Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

Innerlijke bevrijding, zelfbegrenzing en het dier als morele spiegel Van ritueel naar vergetelheid Twintig jaar geleden schreef ik over dieren, voedsel en innerlijke bevrijding. Teruglezend valt niet op hoe gedateerd die tekst is, maar hoe actueel. Niet omdat de omstandigheden hetzelfde zijn gebleven, maar omdat de spanning die toen al zichtbaar was, zich sindsdien heeft verdiept. De vraag die toen impliciet werd gesteld, klinkt vandaag luider dan ooit: wat bedoelen wij eigenlijk met vrijheid? Van oudsher was de relatie tussen mens, dier en voedsel ingebed in rituelen van dankbaarheid en bescheidenheid. Niet omdat mensen moreel verheven waren, maar omdat afhankelijkheid zichtbaar was. Het dier was geen abstract product, maar een levend wezen waarvan het leven voorafging aan de maaltijd. Die zichtbare afhankelijkheid werkte begrenzend. Vrijheid bestond niet uit onbeperkt nemen, maar uit weten wanneer iets te laten. Vooruitgang of vermomde afhankelijkheid Die begrenzing is grot...

Waarom mensen vastlopen in de vraag of ze ertoe doe Sommige mensen stellen zichzelf voortdurend de vraag: doe ik ertoe? Ze worstelen niet alleen met twijfel over hun waarde, maar weten ook niet hoe ze die waarde zouden kunnen realiseren. Sterker nog, ze kunnen de moed niet opbrengen om te denken dat ze de vraag helemaal niet hoeven te beantwoorden. Waarom raken mensen zo vastgelopen in deze vraag? De wortels van voorwaardelijke waarde Het antwoord ligt grotendeels in wat mensen hebben meegekregen en meegemaakt. Wanneer een kind opgroeit met voorwaardelijke liefde of waardering, wanneer het alleen gezien of geliefd wordt als het presteert, iets bijdraagt, "lief" is, of goed functioneert, dan wordt het gevoel van waarde gekoppeld aan wat je doet. Het kind leert een fundamentele les: ‘zijn alleen’ is niet genoeg. Dit gebrek aan onvoorwaardelijke bevestiging laat een leegte achter. Als niemand je ooit het gevoel heeft gegeven dat je ertoe doet simpelweg omdat je bestaat, ...

Waarom de verworpenen der aarde niet alleen mensen zijn Frantz Fanon is honderd jaar geleden geboren, maar zijn ideeën zijn opnieuw actueel. In een wereld waarin mensen steeds nadrukkelijker hun stem laten horen tegen racisme, ongelijkheid en machtsmisbruik, klinkt ook Fanons stem weer op. Zijn denken over koloniale onderdrukking, geweld, en de psychische effecten van racisme beïnvloedt nog altijd denkers als Houria Bouteldja en Achille Mbembe. Maar Fanon sprak niet over dieren. Hij richtte zijn woede op het geweld dat mensen mensen aandoen. Toch is het de vraag of we zijn inzichten kunnen en moeten uitbreiden. Kunnen we de onderdrukking van dieren begrijpen als een volgende laag in de geschiedenis van morele uitsluiting? Fanon schreef over mensen die gedehumaniseerd zijn. Lichamen die bestaan, maar niet tellen. Bouteldja spreekt van revolutionaire liefde , een liefde die verder reikt dan liberale tolerantie en echt bereid is om macht af te staan. Mbembe beschrijft de necropolitie...

De kunst van helen Helpen in de psychotherapie is geen kwestie van genezen, maar van bevrijden. Een therapeut kan pas zeggen dat hij een cliënt heeft geholpen wanneer die cliënt ervaart dat er iets wezenlijks is veranderd in hoe hij leeft, voelt of denkt. Niet de techniek, maar het contact bepaalt de uitkomst. In de geschiedenis van de psychotherapie is men lang op zoek geweest naar de beste methode, alsof er een recept zou bestaan voor herstel. Maar de wetenschap leert ons iets anders: geen enkele vorm van therapie is structureel beter dan een andere ( Dodo bird verdict ). Het is de kwaliteit van de relatie die het verschil maakt: de mate waarin twee mensen elkaar werkelijk ontmoeten. Dat wil niet zeggen dat de methode onbelangrijk is. Cognitieve gedragstherapie (CGT) heeft sterke evidentie bij angststoornissen, depressie en dwang. Exposure-technieken (stap voor stap blootstellen) zijn cruciaal bij fobieën. EMDR is effectief bij trauma. Systeem- en hechtingsgerichte therapieën wer...

Stoïcijnse rust, synchroniciteit en evenwaardig contact De eerste helft van een mensenleven staat vaak in het teken van leren. Ouders, leraren en de overheid wijzen ons de weg: we moeten kennis vergaren, vaardigheden ontwikkelen en zo toegang krijgen tot studie en werk. Ook ik heb dat kronkelige pad bewandeld. Met mijn pensionering merkte ik dat de balans verschoof. Waar ik ooit gedreven werd door de vraag wat ik moest leren, houd ik mij nu meer bezig met afleren. Afleren klinkt misschien als verval of verlies, maar het is een bewuste keuze. Het is het opsporen en loslaten van overtuigingen die meer last dan vrijheid geven. Het is leven vanuit de via negativa , de apofatische benadering: niet zozeer benoemen wat iets is, maar ontdekken wat het níet hoeft te zijn. Wat overblijft is ruimte, ruimte voor vrijheid, ontvankelijkheid en nieuwe betekenis. De Gouden Regel: wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet , is een universeel voorbeeld. Afleren en stoïcisme ...

Het script en de spiegel Sommige mensen kijken terug op hun jeugd met een vaag gevoel van verlies. Niet zelden zeggen ze: “Er is iets misgegaan, maar ik weet niet precies wat”. Er was geen zichtbaar geweld, geen harde breuklijn in de tijd en toch leeft er een besef van tekort. Een gemis aan bestaansgrond. Dit ongrijpbare gevoel van slachtofferschap vraagt om zorgvuldige beschouwing. Want wat als het geen bewijs is van een objectieve fout in het verleden, maar eerder een echo is van een diepere overtuiging? Wat als we niet alleen terugkijken op ons leven, maar het onbewust herscheppen in het heden, precies volgens het script waarvan we niet wisten dat we het meedroegen? Projectie: wat binnen is, wordt buiten De gedachte dat we niet de werkelijkheid zien, maar onze interpretatie ervan, is geen nieuw inzicht. Filosofen, psychologen en mystici zijn het daar opvallend vaak over eens. Carl Jung noemde het ‘projectie’: het mechanisme waarmee we onze innerlijke wereld buiten onszelf...

Memento mori, herinner je dat niets meer hoeft “Memento mori” gedenk te sterven. Vaak klinkt dit als een streng gebod: vergeet niet dat je sterfelijk bent, dus leef ingetogen en kuis. Maar er zit een andere, lichtere lezing in. Je kunt het ook verstaan als een uitnodiging: besef dat het leven eindig is en dat veel van wat je jezelf oplegt, niet hoeft.  Ons leven vol moeten Vanaf de schoolbanken tot diep in onze loopbaan wordt ons leven beheerst door “moeten”. We moeten presteren, voldoen aan verwachtingen, iets “maken” van onszelf. De samenleving prijst snelheid, succes en productiviteit. Zelden nemen we de tijd om te relativeren. We jagen door, en met het jagen komt stress, vaak meer dan nodig. De vertraging van de ouderdom In de laatste levensfase valt veel van dit moeten weg. De krachten nemen af, het tempo vertraagt, de horizon verkleint. Ouderdom maakt dit onvermijdelijk. Wie zich verzet en toch wil doorgaan alsof niets verandert, belandt vaak in teleurstelling en bi...

Het gewone leven is geen gemiste kans We leven in een tijd waarin het gewone leven niet meer genoeg lijkt. We moeten groeien, bloeien, alles uit het leven halen, risico’s nemen, grenzen verleggen, intenser leven dan onze ouders ooit durfden dromen. Balans is niet langer rust, maar een prestatie geworden: een evenwichtsoefening op een koord gespannen tussen werk, zelfontwikkeling, sociale plichtplegingen en zingeving. En als we daarin falen, dreigt de andere valkuil: terugblikken met spijt, de gemiste kansen optellen en concluderen dat het echte leven zich elders afspeelde. Maar wat als het gewone leven zelf al genoeg is? Alles moet iets opleveren We zijn zo gewend geraakt om het leven te benaderen als een project, dat zelfs rust en verveling efficiënt moeten worden ingevuld. We doen aan “quality time”, we “lummelen bewust” en we nemen een retraite in de agenda op alsof het een kwartaaldoel is. De vrije dag moet “opladen”, het weekend moet “in balans brengen” en zelfs spontane lol...

Een filosofische verkenning van evenwaardigheid In een wereld die voortdurend aanspoort tot excelleren, ontstaat een fundamentele spanning. Iedereen bezit unieke talenten, maar wanneer we deze ontwikkelen binnen een competitief kader, stuiten we op een onvermijdelijke frustratie: er is altijd iemand die meer talent heeft. Deze observatie vormt het vertrekpunt voor een filosofische verkenning van talent, competitie en de kunst van het vinden van een betekenisvolle balans. De paradox van talent en competitie Competitie kan een krachtige katalysator zijn voor ontwikkeling. In de Griekse traditie werd dit erkend door het concept van agon (wedstrijd) dat, zoals Nietzsche later interpreteerde, een creatieve spanning creëert die mensen kan aansporen tot grootsheid. Tegelijkertijd ontstaat er een paradox: het streven om de beste te zijn wordt een bron van eindeloze frustratie wanneer we beseffen dat volmaaktheid onbereikbaar is. De stoïcijnen, met vertegenwoordigers als Marcus Aureliu...

Je verlangt naar jezelf We verlangen naar liefde, naar rust, naar betekenis, naar vervulling. Maar al die verlangens zijn slechts vormen van één diep, stil verlangen: Het verlangen om thuis te komen in wie je werkelijk bent. Wat als verlangen geen gemis is, maar een fluistering van heelheid?   Wat wil je echt? Achter elk verlangen schuilt een ander. En achter die: nog een. Tot alleen dit overblijft: de drang om heel te zijn. Om te rusten in iets dat niet verandert wanneer alles om je heen beweegt. Verlangen wijst. Naar buiten, lijkt het. Naar iets of iemand die jou zal maken tot wie je hoopt te worden. Maar de waarheid is: je bent al heel. En verlangen is geen pijl naar iets nieuws, maar een echo van wat altijd al waar is. Je verlangt niet naar een persoon. Je verlangt niet naar succes. Je verlangt naar de stilte waarin je jezelf herkent als ruimte, als zijn, als liefde. Zolang je denkt dat het verlangen vervuld moet worden, ...

Wat je verliest was nooit van jou Verlies voelt als minder. Een gebrek. Een gemis. Je had iets en nu niet meer. Maar wat als niets ooit van jou was? Wat als alles slechts kwam om te verschijnen, en te verdwijnen in dezelfde ruimte die jij bent? Verlies is dan geen breuk, maar beweging. Geen tekort, maar herinnering aan heelheid.     Je dacht dat het van jou was. Een geliefde. Een plek. Een rol. Een toekomst. En toen gleed het weg. Als zand tussen je vingers. Als een ademhaling die zich niet laat vasthouden. En het deed pijn. Dat doet het nog steeds. Maar kijk goed: wat precies ben je kwijt? De vorm? Het beeld? Of het verhaal? Want liefde verdwijnt niet. Echte nabijheid heeft geen plaats nodig, en geen tijd. Wat jij verloor was een uitdrukking van iets groters. En wat blijft is dat wat nooit van jou was, maar waarin jij rustte zonder het te bezitten. Verlies opent. Verlies breekt iets open dat al die tijd gesloten zat...

Overgave is wat overblijft als je niet meer vasthoudt Overgave is een woord dat vaak klinkt als verlies, als iets dat je moet doen wanneer je hebt gefaald. Maar in waarheid is het geen afzien van iets, maar het herkennen dat er niets vast te houden valt . Deze tekst nodigt uit om te voelen wat overgave werkelijk is: geen actie, geen inspanning, maar het einde van verzet.   Je probeert. Je houdt vast. Aan plannen. Aan mensen. Aan jezelf. En je denkt: ik moet volhouden. Ik moet sterk zijn. Ik moet controle houden. Tot het niet meer gaat. Tot het breekt. Tot jij breekt. En toch… juist daar, in dat breekpunt, ontstaat iets zachts. Iets wat je niet zelf maakt. Iets wat je niet kunt forceren. Overgave. Niet als daad. Maar als het stoppen met doen. Overgave is geen besluit, maar het verdwijnen van verzet. Het is niet: ik geef me over . Het is: er is niemand meer die zich verzet . Geen verkramping meer. Geen vechten tegen wat is. Geen angst om jez...

Verlangen, afwijzing en onvrede met wat er is De meeste mensen verlangen niet naar absolute macht of eeuwigdurende roem. Wat we eerder willen, is erkenning. We willen weten dat we de moeite waard zijn, dat wie we zijn gezien mag worden en geliefd. In die wens is niets mis. Het verlangen naar verbinding, bevestiging en liefde is misschien wel het meest menselijke wat er is. Maar we weten vaak niet goed hoe we met dat verlangen moeten omgaan. We voelen ons afhankelijk van de blik van de ander. Als die ander ons niet ziet, of niet reageert zoals we hopen, voelen we afwijzing. We raken teleurgesteld, we twijfelen aan onszelf. Heb ik iets verkeerd gedaan? Was ik te veel? Niet genoeg? Of ligt het aan de ander? Is hij bang? Twijfelt zij? Afwijzing voelt als verlies. Maar in werkelijkheid zegt het vaak iets over onze verhouding tot onszelf. Wie te graag wil -wie het geluk of de liefde te krampachtig probeert vast te grijpen- ervaart juist daardoor meer afwijzing. We proberen de grens t...

Aanwezig zijn bij wat er komt, zonder jezelf te verliezen Soms lijkt het alsof gedachten ons leven overnemen. Ze razen langs als een onophoudelijke stroom, nemen gevoelens mee, trekken conclusies, herhalen oude verhalen of fantaseren over wat komt. Veel mensen proberen die stroom te dempen, tot stilstand te brengen of te controleren. Maar wat als je er juist van zou kunnen genieten? Niet door op te gaan in elke gedachte, maar door erbij te zijn met aandacht. Door te ontdekken dat je tegelijk kunt handelen én waarnemen. Je bent deel van de stroom en zit tegelijk aan de oever. Oefening baart kunst Dat vraagt in het begin oefening. Want die dubbele aandacht -handelen én registreren- is niet vanzelfsprekend. Eerst lijkt het alsof je iets extra’s moet doen. Maar na verloop van tijd merk je dat het lichter wordt, vrijer. Alsof je op een gegeven moment vanzelf leert in en uit de stroom te stappen, wanneer jij dat wilt. Dan ben je niet meer overgeleverd aan de stroom: je danst ermee. In...

Hoe liefde en vrijheid kunnen samengaan Spinoza’s filosofie, beschreven in zijn werk Ethica , biedt een diepgaande en praktische kijk op de rol van liefde in intermenselijke relaties. Hoewel zijn concept van amor Dei intellectualis –de intellectuele liefde voor God– vaak centraal staat in zijn denken, reikt zijn visie verder en omvat het inzichten die direct toepasbaar zijn op menselijke interacties. Hij biedt een onderscheid tussen passionele en actieve liefde en benadrukt de rol van vrijheid, begrip en harmonie binnen relaties. Liefde als een passie versus liefde als actie Spinoza maakt een helder onderscheid tussen passies, emoties die ons overkomen, en acties, emoties die voortkomen uit ons inzicht en onze rede. Liefde kan beide zijn. Als passie is liefde een reactie op een externe oorzaak. Dit betekent dat liefde ontstaat als een reactie op een specifieke persoon, situatie, of ervaring. Denk bijvoorbeeld aan verliefdheid: dit wordt vaak opgewekt door eigenschappen van een ander (...

Niet doen versus niets doen In een wereld waarin informatie ons voortdurend overspoelt, is het gemakkelijk om het gevoel te krijgen dat we overal verantwoordelijkheid voor dragen. De media wijzen ons op problemen die schreeuwen om actie, sociale verwachtingen duwen ons subtiel in bepaalde richtingen, en schuldgevoelens kunnen ons doen geloven dat we altijd iets moeten doen. Maar wanneer is verantwoordelijkheid werkelijk de onze en wanneer wordt die ons aangepraat? Zie de middenweg Een helder onderscheid helpt hierbij: niet doen versus niets doen . Niet doen is een bewuste keuze, een besluit om iets te laten omdat het niet binnen onze werkelijke verantwoordelijkheid valt of omdat het geen zinvolle bijdrage levert. Niets doen daarentegen impliceert passiviteit, vermijding of onverschilligheid. Dit onderscheid is cruciaal voor het maken van weloverwogen keuzes. De invloed van aangepraat verantwoordelijkheidsgevoel Verantwoordelijkheid wordt vaak op twee manieren aangepraat. Via...

Een filosofisch-theologische beschouwing op de aard van liefde In onze westerse cultuur beschouwen we liefde doorgaans als een hoogst persoonlijke ervaring, een emotie die we voelen voor specifieke individuen om specifieke redenen. We zeggen: "Ik houd van jou vanwege jouw unieke kwaliteiten". Deze opvatting plaatst onze identiteit en voorkeuren centraal in de liefdeservaring. Maar wat als we liefde iets anders zouden benaderen? Wat als liefde niet zozeer een persoonlijke keuze is, maar eerder een natuur- of goddelijke kracht die door ons heen stroomt, onafhankelijk van onze individuele voorkeuren of verwachtingen? De bevrijdende werking van minder persoonlijke liefde Wanneer we liefde minder als persoonlijk beschouwen, openen we de deur naar een bijzondere vorm van bevrijding. Allereerst bevrijden we onszelf van de last van verwachtingen. Als liefde niet "van mij" is en niet "voor jou" is vanwege jouw specifieke eigenschappen, dan hoeft die liefde oo...

Over de kunst van loslaten en koers houden Wanneer een regenboog zich in volle glorie aan de hemel toont, is hij prachtig om te zien. Toch kun je hem niet vastpakken, niet dragen als een sieraad en niet bezitten. Hij ontstaat door een samenspel van omstandigheden, maar is zelf ongrijpbaar. Op dezelfde manier hebben gedachten die in de geest opkomen geen tastbare vorm of solide basis. En toch laten we ons erdoor meeslepen, alsof ze onze werkelijkheid bepalen. Joke Hermsen: Stil de tijd Waarom hechten we zoveel waarde aan dat wat geen vaste grond heeft? Waarom geven we gedachten, die slechts voorbijgaande verschijnselen zijn, de macht om ons leven te beheersen? Het loslaten van deze gehechtheid opent de weg naar vrijheid. Grijpen naar wat ons aangenaam of aantrekkelijk lijkt, brengt slechts twee mogelijke uitkomsten: ofwel verdwijnt datgene waar we naar verlangen, ofwel verliezen we onszelf erin. Volgens Gyalse Tokme Zangpo: "De wereld die we ervaren, gevormd door ons lichaam en onz...