Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

De eerlijkheid van de oude ongelijkheid Toen ik op het gymnasium Latijn en Grieks vertaalde, vond ik het vooral frustrerend en omslachtig. Tegenwoordig geniet ik veel meer van dezelfde teksten, nu ze met een paar klikken vindbaar zijn op internet. Maar wat me wél is bijgebleven van die klassieken - bij Horatius, Seneca, de Griekse tragedies - is de herkenning. Hun twijfels, verlangens, angsten. Hun intelligentie en wijsheid zijn niet anders dan de onze. Drieduizend jaar technologische vooruitgang heeft ons welvarender gemaakt, maar niet fundamenteel anders. Ook hun worsteling met ongelijkheid herken ik. Maar er is één cruciaal verschil: hun ongelijkheid was eerlijk in zijn oneerlijkheid. In de oudheid wist je waar je stond. Je werd geboren als slaaf of als vrije burger, als patriciër of als plebejer. Niemand deed alsof dit rechtvaardig was op basis van verdienste. Het systeem was expliciet, zichtbaar, onverholen onrechtvaardig. Een slaaf had geen illusie dat hij door hard werken c...

Kunnen we voorkomen dat we gevangen raken in een paradox? Joseph Heller’s Catch-22 (1961) is een satire op de absurditeit van bureaucratie en oorlog, met name binnen het Amerikaanse leger tijdens de Tweede Wereldoorlog. De titel verwijst naar een paradoxale regel: een piloot die mentaal instabiel is, kan niet vliegen, maar als hij om ontslag vraagt wegens krankzinnigheid, bewijst hij daarmee juist dat hij wilsbekwaam is en moet hij blijven vliegen. Dit illustreert hoe systemen zichzelf in stand houden door tegenstrijdige logica. Relevantie voor de huidige tijd De Catch-22 paradox zie je terug in veel hedendaagse systemen, waaronder technologie en AI. Het voorbeeld van AI als zowel bedreiging als oplossing voor democratie is opvallend, maar er zijn meer parallellen: 1.    Privacy & veiligheid AI helpt bij opsporing van criminaliteit en terrorisme. Tegelijkertijd bedreigt AI de privacy en vrijheid van burgers. 2.    Werkgelegenheid & automatisering A...

O Nederland, let op u saeck In de zestiende eeuw schreef Adriaen Valerius dit gedicht.  O Nederland, let op u saeck,  de tyt en stont is daer,  op dat nu inden hoeck niet raeck  u vryheyt, die, voorwaer,  u ouders hebben dier gecocht  met goet en bloet en leven;  want sy werd nu gantsch en t'eenemael gesocht  tot niet te zyn verdreven. Hulp of gevaar? In de tijd van Adrian Valerius kwam het gevaar van buiten onze grenzen. In onze tijd is naast de groeiende macht van Big Tech door de versplintering en de individualisering de gemeenschap in gevaar gekomen om in handen te geraken van populisten. "The place is flooded with shit". Populisme is een krachtig politiek fenomeen dat in veel democratieën opkomt en soms zelfs de macht weet te grijpen. De aantrekkingskracht van populistische leiders schuilt niet in hun rationele argumenten, maar in hun vermogen om mensen te imponeren met kracht en daadkracht en twijfelaars te ontregelen met fake news. Dit maak...

Verdeel en heers Het eeuwenoude principe van "verdeel en heers" is een krachtige strategie die door de geschiedenis heen door machthebbers werd toegepast om hun positie te behouden. Van de keizers van Rome tot de monarchieën van de middeleeuwen, het principe was simpel: wanneer mensen verdeeld zijn, kunnen ze minder effectief samenwerken of zich verenigen tegen de heersende macht. Na de Tweede Wereldoorlog bevonden we ons in een verzuilde samenleving, waarin de verschillen tussen de zuilen vooral draaiden om de omgang met het ware geloof: een losjes geïnterpreteerd geloof (katholiek), een strikte naleving (gereformeerd), of een ontkenning van geloof (atheïsme). In de huidige digitale verzuiling lijkt een vergelijkbare driedeling te ontstaan, maar dan op basis van de omgang met maatschappelijke kwesties: er moet nú iets gebeuren, er is niets aan de hand, of we moeten niet te hard van stapel lopen. In de moderne wereld, waarin technologie en digitale communicatie een steeds gro...

Wanneer autocratische leiders de macht grijpen Big Tech-bedrijven als Google, Amazon, Apple en Meta hebben zich ontwikkeld van innovatieve start-ups tot mondiale machthebbers. Hun invloed reikt ver voorbij technologie, tot diep in onze politieke systemen, economische structuren en ons monetaire bestel. Maar wat betekent deze ontwikkeling voor onze democratie wanneer autocratische leiders Big Tech inzetten voor hun eigen agenda? Het gevaar zit in de geleidelijke erosie van democratische normen, waarbij burgerlijke vrijheden worden uitgehold en macht steeds meer geconcentreerd raakt. Autoritaire leiders ondermijnen democratie door instituties te verzwakken, persvrijheid te beperken, verkiezingen te manipuleren en individuele rechten te schenden. De infrastructuur die Big Tech ontwikkelde voor commerciële doeleinden, blijkt een perfecte basis voor autoritaire controle. In China zien we hoe de integratie van sociale media, betalingssystemen en surveillance een alomvattend controlesy...

Wie gebruikt wie? "Grote mannen" De dominantie van Big Tech roept de vraag op of we werkelijk afhankelijk zijn van deze grote Amerikaanse technologiebedrijven. Platforms zoals Facebook, WhatsApp en Amazon lijken onmisbaar, maar bij nadere beschouwing blijken hun diensten vaak vervangbaar. De afhankelijkheid hangt grotendeels samen met de keuzes en het gedrag van consumenten. Dit essay bespreekt of we echt afhankelijk zijn van Big Tech en hoe individuele houding daarbij een rol speelt. De kracht van gemak en kritieke massa Big Tech-bedrijven zijn verweven in ons dagelijks leven, maar hun dominantie is gebaseerd op gemak en de kracht van netwerken. Neem bijvoorbeeld WhatsApp: het succes is afhankelijk van de kritieke massa aan gebruikers. Wanneer iedereen overstapt naar een alternatief zoals Signal, kan die dominantie snel afnemen. Dit laat zien dat het gedrag van consumenten de sleutel is tot de invloed van Big Tech. Hoewel veel mensen zeggen waarde te hechten aan privacy, bli...