Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

Economische groei en sociale rechtvaardigheid Er is een verhaal dat al decennia wordt verteld aan kiezers, vooral aan degenen zonder universitaire diploma's: stem op economische groei, want groei brengt welvaart voor iedereen. Het is een verhaal dat zo vaak is herhaald dat het als vanzelfsprekend wordt aangenomen. Maar wat als dit verhaal een van de grootste politieke leugens van onze tijd is? De belofte van groei Wanneer politieke partijen "economische groei" beloven, roepen ze beelden op van een tijd waarin een groeiende economie inderdaad ten goede kwam aan gewone werkende mensen. In de naoorlogse decennia, ruwweg van 1945 tot 1975, was er sprake van wat economen de "Gouden Eeuw" noemen. Productiviteitsstijgingen vertaalden zich direct in hogere lonen, betere arbeidsomstandigheden en uitgebreidere sociale zekerheid. Een vader kon met één inkomen een gezin onderhouden, een huis kopen en zijn kinderen naar de universiteit sturen. Dit is het verhaal dat ...

Ben je eerlijk of ben je aardig? Een leugentje om bestwil: we komen er allemaal regelmatig mee in aanraking. Aan de ene kant willen we eerlijk zijn, aan de andere kant willen we aardig gevonden worden. Hoe verenig je die twee? We herinneren ons wellicht het bekende advies: “Voordat je reageert, stel jezelf drie vragen: is de reactie (die ik wil geven) waar, is het vriendelijk, is het waar”? Dit klinkt als een prachtig ideaal, maar de sociale werkelijkheid blijkt vaak een stuk ingewikkelder. De alledaagse beleefdheid van “hoe gaat het?” Een voorbeeld van deze sociale complexiteit is de begroeting “Hoe gaat het?” De meeste mensen antwoorden automatisch met “Goed”, zelfs als dat niet waar is. Waarom? Omdat de vraag vaak niet meer dan een beleefdheidsritueel is. Het echte doel is niet om een diepgaand gesprek te starten, maar om vriendelijkheid uit te drukken. Zelf groet ik mensen liever met “Goedendag” of “Dag Theo”. Dit voelt oprechter, omdat ik daarmee geen vraag stel waarvan ik het ant...

De tijdloze en sluipende strategieën van machtsbehoud In ons land ligt de tijd van directe oorlogsdruk ver achter ons. Er doemen andere gevaren op, waarop we ons zouden moeten voorbereiden,  maar er is geen consensus over de urgentie en de oorzaken. De politieke strijd die na de oorlog en het einde van de verzuiling werd gevoerd over ingrijpende maatregelen gericht op de toekomst, gebeurde doorgaans op een fatsoenlijke manier. Maar dat fatsoen begint te slijten. Met de opkomst van technologie en de alomtegenwoordigheid van sociale media is manipulatie niet alleen eenvoudiger geworden, maar ook verfijnder en moeilijker te detecteren. Voeg daarbij dat bijna iedereen te druk is om na te denken over de geest van de tijd en de gevolgen van de veranderingen die op hem afstormen in combinatie met een aversie tegen betutteling, dan wordt het begrijpelijk dat veel mensen zich Oost-Indisch doof houden voor waarschuwingen dat hun onafhankelijkheid (of de eigen gezondheid of de democratie) in ...

Van grappen maken jouw beroep maken Jim Carrey wilde als kind al komiek worden. Zijn moeder was depressief en hij probeerde haar op te beuren. Toen Jim een boek las over spiritualiteit en iemands taak in het leven, herkende hij daarin zijn wens om zorgen bij anderen weg te nemen. Zijn vader had dezelfde ambitie, maar koos voor een carrière als boekhouder. Hij verloor die baan en moest in relatieve armoede verder leven. Jim besloot voor zichzelf dat wanneer hij zou falen hij toch liever eerst geprobeerd had het werk te doen waar hij van hield en dat was grappen maken. Geld verdienen en grappig zijn tekenden zijn jeugd. Op de middelbare school mocht hij elke dag aan het eind van de lessen tien minuten optreden, op voorwaarde dat hij de rest van de dag zijn gemak hield. Na de lessen werkt hij in een fabriek om het gezin te helpen onderhouden. Op zijn zestiende stopte Jim met school en vertrok naar Hollywood. Hij speelde in clubs, werd ontdekt en speelde in series, komische en serieuze f...

Strategisch ingrijpen in een gesprek In het ideale geval is een gesprek een dialoog, dat wil zeggen dat spreker en luisteraar oprecht visies uitwisselen en erop vertrouwen dat de ander het goed met jou voorheeft en zijn best doet naar waarheid te antwoorden. Maar in minder evenwaardige situaties, bijvoorbeeld wanneer je de ander doorzaagt of ter verantwoording roept, dan loop je kans dat de ander maar wat zegt om er vanaf te zijn. In zware gevallen als bij een rechtspraak doet het er nauwelijks toe wat een verdachte zegt. Het is mooi wanneer iemand vrijwillig bekent. Er is een recht op zwijgen zonder daarmee impliciet schuld te bekennen. Uit eeuwenlange ervaring heeft men geleerd dat een hard bewijs veel zwaarder moet wegen dan de verklaring die iemand zelf geeft. Niet iedereen is altijd toerekeningsvatbaar (bijvoorbeeld ziek of dronken) en het is efficiënt ellenlange discussie te voorkomen over wat iemand eigenlijk had willen of moeten zeggen. In het gewone niet-wetenschappelijke ta...

Noblesse oblige? In de vorige eeuwen waren er sociale klassen. Wanneer je voor een dubbeltje was geboren, werd je nooit een kwartje. De bovenklasse had het geld, de onderklasse deed het werk. Veel onderlinge kinnesinne was er niet, want “noblesse oblige”. Dat laatste betekent dat wanneer je vond dat je op grond van geboorte meer rechten had, je dan ook meer plichten had. Zo konden tot de industriële revolutie de meesten zich wel vinden in de toenmalige maatschappelijke verdeling. Tegenwoordig is er veel minder sprake van een bovenklasse, er wordt wel gesproken van een elite. Die elite komt op allerlei terreinen bovendrijven. Dat er ongelijkheid is willen de meesten nog wel accepteren (wanneer het gebaseerd is op verdienste), maar niet dat de elite steeds meer geld en voorrechten naar zich toetrekt. Ongelijkheid kan gebaseerd zijn op zaken als aanzien, macht, geboorte, bezit, verkiezing, talent, kennis en ervaring. De bovenlaag van de rijken wordt steeds rijker en de mensen eronder v...

Winners and losers Lance Armstrong was zo gebrand op het winnen van de Tour de France dat hij niet alleen zelf doping gebruikte, maar ook van zijn teammakkers eiste dat zij doping zouden gebruiken. Hij had sterke renners nodig om zelf te kunnen winnen. Hij werd als een held gezien door zeven tours te winnen, maar er wordt gezegd dat zijn activiteiten in charitatieve sector bedoeld waren om zijn gezicht enigszins te redden als hij betrapt zou worden. Helden van vroeger waren vaak criminelen. Piet Hein was een zeerover. Pakken wat je pakken kan was zijn devies, want “the winner takes all”. Het scheldwoord “loser” is naar horen zeggen een vaak gebruikt scheldwoord op het schoolplein. Van oudsher worden kinderen voorbereid op een competitie maatschappij, maar het is pas van recent dat kinderen elkaar proberen te pesten met het label verliezer. Vroeger probeerde je te winnen vanwege de eer en het voldane gevoel natuurlijk. Kinderen worden gestimuleerd om te sporten om overgewicht tegen te ...

Ontmaskering Het is van alle tijden dat er af en toe iemand ontmaskerd wordt als pathologische leugenaar. Voorbeelden zijn Diederik Stapel, Boudewijn Büch, Tara Singh Varma, Donald Trump. In de moderne media van Twitter en Internet kan iemand een niche zoeken en vinden om eindeloos zijn of haar verhaal in te doen. Daarmee is de afwijking enerzijds onschuldig en zal spoedig vastlopen, maar anderzijds door goedgelovigheid van lezers kan het ook lang blijven zwerven op het Internet. Dit noemt men dan “broodjes aap” en hoaxen. Voorbeelden zijn de bewering dat Bill Gates zijn fortuin gaat verdelen en dat iedereen die deze mededeling zou doormailen geld zou ontvangen of waarschuwingen tegen nepvirussen. In het laatste geval is degene die de melding doormailt in feite medeverantwoordelijk voor het in stand houden van de leugen en een beetje het virus zelf. De huidige crisis in de economie maakte het in het begin aantrekkelijk voor werkzoekenden om te liegen over hun vorige salaris in de h...

Hoogmoed is zonde De berichtgeving over de eurocrisis in Griekenland en de fraude door wetenschappers als Diederik Stapel doet denken aan de zeven hoofdzonden . Deze zijn hebzucht, afgunst, hoogmoed, luiheid, woede, wellust en vraatzucht. De Grieken zou je tegenwoordig zowel uitvinder als slachtoffer van de hoofdzonden kunnen noemen. Hoogmoed wordt als een van de ergste gezien, maar ook als de zonde die nooit lang kan duren. Wikipedia schrijft over hybris of hoogmoed het volgende. De hybris-gedachte is een typisch en veel voorkomend thema in het Griekse denken, dat in verschillende mythen, epen en tragedies en in de ethiek onder allerlei vormen naar voren treedt. De vermetele overmoed van een mens, die, in eigenwaan verstrikt en verblind, zich door niets of niemand een halt wenst te laten toeroepen en in zijn ongebreidelde heerszucht zelfs de hand slaat aan een door de goden vastgelegde wereldorde of tegen het lot, wordt door goddelijk ingrijpen meedogenloos afgestraft. Tot zover...

Statistisch verdoezelen Samsung ruilde 140.000 gratis verstrekte mobieltjes om voor nieuwe exemplaren. Samsung besloot tot de omruil, omdat enkele toestellen mogelijk te veel straling geven. Er zijn mensen die zich bezorgd maken over de gezondheidseffecten van zendmasten. Deze masten zenden straling uit om verkeer van mobiele telefoons of van Internet te regelen. Onderzoek naar de lichamelijke gevolgen daarvan laat percentages van 1 tot 5% zien van mensen die op den duur schade oplopen. Als overheid kun je daar verschillend mee omgaan. Wanneer je de onderzoeksresultaten middelt over de totale populatie en uitdrukt in een risico, dan is die kans uiterst klein. Dat een kleine groep een groter risico loopt moet je dat erkennen of verzwijgen? Overheden verdienen geld aan het verkopen van frequenties waarop zendgemachtigden mogen uitzenden. Het kunnen zenden is van algemeen belang voor het telefoonverkeer enz.. Maar mag je daarbij de belangen van mensen die gezondheidsgevaar lopen neger...