Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

Waarom mensen vastlopen in de vraag of ze ertoe doe Sommige mensen stellen zichzelf voortdurend de vraag: doe ik ertoe? Ze worstelen niet alleen met twijfel over hun waarde, maar weten ook niet hoe ze die waarde zouden kunnen realiseren. Sterker nog, ze kunnen de moed niet opbrengen om te denken dat ze de vraag helemaal niet hoeven te beantwoorden. Waarom raken mensen zo vastgelopen in deze vraag? De wortels van voorwaardelijke waarde Het antwoord ligt grotendeels in wat mensen hebben meegekregen en meegemaakt. Wanneer een kind opgroeit met voorwaardelijke liefde of waardering, wanneer het alleen gezien of geliefd wordt als het presteert, iets bijdraagt, "lief" is, of goed functioneert, dan wordt het gevoel van waarde gekoppeld aan wat je doet. Het kind leert een fundamentele les: ‘zijn alleen’ is niet genoeg. Dit gebrek aan onvoorwaardelijke bevestiging laat een leegte achter. Als niemand je ooit het gevoel heeft gegeven dat je ertoe doet simpelweg omdat je bestaat, ...

Eenvoudig van aard, maar moeilijk te doorzien De manier waarop we met dieren omgaan, is een spiegel van hoe we met elkaar omgaan. Onze houding tegenover andere levende wezens onthult onze diepere opvattingen over vrijheid, respect en rechtvaardigheid. Willen we werkelijk vooruitgang boeken in het samenleven, dan moeten we begrijpen dat emancipatie van dieren en mensen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Zodra wij zeggen dat dieren ‘intrinsieke waarde’ hebben, lijkt het alsof we iets toevoegen aan hun bestaan, maar in werkelijkheid nemen we het opnieuw over. We blijven spreken over hen in plaats van naast hen. Zelfs de taal van waarden kan, hoe goedbedoeld ook, een herhaling zijn van de oude hiërarchie waarin de mens de maat van alle dingen blijft. Wat werkelijk nodig is, is dat we onze positie als beoordelaar loslaten. Niet om ons terug te trekken, maar om ruimte te maken voor de ander, niet op grond van wat wij erin herkennen, maar omdat die ander er gewoon is . In elke e...

Waarom de verworpenen der aarde niet alleen mensen zijn Frantz Fanon is honderd jaar geleden geboren, maar zijn ideeën zijn opnieuw actueel. In een wereld waarin mensen steeds nadrukkelijker hun stem laten horen tegen racisme, ongelijkheid en machtsmisbruik, klinkt ook Fanons stem weer op. Zijn denken over koloniale onderdrukking, geweld, en de psychische effecten van racisme beïnvloedt nog altijd denkers als Houria Bouteldja en Achille Mbembe. Maar Fanon sprak niet over dieren. Hij richtte zijn woede op het geweld dat mensen mensen aandoen. Toch is het de vraag of we zijn inzichten kunnen en moeten uitbreiden. Kunnen we de onderdrukking van dieren begrijpen als een volgende laag in de geschiedenis van morele uitsluiting? Fanon schreef over mensen die gedehumaniseerd zijn. Lichamen die bestaan, maar niet tellen. Bouteldja spreekt van revolutionaire liefde , een liefde die verder reikt dan liberale tolerantie en echt bereid is om macht af te staan. Mbembe beschrijft de necropolitie...

De ongehoorde echo van het verleden Belangrijke gebeurtenissen uit het verleden sterven nooit helemaal weg. Ze echoën door in ons bewustzijn, in onze instituties en in de manier waarop we naar elkaar kijken. Toch is niet iedereen even gevoelig voor die echo’s. Waar de één ze duidelijk hoort, kan de ander ze negeren of verdringen. Die ongelijkheid in waarnemen maakt het noodzakelijk dat we ons blijven oefenen in luisteren: naar de stemmen van de geschiedenis en naar de ondertoon van ons eigen handelen. De echo van macht en waarden is door verschillende denkers scherp beschreven. Friedrich Nietzsche liet zien dat de oude waardesystemen, zoals christelijke moraal of aristocratische trots, nooit zomaar verdwijnen. Zelfs wanneer ze officieel verworpen zijn, sluimeren ze voort in ons denken. In die zin zijn we nooit geheel bevrijd van het verleden: de echo spreekt nog in onze keuzes en oordelen. Michel Foucault verbreedde dit inzicht naar de samenleving als geheel. Hij toonde aan hoe...

De stress van een schitterend leven De emancipatie van vrouwen is nog lang niet voltooid. Dat blijkt niet alleen uit ongelijkheid op de arbeidsmarkt of in de verdeling van zorgtaken, maar ook uit een stille crisis die zich afspeelt onder jongeren en in het bijzonder onder meisjes. Al twintig jaar verslechtert hun mentale gezondheid en de cijfers van de laatste jaren zijn ronduit verontrustend. Bijna de helft van de meisjes op de middelbare school rapporteert veel piekeren, angst en ongeluk; een stijging van bijna twintig procent ten opzichte van vijf jaar eerder. Zelfbeschadiging, eetstoornissen en overdoses komen eveneens veel vaker voor bij meisjes dan bij jongens. Achter deze cijfers schuilt meer dan een medisch of pedagogisch probleem. Ze leggen een spanningsveld bloot tussen vrijheid en maakbaarheid dat diep filosofisch, historisch en maatschappelijk van aard is. Vrijheid als last Simone de Beauvoir stelde dat de vrouw in de westerse cultuur vaak tot object wordt gemaakt, b...

Waar elke politieke partij naar zou moeten streven Wij mensen bestaan niet los van elkaar. Ons welzijn en onze vrijheid wortelen in relaties: met anderen, met de natuur, met de generaties die na ons komen. Het gemeenschappelijk belang is dan ook dat ieder mens -en ieder levend wezen waarmee wij samenleven- de mogelijkheid krijgt om een waardig, vrij en zinvol bestaan te leiden. Waardigheid betekent dat niemand gereduceerd wordt tot middel voor een ander. Praktisch betekent dit dat werk niet alleen een bron van inkomen moet zijn, maar ook van erkenning en zingeving. Het betekent ook dat zorg beschikbaar is wanneer iemand kwetsbaar wordt, en dat ouderen niet worden weggezet als last maar als deel van ons gemeenschappelijk verhaal. Vrijheid betekent dat mijn vrijheid ophoudt waar die van de ander begint, zodat vrijheid gedeeld kan worden in plaats van bevochten. In de praktijk vraagt dit om goed onderwijs dat ieder kind de kans geeft zich te ontwikkelen, betaalbare huisvesting die...

De volgende stap in onze morele ontwikkeling We zijn het er over eens dat alle mensen gelijke rechten verdienen, ongeacht hun huidskleur, geslacht, geloof of beperking. Deze overtuiging groeide geleidelijk door de geschiedenis heen. Groepen die eerst werden uitgesloten, kregen uiteindelijk erkenning als evenwaardige dragers van rechten. Wie naar dieren kijkt, ziet wezens die -net als wij- pijn voelen, hun vrijheid verdedigen en relaties aangaan. Een koe die haar kalf zoogt, varkens die spelen, kippen die sociale hiërarchieën vormen. Ze zijn geen mensen, maar wel wezens met een eigen ervaring van het leven. Dit roept een belangrijke vraag op: als we geloven dat vrijheid en gelijkheid universele principes zijn, hoe consistent zijn we dan als we deze alleen aan onze eigen soort toekennen? Kansen voor mens en milieu Het serieus nemen van dierenrechten biedt Nederland unieke kansen. Wanneer we stappen zetten weg van grootschalige veehouderij die primair draait om winst en export, ...

Hoe tweedracht nog steeds de wereld regeert Een gouden appel. Een simpel voorwerp dat de geschiedenis van de westerse wereld zou veranderen. Toen Eris, de godin van de tweedracht, uit wraak een appel met het opschrift "Voor de mooiste" tussen de gasten van een bruiloft wierp, zette zij een machtsstrijd in gang die tot de val van Troje zou leiden. Henri-Pierre Picou Het verhaal dat we kennen als het "Oordeel van Paris" lijkt op het eerste gezicht een simpel verhaal over ijdelheid en begeerte. Drie godinnen –Hera, Athena en Aphrodite– claimen de appel. Paris, een Trojaanse herder-prins, moet kiezen. Elke godin probeert hem om te kopen: macht, wijsheid, of de mooiste vrouw ter wereld. Paris kiest voor schoonheid, krijgt Helena en veroorzaakt daarmee de Trojaanse Oorlog. Verdeel en heers in de praktijk Maar er speelt hier iets veel subtielers. Eris toont ons de kracht van wat Machiavelli later zou beschrijven als " verdeel en heers ". Met één daad zet ...

Een pleidooi voor emancipatie van alle levende wezens Elkaar beschermen De geschiedenis van de mens is in veel opzichten een geschiedenis van (machts)strijd. Van onderlinge conflicten tot de verovering van land, arbeid en identiteit, telkens klinkt het echo van antagonisme : de neiging om de ander te zien als bedreiging, als object, als dat wat overwonnen of beheerst moet worden. Maar waar deze houding ooit misschien overlevingsvoordeel bood, is zij in onze tijd uitgegroeid tot een mondiale crisis. Want niet alleen mensen onderling, maar ook de natuur, het dier en het leven zelf zijn slachtoffer geworden van deze houding. Steeds meer denkers wijzen op de noodzaak van een andere grondhouding: die van evenwaardigheid , niet alleen tussen mensen, maar ook tussen mens en dier, tussen mens en aarde. Wat betekent dat? En hoe zouden we daar kunnen komen? In wat volgt, worden inzichten van vijf invloedrijke denkers verbonden met de vraag naar het herstel van relatie over de grenzen van het men...

Zelfzorg, wederzijdse verantwoordelijkheid en doorgeschoten narcisme We leven in een tijd waarin solidaire aandacht een schaarste is geworden. Niet alleen in de zin van tijd en focus, maar vooral in morele zin: op wie of wat richten we onze aandacht en   waarom? In de wirwar van sociale media, persoonlijkheidsontwikkeling en mondiale crises zoeken mensen houvast: in zichzelf, in hun omgeving, in een ideaal. Maar wie zich uitsluitend keert naar binnen, vindt daar niet per se rust of richting. In plaats daarvan groeit het risico van vervreemding, egocentrisme en morele onverschilligheid. In deze context stelt zich een urgente filosofische vraag: wat helpt ons om de juiste balans te vinden tussen zelfzorg en verantwoordelijkheid voor elkaar en de wereld? Narcisme als cultureel symptoom In haar analyse van sterrenverering beschrijft de filosofe Isolde Charim hoe mensen die zich niet gezien voelen, hun identiteit spiegelen aan beroemdheden. In de ster vinden ze een schijnbaar afg...

Simone de Beauvoir over onvrije rolverwachtingen In de hedendaagse samenleving wordt de werkende vrouw voortdurend geconfronteerd met de uitdaging om verschillende rollen te vervullen: moeder, partner, werknemer en individu. Deze veelzijdigheid kan haar krachtig maken, maar legt haar ook onder immense druk. Het balanceren van al deze verantwoordelijkheden en verwachtingen vereist voortdurende aanpassing en flexibiliteit, maar het brengt ook risico’s met zich mee. In de bioscoopfilm en "erotische thriller" Babygirl (2024) wordt deze spanning verbeeld en gespeeld door de hoofdpersoon, Romy, die moet schakelen tussen haar rollen als moeder, echtgenote, CEO en minnares. Het biedt de kijker een indringend en onrustig portret van een ouder wordende vrouw die worstelt met de beklemmende complexiteit van deze rollen, maar tegelijkertijd illustreert het de gevaren van het negeren van de sociale en emotionele consequenties van deze keuzes. De Franse filosofe Simone de Beauvoir, in haa...

Lessen uit een interview met hersenwetenschapper Anil Seth Anil Seth, auteur van Being You: A New Science of Consciousness , biedt in een recent interview in NRC waardevolle inzichten over bewustzijn, zowel bij mensen als bij AI (kunstmatige intelligentie). Een van de besproken stellingen uit het gesprek luidde dat niet alleen de buitenwereld een hallucinatie is, maar ook ons gevoel van ‘zelf’. Seth beschrijft het zelf als een “bundel van verschillende ervaringen die we als één geheel ervaren”. Hij stelt verder dat bewustzijn nauw verbonden is met het feit dat we levende wezens zijn, en dat AI waarschijnlijk geen bewustzijn ontwikkelt. Wat wel een uitdaging vormt, is de illusie van bewustzijn die systemen als ChatGPT kunnen opwekken. Dit roept niet alleen fundamentele vragen op over de aard van bewustzijn, maar ook over hoe we omgaan met AI binnen onze maatschappij. AI geeft ons de mogelijkheid om onszelf en onze waarden kritisch te onderzoeken. Toch brengt het ook risico’s mee, zoals...

Bewustwording en emancipatie Wanneer we naar de geschiedenis kijken, zien we een lange lijn van geweld, oorlogen en veroveringen. Slechts 85 jaar geleden maakte Duitsland aanspraak op het recht om andere landen te overheersen, met verschrikkelijke gevolgen voor de wereld. Dergelijke machtsverhoudingen hebben de mensheid door duizenden jaren van strijd gekenmerkt, waarin de overwinnaar alles kreeg en de overwonnene vaak gedwongen werd zich neer te leggen bij een ondergeschikte rol, soms zelfs in slavernij. Als we terugkijken, lijkt het soms alsof deze mensen zich in hun lot schikten, maar kunnen we dit zeker weten? Waarschijnlijk niet, maar het is duidelijk dat de gedachte van dominantie en overheersing diep geworteld is in het menselijke bewustzijn. Vandaag de dag mogen we geloven dat we de donkere dagen van onderdrukking en slavernij grotendeels achter ons hebben gelaten, maar subtiele vormen van superioriteitsgevoel blijven nog steeds aanwezig. De samenleving evolueert, maar dat rest...

Sekse stereotype rollen De invulling van rollen voor mannen en vrouwen verandert over de tijd. Er zijn overwegingen die leiden tot gelijkheid en andere die leiden tot ongelijkheid. Wat betekent dat voor de emancipatie? De trage vooruitgang in de emancipatie tussen man en vrouw, ondanks brede instemming en steun voor gelijkheid, kan verklaard worden door verschillende factoren die elkaar versterken. Culturele en historische patronen Traditionele genderrollen zijn diep geworteld in cultuur en geschiedenis. Ze hebben eeuwenlang de maatschappelijke structuren bepaald en zijn moeilijk te doorbreken, zelfs als mensen zich bewust zijn van hun nadelen. Onbewuste vooroordelen Veel ongelijkheid is subtiel en werkt door in de vorm van onbewuste vooroordelen. Mensen kunnen onbedoeld aannames maken over wat mannen en vrouwen wel of niet kunnen, wat leidt tot ongelijke kansen of verwachtingen. Machtsstructuren Traditionele machtsstructuren, waarin mannen vaak meer posities van invloed bekleden, kunn...

Verdeel en heers Eeuwen geleden toen er nog koningen en keizers aan de macht waren, werd de bevolking gedwongen om de heersende klasse van voedsel en geld te voorzien. Met het geld werden kastelen en paleizen gebouwd en soldaten ingehuurd. De overheerser wilde niet alleen geld, maar ook voedselzekerheid. Immers wat heb je aan geld wanneer er geen voedsel mee te koop is. Dus om hongersnood op het kasteel te voorkomen werd voedsel afgetroggeld en in voldoende voorraad binnen de muren opgeslagen. Overwonnen volkeren werden ingezet als slaven. Zij deden het werk om onder meer voedsel te produceren. Tegenwoordig is degene met het meeste geld nog steeds de machtigste partij en is voedselzekerheid voor de machthebbers geen persoonlijk probleem meer, want het kan binnen een dag van overal ter wereld worden ingekocht en ingevlogen. Macht wordt ook niet meer uitgeoefend over de burger met geweld en onderdrukking, maar door deze afhankelijk te maken van materiële behoeftes. Het zijn geen natuur...

Wat je ziet, ben jezelf  "Eenheid en veelheid, dat is altijd spannend" Willem de Ridder (1939-2022) was een levendige spiegoloog. Dat houdt in dat hij van mening is dat alles wat we zien vooral weerspiegelt wat we projecteren van onszelf op de wereld. Dat “autistische” gegeven kunnen we positief gebruiken om de eenheid met de ander te zoeken. Want als we allemaal een aspect van dezelfde eenheid zijn, waarom zouden we dan niet van onszelf houden? Onszelf kunnen we het beste overzien en sturen. Alle liefde die we naar onszelf brengen, laten we ook naar de ander stromen. Daarmee bevorderen we dus, gek genoeg, de eenheid door eerst en vooral goed voor onszelf te zorgen.  In de opvatting van de Ridder gaat die eenheid zelfs zo ver dat hij vindt dat elke levende cel in het universum communiceert met alle andere levende cellen. Fan van Willem de Ridder De Ridder is ook een doener en daarom heeft hij overal fanclubs opgericht, niet van zichzelf, maar van jezelf. De Ridder is voor...

In haar boek McSex De pornoficatie van de samenleving pleit Myrthe Hilkens voor een herwaardering van de seksualiteit en van het vrouwbeeld. Pubers krijgen via de media (videoclips en Internet) een verwrongen vrouwbeeld en geen goed zicht op wat “echte sex” inhoudt. Scholen en ouders zouden een rol kunnen spelen, maar beperken zich vaak tot het opnoemen van de gevaren van onveilig vrijen. Ouders zijn niet snel een aantrekkelijke gesprekspartner voor het kind omdat de meeste ouders eigenlijk het moment van experimenteren willen uitstellen en kinderen niet graag toegeven dat zij al lang met het onderwerp bezig zijn. Oudere feministen zijn milder over de gevolgen van de door hun bevochten seksuele vrijheid, immers zij hebben het ook zelf moeten uitzoeken en zijn ook goed terecht gekomen. Maar dat is een bevoorrechte groep, die meer de mogelijkheden ziet en sex niet als een verplichting ziet. Er is dus niemand die het goede voorbeeld geeft. Pubers zijn op het eigen inzicht overgeleverd. D...