Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

Hoe harde opvoeding sommigen belemmert in hun denkvrijheden De koppigheidsfase Ergens tussen het tweede en derde levensjaar ontdekt een kind dat het een eigen wil heeft. Het is een cruciaal moment in de ontwikkeling: de ontdekking van het zelf als apart van de ander, als handelend subject met eigen verlangens. Ontwikkelingspsychologen noemen dit de autonomiefase. Erik Erikson beschreef het als de fase waarin het kind worstelt tussen autonomie enerzijds en schaamte en twijfel anderzijds. Hoe ouders op deze fase reageren, heeft volgens onderzoek langdurige gevolgen. Een kind kan in de autonomiefase te weinig (controlerend) of veel te veel ruimte krijgen (verwaarlozing). Een kind dat in zijn groeiende zelfstandigheid wordt ondersteund maar ook begrensd, leert omgaan met frustraties, grenzen stellen en zijn eigen wil te gebruiken als kompas. Maar een kind dat wordt gebroken, dat leert dat zijn wil iets gevaarlijks is, iets dat moet worden onderdrukt, ontwikkelt een problematische re...

Synchroniciteit, verwondering en bescheidenheid Soms lijkt een toevallige ontmoeting, een zin uit een boek, of een gebeurtenis die precies op het juiste moment plaatsvindt, méér dan toeval. Alsof de werkelijkheid even antwoord geeft op een innerlijke vraag. Carl Gustav Jung noemde dat verschijnsel synchroniciteit : een betekenisvolle samenloop van omstandigheden, zonder dat er sprake is van een duidelijk causaal verband. Voor Jung was synchroniciteit geen wetenschappelijk bewijsbaar principe, maar een ervaringsgegeven. Hij beschreef het als iets dat zich niet laat afdwingen of controleren, maar zich aandient, op momenten dat het ons iets lijkt te willen zeggen. Een droom die samenvalt met een onverwacht telefoontje, of een gedachte die even later door iemand anders uitgesproken wordt. We voelen ons dan even opgenomen in een groter geheel, alsof er een samenhang is achter de schermen van het alledaagse. Maar wat is die samenhang? En bestaat ze echt? Sommige filosofen -zoals Imma...

Hoe ontwikkelen we dit bewustzijn in evenwaardigheid? "Spiegologie" Het leren omgaan met ons zelfbewustzijn is een levenskunst die we vaak niet bewust ontwikkelen. Hier volgen enkele belangrijke aspecten. Weten wanneer je moet stoppen met denken Soms is verder piekeren contraproductief. Leren herkennen wanneer je in cirkelredeneringen terecht bent gekomen, of wanneer een beslissing "goed genoeg" is, voorkomt mentale uitputting. Sommige situaties vragen om intuïtie of gewoon handelen, niet om nog meer analyse. Het onderscheid tussen observeren en oordelen Zelfbewustzijn wordt vaak verward met zelfkritiek. Maar observeren wat er in je omgaat -gedachten, emoties, reacties- zonder direct te oordelen geeft meer ruimte om bewust te kiezen. "Ik merk dat ik geïrriteerd ben" is anders dan "Ik ben een slecht persoon omdat ik geïrriteerd ben". Accepteren van onvolmaaktheid Ons zelfbewustzijn confronteert ons constant met onze tekortkomingen. M...

De stilte van waarheid Wat is waarheid? Niet de inhoud van een gedachte, maar de openheid waarin geen leugen standhoudt. Niet wat je denkt , maar wat je bent , zodra het denken even stilvalt. Deze tekst verkent waarheid niet als eigendom, maar als afwezigheid van verdediging. Je zoekt. Je denkt: er moet toch iets kloppen, iets standhoudt, iets waarop ik kan bouwen. Je onderzoekt ideeën. Je vergelijkt meningen. Je verdedigt overtuigingen. Maar telkens is daar dat knagende besef: waarheid lijkt zich te verstoppen op het moment dat je haar probeert te bezitten. Want waarheid is geen bezit. Geen mening. Geen standpunt. Waarheid is dat wat overblijft als je niets meer hoeft te zeggen om jezelf veilig te voelen. Het is geen zinnetje dat je kunt citeren. Geen systeem dat je kunt uitleggen. Waarheid is stilte. Niet de afwezigheid van woorden, maar de afwezigheid van strijd. In die stilte valt het masker van weten af. Je blijft over als aanwezigheid, ope...

Verdoving, verwarring en weer contact maken   Waarom het soms stil is vanbinnen en hoe je daar verandering in kunt brengen Soms stelt iemand je een eenvoudige vraag: "Hoe voel je je?". En dan merk je dat je geen antwoord hebt. Niet omdat je niet wilt antwoorden, maar omdat je het oprecht niet weet. Dat je op zulke momenten geen contact hebt met je gevoel, is helemaal niet vreemd. Sterker nog: het is voor veel mensen herkenbaar. Je zou het een innerlijke verdoving kunnen noemen, alsof het lichaam en de geest op ‘pauze’ staan, terwijl het leven om je heen doorgaat. De afstand tussen hoofd en lichaam David Berceli beschrijft in zijn boek TRE – Trauma- en spanningsreducerende oefeningen een aangrijpend voorbeeld van een jonge soldaat die na zijn terugkeer uit een oorlogssituatie volledig afgesneden was van zijn gevoel. De soldaat vertelde: “Ik voel mezelf niet en ik voel geen contact met anderen. Ik ben helemaal alleen, vanbinnen en vanbuiten.”. Wanneer gevoelens t...

De onmogelijkheid om extreem hoge intelligentie te meten De opkomst van kunstmatige intelligentie roept fundamentele vragen op over de aard van intelligentie zelf. Hoewel AI-systemen indrukwekkende prestaties leveren op specifieke gebieden, verschilt hun vorm van intelligentie wezenlijk van menselijke intelligentie. Waar AI uitblinkt in snelle patroonherkenning, statistische voorspellingen en razendsnelle informatieverwerking, mist het essentiële menselijke capaciteiten zoals echt begrip van oorzaak en gevolg, zelfbewustzijn en emotionele intelligentie. Menselijke intelligentie kent verschillende dimensies, zoals beschreven in Gardner's theorie van Meervoudige Intelligenties. Deze omvat acht verschillende vormen: verbaal-linguïstisch, logisch-mathematisch, visueel-ruimtelijk, muzikaal-ritmisch, lichamelijk-kinesthetisch, interpersoonlijk, intrapersoonlijk en naturalistisch. Later zijn daar nog concepten als existentiële en emotionele intelligentie aan toegevoegd. Deze veelzijdighei...

Het bewust wisselen tussen aanpakken in relaties Wanneer mensen elkaar ontmoeten –als partners, vrienden of collega’s– rijst de vraag: hoe benaderen we elkaar op een manier die recht doet aan evenwaardigheid? In intieme relaties komt dit scherp naar voren. Kies je voor begrijpen of voor accepteren? Analyseer je wat er gebeurt of geef je ruimte zonder vragen? Drie voorbeelden Krishnamurti  werd als kind door een spirituele organisatie uitgekozen als de toekomstige 'Wereldleraar', een positie die hij later volledig afwees. Hij werd beroemd door te weigeren wat anderen van hem verwachtten en door vol te houden dat er geen hiërarchie bestaat tussen leraar en leerling. Iedereen is evenwaardig in het zoeken naar waarheid. Hij benadrukte directe waarneming: geen strategie, maar aanwezig zijn bij wat er gebeurt zonder oordeel of tussenkomst van het denken. Osho (Baghwan)  gebruikte juist alle mogelijke aanpakken -van psychotherapie tot meditatie- maar zonder zich eraan t...

Wat kenmerkt een dialoog? Een dialoog is een evenwaardig gesprek waarin beide partijen op een open en onderzoekende manier met elkaar in gesprek gaan. Het doel is niet om elkaar te overtuigen, maar om samen tot een dieper inzicht te komen. Kenmerkend voor een dialoog is dat elk van beiden reageert op wat de ander zegt, met ruimte voor persoonlijke reflectie en het verkennen van ideeën. In deze korte dialoog onderzoeken twee personen het thema "wat is liefde?". Het laat zien hoe een gesprek over een abstract onderwerp kan leiden tot een gezamenlijke conclusie, terwijl beide gesprekspartners hun eigen perspectieven en ervaringen inbrengen. Start dialoog De een: Wat is liefde? De ander: Liefde is een diepgevoelde toewijding aan iemand of iets. Het gaat verder dan gevoelens of emoties ; het is een bewuste keuze en een manier van zijn. Hoe zie jij dat? De een: Dat klopt wel voor mij. Ik denk dat liefde veel verschillende gevoelens oproept, zoals vreugde of verdriet, maar dat het m...

Kennis zoeken in het onderbewuste Neuro-Emotionele Integratie (NEI) is een alternatieve therapie die probeert om emotionele blokkades, vaak diepgeworteld in het onderbewuste, op te heffen en zo lichamelijke of emotionele problemen aan te pakken. Er zijn verschillende meningen over deze benadering. Vanuit wetenschappelijk oogpunt is er weinig empirisch bewijs dat NEI effectief is, en sommige mensen beschouwen het dan ook als kwakzalverij. Dit kan zeker een reden zijn om kritisch naar de methode te kijken. NEI wordt vaak gepresenteerd in combinatie met kinesiologie, een redelijk degelijke alternatieve (complementaire) geneeswijze die gebruik maakt van spiertests om te communiceren met het lichaam of onderbewuste . Kinesiologie is gebaseerd op het idee dat het lichaam reacties vertoont (bijvoorbeeld door het versterken of verzwakken van spierkracht) die informatie kunnen geven over lichamelijke of emotionele blokkades. Is er sprake van machtsmisbruik? Het idee dat iemand toegang krijgt to...

Wie heeft belang bij welke waarheid? Maarten Keulemans schrijft op 28 augustus in de Volkskrant over het bericht dat veel psychologisch onderzoek bij nader inzien geen stand houdt. Een citaat. Het spook heeft vele namen: 'bureaulade-effect', 'afname-effect', 'publicatiebias'. Denken wetenschappers eindelijk iets te hebben ontdekt, blijkt het na een tijdje helemaal niet te bestaan. Rode wijn is bij nader inzien toch niet goed voor de gezondheid, mild depressieve mensen hebben toch geen baat bij antidepressiva, en de effecten van antioxidanten zijn minder groot dan onderzoek aanvankelijk uitwees. Ach, de publicatiebias, verzuchten wetenschappers op zo'n moment. Dat zit zo. Wetenschappers werken liever experimenten met een mooi resultaat uit, dan proeven die niets opleveren (die verdwijnen in de bureaulade, vandaar de naam). Ook vakbladen publiceren liever opvallende resultaten dan studies die iets níét aantonen. Er is geen kwade opzet en er zijn geen schuldige...

The Work en Byron Katie Een aforisme van Byron Katie is “niemand kan mij kwetsen – dat is mijn werk”. Een citaat van haar. Mensen die voor het eerst kennismaken met The Work zeggen vaak tegen me: “maar het zou mij machteloos maken als ik mijn strijd met de realiteit stop. Wanneer ik de realiteit gewoon accepteer, word ik passief. Ik kan zelfs de wens om iets te doen verliezen”. Ik antwoord dan met een vraag: “kun je werkelijk weten dat dit waar is?”. Wat geeft je meer macht? – ‘Ik wou dat ik mijn baan niet kwijt was geraakt’ of ‘ik ben mijn baan kwijt geraakt, wat voor intelligente oplossingen kan ik nu direct vinden’? The Work laat zien dat wat volgens jou niet zou mogen gebeuren, moest gebeuren. Het moest gebeuren omdat het gebeurde en geen enkel denken ter wereld kan dat veranderen. Dat betekent niet dat je het moet gedogen of goedkeuren. Het betekent dat je zonder weerstand naar dingen kunt kijken en zonder de verwarring van je innerlijke strijd. Niemand wil dat zijn kinder...

Het aantal behandelingen en het medicijngebruik neemt toe Het nieuwe handboek voor de psychiatrie, de DSM-5, geeft aanleiding tot vele kritische beschouwingen. De DSM-5 bestempelt normale variaties van menselijk gedrag tot ziektes waarvoor je hulp moet zoeken en pillen moet slikken. Wat je aandacht geeft, groeit. AartJan Beekman, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, ziet dat niet terug in de Nederlandse cijfers. Hij wijst in artikel van Tonie Mudde in de Volkskrant van 18 mei op de zogeheten NEMESIS-studies; grote periodieke steekproeven om de geestelijke gezondheid van de Nederlandse bevolking te peilen. Uitkomst: psychische stoornissen komen nu net zo vaak voor als tien jaar geleden. Beekman: 'Ook in landen als Amerika en Australië neemt het aantal diagnoses over de gehele linie niet toe, ook niet na de publicatie van een nieuwe editie van de DSM'. Wat door de jaren heen wél toeneemt, is het aantal behandelingen en het medicijngebruik. Inmiddels sli...

Geluk en relatie In de aanloop van Valentijnsdag schrijft Lisa Bontenbal in de Wetenschapsbijlage van de Volkskrant over de mythe dat stelletjes gelukkiger zijn dan vrijgezellen. Onderzoeken suggereren dat het huwelijk of het aangaan van een relatie het beste is wat een mens kan overkomen. Zo zijn gehuwden gezonder, minder eenzaam en leven ze langer dan alleenstaanden. Mensen die een partner vinden waren voor die tijd al gelukkiger. De relatie tussen geluk en het hebben van een relatie werkt twee kanten op: zij die gezonder en gelukkiger zijn hebben een grotere kans om een partner te vinden en als gevolg daarvan zijn mensen met een partner een klein beetje gelukkiger dan mensen zonder partner. In die groep singles zitten namelijk ook mensen die nu eenmaal een kleinere kans hebben om een partner te vinden om redenen van schoonheid, karakter, (psychische) gezondheid en tekortkomingen die een relatie in de weg zitten. De boodschap is dat wanneer je nu niet gelukkig bent, je beter aan jeze...