waarheid? Niet de inhoud van een gedachte, maar de openheid waarin geen leugen standhoudt. Niet wat je denkt , maar wat je bent , zodra het denken even stilvalt. Deze tekst verkent waarheid niet als eigendom, maar als afwezigheid van verdediging. Je zoekt. Je denkt: er moet toch iets kloppen, iets standhoudt, iets waarop ik kan bouwen. Je onderzoekt ideeën. Je vergelijkt meningen. Je verdedigt overtuigingen. Maar telkens is daar dat knagende besef: waarheid lijkt zich te verstoppen op het moment dat je haar probeert te bezitten. Want waarheid is geen bezit. Geen mening. Geen standpunt. Waarheid is dat wat overblijft als je niets meer hoeft te zeggen om jezelf veilig te voelen. Het is geen zinnetje dat je kunt citeren. Geen systeem dat je kunt uitleggen. Waarheid is stilte. Niet de afwezigheid van woorden, maar de afwezigheid van strijd. In die stilte valt het masker van weten af. Je blijft over als aanwezigheid, ope...

Voorbij het woord ‘God’ God. Een woord dat zoveel oproept: verlangen, hoop, verwarring, verzet. Maar wat als God geen object is om te vinden, geen iemand om te volgen, maar het onuitsprekelijke waarin jijzelf verschijnt? Wat als God geen ander is?   Soms spreek je het uit. Zacht, met eerbied. Of juist hard, met twijfel. Soms vermijd je het. Soms zoek je het. Soms denk je dat je het gevonden hebt. Maar altijd blijft er iets buiten bereik. Tot je ziet: God is niet buiten je bereik, omdat God niet buiten je is. God is niet wat je kunt kennen. Niet wat je kunt bezitten. Niet wat je kunt bewijzen. Want God is geen iets . En jij bent geen iemand die apart staat. Wat je werkelijk bent, is nooit gescheiden geweest van wat mensen ‘God’ noemen. Het is dezelfde ruimte waarin alles verschijnt. Dezelfde stilte onder je gedachten. Dezelfde liefde die niets claimt, maar alles draagt. God is geen persoon. Maar ook geen ding. Geen doel. Geen overtuiging. ...

Sneller, hoger, sterker? Of: echter, eerlijker, evenwichtiger? In onze welvaartsmaatschappij lijken we elkaar te beoordelen op wie het hoogst klimt op de carrièreladder, wie het snelst fietst op de elektrische fiets en wie in de sportschool het sterkst oogt. Wie capriolen uithaalt, krijgt aandacht. Maar we weten vaak niet of die aandacht voortkomt uit bewondering of simpelweg uit nieuwsgierigheid. Mensen die dat verschil niet goed inschatten, kunnen denken dat zij met die drie eigenschappen “de blits” maken. Op sociale media delen we de aantrekkelijkste beelden van ons leven. De selfie krijgt een filter, het huis een zonnige hoek en de vakantiefoto’s een vleugje avontuur. Ondertussen worden we overspoeld met halve waarheden, beeldvorming en fake new s. De logische conclusie lijkt: iedereen doet wat-ie zelf wil, dus ik doe ook gewoon waar ik zin in heb . Doe ik het niet dan doe ik mijzelf tekort en haal ik niet uit het leven wat erin zit. Tot zover is dat alles misschien zoals het is. W...

Verdoving, verwarring en weer contact maken   Waarom het soms stil is vanbinnen en hoe je daar verandering in kunt brengen Soms stelt iemand je een eenvoudige vraag: "Hoe voel je je?". En dan merk je dat je geen antwoord hebt. Niet omdat je niet wilt antwoorden, maar omdat je het oprecht niet weet. Dat je op zulke momenten geen contact hebt met je gevoel, is helemaal niet vreemd. Sterker nog: het is voor veel mensen herkenbaar. Je zou het een innerlijke verdoving kunnen noemen, alsof het lichaam en de geest op ‘pauze’ staan, terwijl het leven om je heen doorgaat. De afstand tussen hoofd en lichaam David Berceli beschrijft in zijn boek TRE – Trauma- en spanningsreducerende oefeningen een aangrijpend voorbeeld van een jonge soldaat die na zijn terugkeer uit een oorlogssituatie volledig afgesneden was van zijn gevoel. De soldaat vertelde: “Ik voel mezelf niet en ik voel geen contact met anderen. Ik ben helemaal alleen, vanbinnen en vanbuiten.”. Wanneer gevoelens t...

Tussen strijd en stilte Een wijze vrije vogel? De drang naar vrijheid is universeel, maar de wegen die daarheen leiden zijn verschillend. Sommige mensen (en dieren) veroveren hun vrijheid door te vluchten, anderen door te verdedigen wat hen toekomt, en weer anderen door te vechten voor hun overtuiging. Wat al deze strategieën met elkaar gemeen hebben, is dat ze voortkomen uit het gevoel dat er iets ontbreekt: ruimte, erkenning, autonomie. Wanneer mensen onrecht vermoeden, kijken ze vaak naar hoe anderen reageren. De felste stem krijgt de meeste aandacht. Dat kan anderen op het verkeerde been zetten: ze negeren hun eigen, meer intuïtieve wijsheid en sluiten zich aan bij de luidste roep, niet per se bij de diepste waarheid. Vrijheid vraagt niet alleen moed, maar ook inzicht. Wie altijd vlucht, verliest zichzelf. Wie altijd verdedigt, riskeert verstarring. En wie altijd vecht, loopt het risico gedood te worden – letterlijk of figuurlijk. De oude Zeloten vormen een voorbeeld van deze derde...

Het vasthouden aan een balans tussen jezelf en de ander In een wereld vol meningen, verwachtingen en snelle oordelen, zoeken veel mensen houvast. Maar wat als dat houvast niet ligt in vaste zekerheden, maar juist in een innerlijke houding die meebeweegt zonder zichzelf te verliezen? Dit essay beschrijft het concept van de bewegende kern : een beeld dat richting geeft aan een innerlijke grondhouding, die balans bewaart tussen trouw aan jezelf en openheid voor de ander. Wat is een bewegende kern? De bewegende kern is het innerlijke zwaartepunt van waaruit een mens leeft, kiest en reageert. Ze bestaat niet uit vaste waarheden of onwrikbare opvattingen, maar uit waarden, intuïties en een houding van aandacht. Het is een centrum dat niet verankert, maar oriënteert, als een kompas dat je helpt bewegen zonder doelloos te raken. Een kern die beweegt, beweegt omdat ze leeft. Beweging is geen teken van zwakte, maar een uitdrukking van gevoeligheid, van levend bewustzijn. Zoals een boo...

Hoe een moment van stilte gesprekken verdiept Een retorische vraag lijkt soms een sluitstuk, een opmerking waar geen antwoord op verwacht wordt. Maar wie goed luistert, hoort juist de uitnodiging erin: denk nog eens na, kijk dieper, blijf even hangen . In plaats van de discussie af te snijden, kan een retorische vraag de deur openen naar iets betekenisvols. Neem bijvoorbeeld de vraag “Waar moet een mens zich druk over maken?”. Je kunt die opvatten als een dooddoener:   iets waarmee het gesprek doodvalt. Maar je kunt het ook benaderen als een aforisme : een compacte vorm van wijsheid die tot zelfonderzoek uitnodigt. Het verschil zit niet in de vraag, maar in de houding van de luisteraar. Een dooddoener is pas een eindpunt als je hem zo behandelt. Zie je hem als een kans, dan wordt het een spiegel, een startpunt voor iets echts. Zo bezien zijn dooddoeners en aforismen twee zijden van dezelfde munt: ze zijn even krachtig als je bereid bent je erdoor te laten raken. Alles hangt ...