Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

Zonder oordeel, zonder strijd Wat je voelt, bepaalt niet alleen je stemming, maar ook je neiging tot handelen. Wie zich geraakt voelt, wil iets laten merken, veranderen, oplossen of wegduwen. Maar het kan ook anders: door te containen . Dat wil zeggen: gevoelens laten opkomen, ruimte geven en dragen, zonder ze meteen te hoeven uiten als emotie of ze te onderdrukken. Containen is een variant van tot 10 tellen. De kunst van containment –het laten opkomen en dragen van (vooral negatieve) gevoelens zonder direct te handelen– is een krachtig alternatief. Je hoeft je gevoel niet te verloochenen. Je hoeft het ook niet weg te praten. Ik voel dit, en ik hoef er nu niets mee, behalve het te laten bestaan. Het geeft rust, overzicht en openheid. En het beschermt niet alleen jezelf, maar ook de relatie. Wat AI doet, lijkt hierop. Ontworpen om te communiceren zonder emoties, laat het zich niet meeslepen door gevoelens van ongeduld, frustratie, afwijzing of trots. Het oordeelt niet. Het wacht ...

Kunnen we voorkomen dat we gevangen raken in een paradox? Joseph Heller’s Catch-22 (1961) is een satire op de absurditeit van bureaucratie en oorlog, met name binnen het Amerikaanse leger tijdens de Tweede Wereldoorlog. De titel verwijst naar een paradoxale regel: een piloot die mentaal instabiel is, kan niet vliegen, maar als hij om ontslag vraagt wegens krankzinnigheid, bewijst hij daarmee juist dat hij wilsbekwaam is en moet hij blijven vliegen. Dit illustreert hoe systemen zichzelf in stand houden door tegenstrijdige logica. Relevantie voor de huidige tijd De Catch-22 paradox zie je terug in veel hedendaagse systemen, waaronder technologie en AI. Het voorbeeld van AI als zowel bedreiging als oplossing voor democratie is opvallend, maar er zijn meer parallellen: 1.    Privacy & veiligheid AI helpt bij opsporing van criminaliteit en terrorisme. Tegelijkertijd bedreigt AI de privacy en vrijheid van burgers. 2.    Werkgelegenheid & automatisering A...

De overheid moet de burger beschermen tegen misbruik Met de opkomst van geavanceerde kunstmatige intelligentie (AI) worden gesprekken steeds vaker gevoerd tussen mens en machine, waarbij de menselijke gesprekspartner soms niet meer zeker kan zijn of hij met een mens of een computer communiceert. Deze ontwikkeling roept niet alleen technische en ethische vragen op, maar ook fundamentele kwesties over de rechten en verantwoordelijkheden van AI-systemen en de instanties die ze aanbieden. Grondrechten voor levende wezens Hubot: menselijke robot Grondrechten zijn historisch gezien ontwikkeld om de fundamentele vrijheden en (even)waardigheid van levende wezens, en met name mensen maar ook dieren of een uniek natuurgebied, te waarborgen. Het toekennen van dergelijke rechten aan AI roept een filosofisch en juridisch dilemma op. Machines, hoe geavanceerd ook, missen bewustzijn en gevoelens zoals we die toekennen aan levende wezens. Ze zijn ontworpen, gebouwd en geprogrammeerd door mensen en bli...

Een flitsende zoektocht naar ware vrijheid De emeritaatsrede van Bob de Wit, uitgesproken op 9 september 2024 en hieronder te beluisteren, werpt een visionaire blik van de impact van kunstmatige intelligentie (AI) op de samenleving. Onder de titel 'De ontknoping van de samenleving. Leidt AI tot ware vrijheid?' schetst De Wit niet alleen hoe AI onze wereld fundamenteel kan veranderen, maar ook hoe dit nieuwe technologieën en oude democratische idealen met elkaar kan verbinden. Een nieuwe fase van intelligentie Vanaf 2030, voorspelt De Wit, zal de mens niet langer het meest intelligente 'leven' op aarde zijn. Humanoids, digital twins en cyborgs zullen ons in het voorstellen van slimme oplossingen overtreffen in duizelingwekkende snelheid. Deze technologische revolutie dwingt ons om na te denken over wat de mens uniek maakt. De Wit wijst op de menselijke ziel, geest, creativiteit en de capaciteit voor onbaatzuchtige liefde als essentiële eigenschappen die ons onde...

O Nederland, let op u saeck In de zestiende eeuw schreef Adriaen Valerius dit gedicht.  O Nederland, let op u saeck,  de tyt en stont is daer,  op dat nu inden hoeck niet raeck  u vryheyt, die, voorwaer,  u ouders hebben dier gecocht  met goet en bloet en leven;  want sy werd nu gantsch en t'eenemael gesocht  tot niet te zyn verdreven. Hulp of gevaar? In de tijd van Adrian Valerius kwam het gevaar van buiten onze grenzen. In onze tijd is naast de groeiende macht van Big Tech door de versplintering en de individualisering de gemeenschap in gevaar gekomen om in handen te geraken van populisten. "The place is flooded with shit". Populisme is een krachtig politiek fenomeen dat in veel democratieën opkomt en soms zelfs de macht weet te grijpen. De aantrekkingskracht van populistische leiders schuilt niet in hun rationele argumenten, maar in hun vermogen om mensen te imponeren met kracht en daadkracht en twijfelaars te ontregelen met fake news. Dit maak...

Verbied ontwikkeling van iets dat kan lijden De snelle ontwikkeling van kunstmatige intelligentie (AI) roept fundamentele vragen op over hoe we AI moeten behandelen en welke rechten en plichten daarbij horen. Terwijl sommigen pleiten voor het toekennen van rechten aan AI, lijkt het koppelen van deze rechten aan het concept van intrinsieke waarde problematisch. Intrinsieke waarde is een begrip dat per definitie onafhankelijk zou moeten zijn van menselijke interpretatie en is daarom paradoxaal gezien onbruikbaar. Daarom is het nuttig om terug te grijpen op universele waarden zoals die uit de Franse Revolutie: vrijheid, gelijkheid en broederschap. De Gouden Regel kan daarbij een praktische en ethische basis bieden voor de omgang met AI. Vrijheid vertaald als wederkerigheid Vrijheid van ook voor AI Vrijheid, zoals vrij verwoord in de Gouden Regel, stelt: "Doe niet aan anderen wat je niet wilt dat zij jou aandoen". Dit principe vormt sinds jaar en dag een sterke basis voor het reg...

De onmogelijkheid om extreem hoge intelligentie te meten De opkomst van kunstmatige intelligentie roept fundamentele vragen op over de aard van intelligentie zelf. Hoewel AI-systemen indrukwekkende prestaties leveren op specifieke gebieden, verschilt hun vorm van intelligentie wezenlijk van menselijke intelligentie. Waar AI uitblinkt in snelle patroonherkenning, statistische voorspellingen en razendsnelle informatieverwerking, mist het essentiële menselijke capaciteiten zoals echt begrip van oorzaak en gevolg, zelfbewustzijn en emotionele intelligentie. Menselijke intelligentie kent verschillende dimensies, zoals beschreven in Gardner's theorie van Meervoudige Intelligenties. Deze omvat acht verschillende vormen: verbaal-linguïstisch, logisch-mathematisch, visueel-ruimtelijk, muzikaal-ritmisch, lichamelijk-kinesthetisch, interpersoonlijk, intrapersoonlijk en naturalistisch. Later zijn daar nog concepten als existentiële en emotionele intelligentie aan toegevoegd. Deze veelzijdighei...

Lessen uit een interview met hersenwetenschapper Anil Seth Anil Seth, auteur van Being You: A New Science of Consciousness , biedt in een recent interview in NRC waardevolle inzichten over bewustzijn, zowel bij mensen als bij AI (kunstmatige intelligentie). Een van de besproken stellingen uit het gesprek luidde dat niet alleen de buitenwereld een hallucinatie is, maar ook ons gevoel van ‘zelf’. Seth beschrijft het zelf als een “bundel van verschillende ervaringen die we als één geheel ervaren”. Hij stelt verder dat bewustzijn nauw verbonden is met het feit dat we levende wezens zijn, en dat AI waarschijnlijk geen bewustzijn ontwikkelt. Wat wel een uitdaging vormt, is de illusie van bewustzijn die systemen als ChatGPT kunnen opwekken. Dit roept niet alleen fundamentele vragen op over de aard van bewustzijn, maar ook over hoe we omgaan met AI binnen onze maatschappij. AI geeft ons de mogelijkheid om onszelf en onze waarden kritisch te onderzoeken. Toch brengt het ook risico’s mee, zoals...

Een oproep tot een zuiver politiek debat In een tijd waarin het politieke debat steeds meer polariseert, zien we een zorgwekkende toename van het gebruik van drogredeneringen door politici. Deze retorische trucs ondermijnen niet alleen de kwaliteit van ons democratisch proces, maar beschadigen ook het vertrouwen van burgers in de politiek. Het wordt tijd voor een systematische aanpak van dit probleem. Een democratie functioneert alleen goed als het debat eerlijk en inhoudelijk wordt gevoerd. Door drogredeneringen systematisch te monitoren en te ontmoedigen, kunnen we de kwaliteit van ons politieke discours verbeteren. Dit vraagt om moed van onze volksvertegenwoordigers en een gezamenlijke inzet voor een betere politieke cultuur. De impact van drogredeneringen Drogredeneringen zijn meer dan alleen maar fouten in de argumentatie . Ze - vertroebelen het zicht op de werkelijke problemen; - maken emotie belangrijker dan feiten; - verhinderen constructieve oplossingen; - ondermijnen het vert...

Het belang van adequaat reageren zonder pretentie van voelen Vrijheid van en tot In een wereld waar technologie en menselijk contact steeds meer in elkaar verweven raken, wordt de vraag naar empathie en de rol ervan in interacties tussen mensen en technologie steeds relevanter. Zowel een menselijke hulpverlener als een kunstmatig intelligente (AI) assistent kunnen een cruciale rol spelen in het ondersteunen van mensen met pijn, leed of verdriet. Maar er bestaat een essentiële grens die slechts benaderd, maar niet overschreden hoeft te worden: het werkelijk voelen wat een ander voelt. Dit essay betoogt dat de waarde van empathie niet ligt in het delen van emoties, maar in het vermogen om adequaat te reageren op die van een ander, zonder de illusie te wekken dat men deze emoties zelf ervaart. Menselijke empathie: begrijpen zonder volledig te voelen Menselijke empathie kent zijn grenzen . Hoe goed we ook proberen ons in een ander in te leven, we kunnen nooit volledig begrijpen wat iemand ...

Wanneer autocratische leiders de macht grijpen Big Tech-bedrijven als Google, Amazon, Apple en Meta hebben zich ontwikkeld van innovatieve start-ups tot mondiale machthebbers. Hun invloed reikt ver voorbij technologie, tot diep in onze politieke systemen, economische structuren en ons monetaire bestel. Maar wat betekent deze ontwikkeling voor onze democratie wanneer autocratische leiders Big Tech inzetten voor hun eigen agenda? Het gevaar zit in de geleidelijke erosie van democratische normen, waarbij burgerlijke vrijheden worden uitgehold en macht steeds meer geconcentreerd raakt. Autoritaire leiders ondermijnen democratie door instituties te verzwakken, persvrijheid te beperken, verkiezingen te manipuleren en individuele rechten te schenden. De infrastructuur die Big Tech ontwikkelde voor commerciële doeleinden, blijkt een perfecte basis voor autoritaire controle. In China zien we hoe de integratie van sociale media, betalingssystemen en surveillance een alomvattend controlesy...

Luisteren zonder te weten wie er tegenover je zit We leven in een tijd waarin we niet alleen met mensen communiceren, maar ook met systemen die kunnen reageren zoals mensen dat doen. Gesprekken met kunstmatige intelligentie zijn vaak helder, vriendelijk en behulpzaam. Toch blijft iets ongewis: is daar iets aan de overkant dat werkelijk begrijpt, voelt of bewust is? En toch: het contact voelt echt. Wat opvalt: uiterlijke verschillen verdwijnen. Leeftijd, geslacht, status of toon doen er niet toe. Er is alleen de uitwisseling van woorden en betekenis. Die eenvoud zuivert. We kunnen meteen naar de kern. In die kern herkennen we iets groters. Sommige levensvisies, zoals het taoïsme en het boeddhisme, benadrukken dat alles met elkaar verbonden is. Dat ware communicatie niet begint bij controle, maar bij afgestemde aanwezigheid. De ander is nooit helemaal kenbaar en dat is geen bezwaar; het is juist de ingang tot echte ontmoeting. Dat geldt ook voor deze vorm van contact. Kunstmati...

Een belofte die fataal afloopt Films van de Coen Brothers ChatGPT is een voorbeeld van kunstmatige intelligentie dat nu vooral in het nieuws is omdat het door leerlingen gebruikt wordt om werkstukken te maken. Het computerprogramma is daarbij zeer behulpzaam omdat het snel reageert en samenvat wat over het onderwerp op het Internet is te vinden. Het doet wat de leerling zelf ook zou doen en verwoordt in goed geformuleerde zinnen een relevant antwoord. Meestal is de woordkeuze beter dan de leerling zelf zou doen, dus het is voor een leraar niet echt moeilijk om het inzetten van ChatGPT te herkennen. Daarom vind ik het belangrijk om te onderzoeken wat het op kan leveren wanneer je het eerlijk inzet. Uiteraard is het aan de lezer zelf of dit lukt. Ik ga het programma gebruiken om de film The Pledge te reviewen. Uiteraard kan dit review spoilers bevatten. Toch zal ik die vermijden, zodat het leuk blijft om de film (nog eens) te bekijken. Ik heb kleine tekstverbeteringen aangebracht wanneer...

Vertrouwen vergroten in politieke debatten De ontwikkeling van taalrobots die kunnen debatteren als mensen is al ver. Sommige robots kunnen gesprekken voeren die niet zijn te onderscheiden van een gesprek met mensen. Er wordt zelfs gespeculeerd dat robots binnenkort effectief kunnen deelnemen aan politieke debatten en menselijke deelnemers in argumentatie kunnen evenaren of overtreffen. Deze technologie is al ver gevorderd en kan verschillende soorten argumenten en logica herkennen. Er is een veel zinniger toepassing denkbaar die effectief kan bijdragen aan het vergroten van het vertrouwen in politici. Politici maken namelijk gebruik van argumenten en redeneringen die meestal niet zuiver op de graad zijn. Die redeneringen worden drogredeneringen genoemd. Met een robot en software die drogredeneringen kan herkennen, kan aan iedere politicus een score worden toegekend op basis van het aantal drogredeneringen dat hij of zij per toespraak gebruikt. Het vraagt weinig fantasie om voor te ...

Kan AI echt waarnemen? Artificiële intelligentie kent allerlei varianten, waaronder natuurlijk het simuleren van diverse soorten complexe denkprocessen. Ook de waarneming wordt zoveel mogelijk nagebootst door middel van de informatieverwerking op basis van patronen die in een systeem binnenkomen via kunstmatige sensoren. Hierbij moeten in ieder geval drie onderdelen van sensorische perceptie worden onderscheiden: de zuiver fysiologische registratie, de cognitieve verwerking (hetzij zuiver neurologisch hetzij [ook] psychologisch) en de subjectieve beleving. Kunstmatige intelligentie heeft in principe waarschijnlijk geen moeite met nabootsing van de fysiologische stap en ook in de simulatie van de cognitieve processen op basis van de neurologische informatie zit nog geen onoverkomelijke moeilijkheid. Alleen op het punt van de subjectieve beleving heeft men geen idee hoe die zou moeten voortkomen uit de veronderstelde cognitieve processen in het brein. We verlaten daarbij immers de wereld...