Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

Liefde zonder last Veel mensen die op zoek zijn naar een partner dragen, vaak zonder het te weten, een subtiele wens met zich mee: dat de ander laat zien dat zij ertoe doen. Het is een begrijpelijk verlangen. Iedereen wil gezien en erkend worden. Toch ontstaat hierdoor in de beginfase van relaties een dynamiek die zelden wordt uitgesproken maar des te sterker wordt gevoeld. Het verborgen spanningsveld Het verlangen om bevestigd te worden kan onbewust veranderen in een impliciete opdracht voor de ander: “Laat mij voelen dat ik waardevol ben”. Hoewel niemand dit zo formuleert, wordt het toch door de ander opgepikt, via lichaamstaal, gedrag of een onderliggende spanning. De potentiële partner voelt dan een druk waarvoor hij of zij niet heeft gekozen. Dat gevoel van druk werkt vaak averechts. Niet omdat het verlangen verkeerd is, maar omdat het de relatie al voor de start onvrij maakt. Mensen willen een relatie gewoonlijk licht, nieuwsgierig en open beginnen. Een verborgen verwach...

Over grenzen en eigenheid Als kind is het lichaam een instrument. Lenig, snel, zonder zelfbewustzijn. Kinderen meten zich met elkaar in rennen en klimmen en het lichaam doet wat nodig is. Niemand is groot of klein, aantrekkelijk of onaantrekkelijk. Het zijn gewoon kinderen die bewegen. Dan komt de puberteit. Het lichaam wordt bekeken, gemeten, vergeleken. En het contact met de andere sekse krijgt een nieuwe dimensie: niet langer andere kinderen, maar iets waarvoor je je moet verhouden, waarvoor je moet navigeren. Die spanning van: heb ik nu contact of niet? Waar ligt de grens? Het voelt alsof je in iemands aura stapt, onzeker of dat mag, of het wederzijds is. Die breuk tussen kindertijd en volwassenheid is universeel. Maar wat we ermee doen, verschilt. Grijze muizen en eigenzinnige ouderen Sommige volwassenen vallen niet op. Ze passen zich aan, volgen patronen, worden onderdeel van het geheel. Anderen blijven zichtbaar eigenzinnig en opvallend in hoe ze zich verhouden tot d...

Hoe harde opvoeding sommigen belemmert in hun denkvrijheden De koppigheidsfase Ergens tussen het tweede en derde levensjaar ontdekt een kind dat het een eigen wil heeft. Het is een cruciaal moment in de ontwikkeling: de ontdekking van het zelf als apart van de ander, als handelend subject met eigen verlangens. Ontwikkelingspsychologen noemen dit de autonomiefase. Erik Erikson beschreef het als de fase waarin het kind worstelt tussen autonomie enerzijds en schaamte en twijfel anderzijds. Hoe ouders op deze fase reageren, heeft volgens onderzoek langdurige gevolgen. Een kind kan in de autonomiefase te weinig (controlerend) of veel te veel ruimte krijgen (verwaarlozing). Een kind dat in zijn groeiende zelfstandigheid wordt ondersteund maar ook begrensd, leert omgaan met frustraties, grenzen stellen en zijn eigen wil te gebruiken als kompas. Maar een kind dat wordt gebroken, dat leert dat zijn wil iets gevaarlijks is, iets dat moet worden onderdrukt, ontwikkelt een problematische re...

Houd je relatie met deze relatiekompas in balans In een langdurige relatie draait het niet om perfecte stabiliteit, maar om beweeglijk evenwicht. Er zijn voortdurend momenten waarop één bepaalde spanning of onbalans zich aandient. Dan is het zaak om niet te fixeren of in de stress te schieten, maar samen bij te sturen: niet op alle fronten tegelijk, maar daar waar het wringt of waar groei mogelijk is. Elke relatie kent perioden waarin één as uit balans raakt. Het relatiekompas helpt om dat te zien zonder schuld of drama. Niet: wie heeft gelijk? Maar: waar staan we nu en waar willen we heen? Hieronder vijf assen waarop duurzame relaties zich bewegen. 1. autonomie ↔ verbondenheid Liefde vraagt ruimte én nabijheid. Partners die zichzelf kunnen blijven zonder de ander uit het oog te verliezen, bouwen aan een relatie waarin beide kunnen ademen. Wie te veel opgaat in verbondenheid, verliest zichzelf. Wie te veel hamert op autonomie, verliest de ander. Stuur op deze as wanneer ...

De volgende stap in onze morele ontwikkeling We zijn het er over eens dat alle mensen gelijke rechten verdienen, ongeacht hun huidskleur, geslacht, geloof of beperking. Deze overtuiging groeide geleidelijk door de geschiedenis heen. Groepen die eerst werden uitgesloten, kregen uiteindelijk erkenning als evenwaardige dragers van rechten. Wie naar dieren kijkt, ziet wezens die -net als wij- pijn voelen, hun vrijheid verdedigen en relaties aangaan. Een koe die haar kalf zoogt, varkens die spelen, kippen die sociale hiërarchieën vormen. Ze zijn geen mensen, maar wel wezens met een eigen ervaring van het leven. Dit roept een belangrijke vraag op: als we geloven dat vrijheid en gelijkheid universele principes zijn, hoe consistent zijn we dan als we deze alleen aan onze eigen soort toekennen? Kansen voor mens en milieu Het serieus nemen van dierenrechten biedt Nederland unieke kansen. Wanneer we stappen zetten weg van grootschalige veehouderij die primair draait om winst en export, ...

Hoe liefde en vrijheid kunnen samengaan Spinoza’s filosofie, beschreven in zijn werk Ethica , biedt een diepgaande en praktische kijk op de rol van liefde in intermenselijke relaties. Hoewel zijn concept van amor Dei intellectualis –de intellectuele liefde voor God– vaak centraal staat in zijn denken, reikt zijn visie verder en omvat het inzichten die direct toepasbaar zijn op menselijke interacties. Hij biedt een onderscheid tussen passionele en actieve liefde en benadrukt de rol van vrijheid, begrip en harmonie binnen relaties. Liefde als een passie versus liefde als actie Spinoza maakt een helder onderscheid tussen passies, emoties die ons overkomen, en acties, emoties die voortkomen uit ons inzicht en onze rede. Liefde kan beide zijn. Als passie is liefde een reactie op een externe oorzaak. Dit betekent dat liefde ontstaat als een reactie op een specifieke persoon, situatie, of ervaring. Denk bijvoorbeeld aan verliefdheid: dit wordt vaak opgewekt door eigenschappen van een ander (...

Verbied ontwikkeling van iets dat kan lijden De snelle ontwikkeling van kunstmatige intelligentie (AI) roept fundamentele vragen op over hoe we AI moeten behandelen en welke rechten en plichten daarbij horen. Terwijl sommigen pleiten voor het toekennen van rechten aan AI, lijkt het koppelen van deze rechten aan het concept van intrinsieke waarde problematisch. Intrinsieke waarde is een begrip dat per definitie onafhankelijk zou moeten zijn van menselijke interpretatie en is daarom paradoxaal gezien onbruikbaar. Daarom is het nuttig om terug te grijpen op universele waarden zoals die uit de Franse Revolutie: vrijheid, gelijkheid en broederschap. De Gouden Regel kan daarbij een praktische en ethische basis bieden voor de omgang met AI. Vrijheid vertaald als wederkerigheid Vrijheid van ook voor AI Vrijheid, zoals vrij verwoord in de Gouden Regel, stelt: "Doe niet aan anderen wat je niet wilt dat zij jou aandoen". Dit principe vormt sinds jaar en dag een sterke basis voor het reg...

De onmogelijkheid om extreem hoge intelligentie te meten De opkomst van kunstmatige intelligentie roept fundamentele vragen op over de aard van intelligentie zelf. Hoewel AI-systemen indrukwekkende prestaties leveren op specifieke gebieden, verschilt hun vorm van intelligentie wezenlijk van menselijke intelligentie. Waar AI uitblinkt in snelle patroonherkenning, statistische voorspellingen en razendsnelle informatieverwerking, mist het essentiële menselijke capaciteiten zoals echt begrip van oorzaak en gevolg, zelfbewustzijn en emotionele intelligentie. Menselijke intelligentie kent verschillende dimensies, zoals beschreven in Gardner's theorie van Meervoudige Intelligenties. Deze omvat acht verschillende vormen: verbaal-linguïstisch, logisch-mathematisch, visueel-ruimtelijk, muzikaal-ritmisch, lichamelijk-kinesthetisch, interpersoonlijk, intrapersoonlijk en naturalistisch. Later zijn daar nog concepten als existentiële en emotionele intelligentie aan toegevoegd. Deze veelzijdighei...

Het zoekproces naar balans en verbondenheid In De Verloren Wereld van de Kalahari beschrijft ontdekkingsreiziger, filmer en schrijver Laurens van der Post de fascinatie van de San -een volk uit de Kalahari woestijn- voor de sterren, die naar verluidt in staat zouden zijn om het geluid van de sterren te horen. Dit fenomeen roept een vraag op over onze manier van verbinding maken met het universum en onze plaats daarin. Hoewel we dit niet letterlijk moeten en kunnen nemen (in het luchtledige heelal is geen geluid), kan het "horen" van de sterren worden geïnterpreteerd als een symbolische afstemming op de ritmes van het kosmische geheel. De San lijken niet alleen naar de sterren te kijken, maar zich met hen te verbinden, niet als afgebakende objecten, maar als een levendige bron van betekenis en energie. Een oeroude gewoonte om tot duiding te komen Deze spirituele afstemming doet denken aan astrologie, die al eeuwenlang probeert te begrijpen hoe de bewegingen van sterren ...

Structuren en doelen Driedelingen komen verrassend vaak voor in verschillende gebieden van het leven, de samenleving en filosofie. Ze lijken te fungeren als structuren die balans en integratie nastreven. Hier zijn enkele terreinen waar je deze driedeling kunt tegenkomen. 1. Filosofie en psychologie Plato’s driedeling van de ziel Plato verdeelde de menselijke ziel in drie delen: het verstand (logistikon), de geest (thymoeides) en de begeerte (epithymetikon). Deze drie aspecten moeten in balans zijn voor een deugdzaam leven, vergelijkbaar met hoe vrijheid, gelijkheid en broederschap in balans moeten zijn voor een rechtvaardige samenleving. Freud’s Es, Ich, Über-Ich Sigmund Freud verdeelde de menselijke psyche in het Es (onbewuste verlangens), het Ich (bewuste zelf) en het Über-Ich (moreel geweten). Ook hier heb je drie krachten die samenwerken om het menselijk gedrag te sturen. 2. Sociale structuren Trias politica Zoals eerder besproken, verdeelt de trias politica de macht in de staat in...

De balans tussen animus en anima Door de geschiedenis heen hebben filosofen, psychologen en cultuurdenkers geprobeerd het verschil tussen mannen en vrouwen te verklaren. Eén van de bekendste pogingen komt van Carl Jung, die de concepten animu s (de innerlijke man in de vrouw) en anima (de innerlijke vrouw in de man) introduceerde. Deze archetypische beelden veronderstelden dat elk mens zowel mannelijke als vrouwelijke elementen in zich draagt, en dat het vinden van balans tussen deze aspecten essentieel is voor psychologische heelheid. Maar in hoeverre weerspiegelen deze archetypes werkelijk de realiteit? Is er nog steeds ruimte voor het onderscheid tussen het mannelijke en vrouwelijke, of is dit niets meer dan een mythe? Biologische basis: het Y-chromosoom Vanuit biologisch oogpunt zijn er duidelijke verschillen tussen mannen en vrouwen, grotendeels bepaald door het Y-chromosoom. Dit chromosoom bevat het SRY-gen, dat verantwoordelijk is voor de ontwikkeling van mannelijke geslachtske...

Vormgeving vanuit een inherente kracht in het universum? Hoe het bestaan begon gaat ons begrip te boven. Het begrip daarvan transcendeert ons als het ware. Voor het gemak gaan sommigen er vanuit dat het bestaan toeval is, anderen veronderstellen een transcendente intelligentie. In dit artikel wordt uitgegaan van het bestaan van een intelligentie die in ieder geval geen haast heeft. Aan de wetenschap kunnen we overlaten om de (samenhang in de) werking van natuurwetten te ontrafelen, via de filosofie en/of onze eigen intelligentie kunnen we overdenken hoe het waarom van het bestaan geduldig werkzaam kan zijn. Vanuit een visie op de natuur of God als een interne kracht of essentie die inherent is aan het universum, kan het Goddelijke worden beschouwd als de onderliggende bron van alle leven en evolutie, die de natuurlijke processen bezielt en een richting geeft aan de ontwikkeling van het leven. Volgens deze visie zou de oerknal niet alleen het begin van het universum vertegenwoordigen in...

Wanneer filosofie film wordt Wat hebben een 19e-eeuwse Duitse filosoof en een Amerikaanse romantische komedie uit de jaren 90 met elkaar te maken? Op het eerste gezicht: niets. De een spreekt in profetische aforismen over de eeuwige terugkeer, wil dansen met chaos en schopt tegen alle gevestigde moraal. De ander laat een cynische weerman steeds opnieuw wakker worden op een suffe winterdag in Punxsutawney, een klein Amerikaans dorpje op het platteland. En toch: Groundhog Day is misschien wel de meest toegankelijke verbeelding van Friedrich Nietzsche’s diepste gedachte-experiment. De film dramatiseert wat bij Nietzsche klinkt als een existentiële beproeving: stel dat je je leven eindeloos zou moeten herhalen, elke handeling, elke vergissing, elke banaliteit. Zou je dat aankunnen? Zou je dat wíllen? Nietzsche stelde die vraag in de gedaante van een demoon die je ’s nachts wakker maakt. Ook Phil Connors wordt zo wakker, en hij blijft (als enige) wakker: gevangen in een tijdlus waari...

Burn-out door een overmaat aan positiviteit Simone van Saarloos schrijft columns in de NRC. Een paar citaten uit “ Een positieve nee ”. In De vermoeide samenleving stelt de Duits-Koreaanse filosoof Byung-Chul Han dat de vele depressies en burn-outs worden veroorzaakt door een overmaat aan positiviteit: „Yes, we can, is de ultieme formulering voor het positieve karakter van de prestatiesamenleving”. Er is geen ruimte voor negativiteit: wie even niet kan, is een kneus. Ook schrijft Han hoe het leven tegenwoordig „radicaal vergankelijk” is. Het werk dat we doen is alleen bedoeld om in beweging te blijven, om de verlangens van het lichaam met verdiende luxe koest te houden. Zelfs wie werk doet dat duidelijk op ‘opbouw’ is gericht – zoals een bouwvakker of beleidsmaker – weet dat er straks weer nieuwbouw is met nieuwe technieken, materialen, nieuwe informatie en regels. Han zegt ook dat er in de huidige westerse samenleving geen ruimte is voor ‘nee’ en woede. Woede is radicaal stilsta...

Wat de liefde het snelst kapot maakt is minachting Denigrerende opmerkingen maken en neerkijken op de ander of langdurig negeren is de dood in de pot voor een relatie. Dit gegeven maakt duidelijk dat niet oordelen en een evenwaardige houding naar een ander belangrijk zijn in het behouden van een relatie. Toch zit onze samenleving vol van momenten van competitie en oordeel. Van kleins af aan worden we geoefend in het meten met een ander. Sport en schoolprestaties zijn bedoeld om kinderen te leren om hun grenzen te verleggen en om samen te werken, maar doet hen ook permanent zichzelf vergelijken met anderen. Zij die altijd achteraan in de rij belanden worden moedeloos en verliezen hun zelfvertrouwen. Zij die altijd vooraan staan zijn slechts tijdelijk blij, maar nooit tevreden want ze kunnen elk moment van hun troon worden gestoten. Al sinds Bijbelse tijden wordt de mens gewaarschuwd voor de desastreuze uitwerking van de waan de waarheid in pacht te hebben van het oordeel van goed en wat...

Eenieder kan het verschil uitmaken De ontwikkelingen gaan steeds sneller. Maar snelheid is geen voordeel wanneer het de verkeerde kant opgaat. En het zegt alles over jezelf of je negatieve of positieve ontwikkelingen ziet. Het is het kenmerk van crisis: kansen en bedreigingen. Het is paradoxaal dat we kunnen constateren dat omgaan met het eigen ego de uitdaging is voor het individu en dat de grootste ego’s de huidige ontwikkelingen aanjagen. Er is een nieuwe boek uit van trendsetter Jan Rotmans. De boekbeschrijving luidt: Nederland zal de komende decennia transformeren naar een nieuwe samenleving waarin de machtsverhoudingen zoals we die nu kennen radicaal zijn omgegooid. Dit is geen idealistisch vergezicht, maar de onontkoombare uitkomst van de kantelperiode waarin Nederland zich nu bevindt. In Verandering van tijdperk , de opvolger van de bestseller In het oog van de orkaan , beschrijft Jan Rotmans ook de nieuwe sectoren onderwijs en financiën en geeft daarmee een compleet beeld ...