Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

Zinvol verbinden Ieder mens verlangt naar liefde en vrijheid. Hoewel deze twee op zichzelf staande waarden lijken, kunnen ze op een diepere manier met elkaar worden verbonden. Wanneer liefde en vrijheid samenkomen, versterken ze elkaar en krijgen ze meer betekenis in ons leven. Zonder vrijheid geen liefde en zonder liefde geen vrijheid . Toch is het vinden van een evenwicht tussen autonomie en verbinding vaak een uitdaging. Deze balans voelt niet altijd vanzelfsprekend. Op dit blog verken ik vanuit spiritualiteit, zoals het taoïsme en boeddhisme, psychologie en persoonlijke ervaringen, hoe het ego ons kan ondersteunen, maar ook belemmeren. Loskomen van het ego Het ego is geen tastbaar iets; het bestaat uit gedachten, overtuigingen en identificaties die ons zelfbeeld vormen. Dit beeld bepaalt hoe we onszelf en de wereld om ons heen ervaren. Hoewel het ego ons kan beschermen en sturen, houdt het ons vaak gevangen in patronen die ons beperken. Door ons los te maken van dit beperkte zelf...

Over aanwezigheid zonder toe-eigening Een getuige is geen toeschouwer. De toeschouwer houdt afstand om niet geraakt te worden. De getuige houdt afstand om het geziene te kunnen dragen. Het verschil zit niet in de positie maar in de bereidheid. Er zijn mensen die bewaren wat anderen loslaten. Die aanwezig zijn bij wat niet wordt uitgesproken. Die op een pad staan tegenover iemand en de vraag dragen zonder haar te stellen. Die boeken in bewaring nemen. Die bij een sterfbed zijn zonder te weten wat ze meenemen tot het jaren later zichtbaar wordt. Getuige zijn vraagt niets en tegelijk alles. De getuige schept ruimte door er te zijn zonder het over te nemen. Dat is iets anders dan helpen. Helpen heeft een richting, een doel, een resultaat. Getuige zijn heeft alleen een aanwezigheid. Vandaar de paradox: wie getuige is, verandert niets en verandert alles. Compassie is de grondstof. Maar oneindige compassie bestaat niet zonder zelfverlies. De getuige weet dit. Hij wordt bewogen maar niet meeg...

Innerlijke bevrijding, zelfbegrenzing en het dier als morele spiegel Van ritueel naar vergetelheid Twintig jaar geleden schreef ik over dieren, voedsel en innerlijke bevrijding. Teruglezend valt niet op hoe gedateerd die tekst is, maar hoe actueel. Niet omdat de omstandigheden hetzelfde zijn gebleven, maar omdat de spanning die toen al zichtbaar was, zich sindsdien heeft verdiept. De vraag die toen impliciet werd gesteld, klinkt vandaag luider dan ooit: wat bedoelen wij eigenlijk met vrijheid? Van oudsher was de relatie tussen mens, dier en voedsel ingebed in rituelen van dankbaarheid en bescheidenheid. Niet omdat mensen moreel verheven waren, maar omdat afhankelijkheid zichtbaar was. Het dier was geen abstract product, maar een levend wezen waarvan het leven voorafging aan de maaltijd. Die zichtbare afhankelijkheid werkte begrenzend. Vrijheid bestond niet uit onbeperkt nemen, maar uit weten wanneer iets te laten. Vooruitgang of vermomde afhankelijkheid Die begrenzing is grot...

Over de paradox van streven in liefde en vrijheid De val van de ambitie "Hoe kan ik een betere relatie krijgen?" "Hoe word ik gelukkiger?" "Hoe vind ik de liefde van mijn leven?" Het zijn vragen die we allemaal kennen. Vragen die lijken uit te gaan van een gezonde ambitie: ik wil het goede leven, dus ik ga ervoor. Maar juist in deze vragen schuilt een fundamentele paradox. Want hoe harder je grijpt naar kwaliteit in je leven, hoe verder die kwaliteit zich van je verwijdert. Dit is geen pessimistische boodschap. Het is een uitnodiging om anders te kijken naar wat een goed leven werkelijk betekent. Drie dimensies, één balans Een leven met kwaliteit draait om drie fundamentele dimensies die voortdurend met elkaar in wisselwerking staan. Autonomie de ruimte om jezelf te zijn, vrij van dwang en afhankelijkheid. Maar deze dimensie kent ook een schaduwzijde: wanneer autonomie doorslaat, wordt het verslaving aan je eigen gelijk, aan controle, aan he...

Liefde begint waar aanwezigheid stil wordt Zoals Thich Nhat Hanh in Ware liefde  schrijft: “We moeten volledig aanwezig zijn in ons leven, in het huidige moment”. Liefde stroomt juist daar waar we aanwezig zijn zonder oordeel, zonder bezit, zonder verwachting. Liefde stroomt Niet omdat wij dat willen, maar omdat zij haar eigen weg zoekt. Soms zacht, als een beek die zich voegt naar het landschap dat haar ontvangt. Soms krachtig, als leven dat zijn vorm vindt waar ruimte is. De mens kan die stroom niet maken, alleen toestaan of blokkeren. Zodra er een gerichtheid is op uitkomst, is de stroom niet meer vrij. Dan wordt liefde een middel tot iets anders: waardering, erkenning, veiligheid. Ze lijkt te bewegen, maar verliest haar bron. Liefde stroomt zolang we haar niet willen bezitten of bewijzen. Erich Fromm noemde liefde een actieve kracht die voortkomt uit innerlijke vrijheid. Wie bemint om bevestigd te worden, maakt van liefde een ruilmiddel. Alleen wie zichzelf kent, k...

Vrijheid en parallellen tussen kosmos, lichaam en leven Wie naar het universum kijkt, kan dat op oneindig veel schalen doen. Van sterrenstelsels tot moleculen, van kosmische tijd tot het moment waarop een gevoel opkomt. Op ieder niveau verandert wat zichtbaar wordt. Niet alleen in grootte, maar in betekenis. Uitzoomen, inzoomen en het midden houden zijn geen technische handelingen, maar manieren om ons tot de werkelijkheid te verhouden. Ze vormen samen een beweging die telkens opnieuw vraagt om balans en evenwicht. Niet alles vraagt om ingrijpen. Niet alles vraagt om afstand. Leven speelt zich af in het spanningsveld van doen en laten. Uitzoomen: plaats zien Bij uitzoomen verschijnt de mens als onderdeel van grotere gehelen. De aarde blijkt niet het middelpunt, maar een planeet onder vele. Het leven blijkt geen vanzelfsprekendheid, maar een zeldzame mogelijkheid. Die blik verandert ons bestaan niet direct, maar wel onze houding. De kosmos grijpt niet in op ons handelen. Zij dic...

Verantwoordelijkheid ook niet Het is een vraag die zich niet op afstand laat houden, maar wel laat onderzoeken:  hoe ver reikt onze verantwoordelijkheid voor de problemen in de wereld, terwijl altijd blijft gelden dat ieder mens recht heeft op vrijheid? Wat mogen we eigenlijk van elkaar verwachten? Die vraag wordt vaak te snel dichtgeplakt. Soms met morele urgentie (“We zijn allemaal één”). Soms met spirituele afstand (“Alles gebeurt zoals het gebeurt en het is goed zo”). Maar juist daar, tussen betrokkenheid en vrijheid, ontstaat een spanningsveld dat niet opgeheven kan worden zonder iets wezenlijks te verliezen. Vrijheid als uitgangspunt, niet als ontsnapping Als vrijheid werkelijk fundamenteel is, dan kan verantwoordelijkheid niet worden afgedwongen zonder zichzelf tegen te spreken. Zodra we van onszelf of van anderen eisen dat zij verantwoordelijkheid nemen, verandert verantwoordelijkheid in controle. Dan wordt betrokkenheid een plicht, en plichten verharden. In een n...

Over verlichting in gewone taal Ergens voel je een kloof tussen wie je denkt te zijn en wat je dieper ervaart. Alsof je een rol speelt die niet helemaal past. Verlichting is de naam voor het moment waarop die kloof volledig verdwijnt, niet omdat je iets bereikt hebt, maar omdat wat er tussen jou en jezelf stond is weggevallen. En tegelijk verdwijnt ook de kloof tussen jou en de ander. Wat heb je eraan? Ten eerste ontspanning: je hoeft niet beter te worden dan je bent. Je hoeft alleen minder te worden dan je denkt te zijn. Ten tweede richting: niet de vraag "hoe word ik verlicht?", maar de eerlijkere vraag "wat staat er in de weg?". Ten derde bescherming: wie dit begrijpt raakt minder snel verstrikt in systemen die beweren de weg te kennen. Genade of eigen inspanning? Dit is de oudste vraag op dit gebied. Komt het van buitenaf, of moet je het zelf doen? Het antwoord is: het is geen tegenstelling. Eigen inspanning en iets dat je draagt zijn geen concurrenten. Ze horen...

Over passie, vrede en de vrijheid om te laten zijn Van oudsher wordt gezegd dat de mens geroepen is om getuige te zijn van iets dat groter is dan hijzelf, of men dat nu waarheid, liefde, het leven of God noemt. Sommigen lijken dat getuigenis te belichamen door hun kalmte. Ze stralen een vrede uit die niet afhankelijk lijkt van omstandigheden, alsof ze iets hebben herkend dat voorbij angst en strijd ligt. Toch blijft de vraag interessant hoe diezelfde bron zich verhoudt tot mensen die juist gepassioneerd zijn, die intens leven en zich met vuur inzetten voor wat zij als waar of rechtvaardig ervaren. Vaak wordt passie gezien als het tegendeel van rust, als beweging tegenover stilte. Maar misschien is dat een misverstand. Vrede hoeft niet de afwezigheid van beweging te zijn, net zomin als passie per definitie onrustig hoeft te zijn. Wanneer innerlijke vrede niet verward wordt met berusting, kan ze juist de grond zijn waarop passie haar richting vindt. Dan is passie niet langer een ui...

De kunst van telkens opnieuw kiezen Tussen actie en terughoudendheid In tijden van dreigende oorlog klinkt vaak de vraag: wat moeten wij doen? Jongvolwassenen vragen zich af of ze het leger moeten ingaan, of dat er alternatieven zijn. Wat zelden gehoord wordt, is de vraag naar de balans tussen doen en laten. Kunnen we oorlog voorkomen door niet te handelen, door ons te onthouden van bepaalde daden, juist omdat elke daad een nieuwe escalatie kan inluiden? Filosofische stemmen Filosofen als Arendt, Weil, Gandhi en Levinas hebben ieder op hun manier gewezen op de spanning tussen handelen en nalaten. Arendt zag handelen als bron van vrijheid, maar ook als iets dat verantwoordelijkheid vraagt. Gandhi ontwikkelde de kracht van geweldloosheid, waarin niet-handelen juist een actieve keuze werd. Levinas benadrukte de ethische roep van het gelaat van de Ander, dat ons aanspreekt nog vóór we handelen. Terughoudendheid als begin Het taoïsme wijst erop dat oorlog vaak ontstaat doordat m...

Over de kwaliteit van verbinding We kennen allemaal de ervaring van verbinding. In verliefdheid vooral: die wens om met de ander simpelweg samen te zijn, om als het ware samen te smelten. In ons hoofd lukt dat vaak moeiteloos en velen ervaren die versmelting ook lichamelijk, in momenten van diepe intimiteit. Maar waar hebben we meer moeite mee? Met het bewust herkennen van wat die verbinding eigenlijk tot kwaliteitsvolle verbinding maakt. We voelen wel wanneer contact goed is, maar kunnen moeilijk benoemen wat het goed maakt. De paradox van aanwezigheid Verbinding vraagt om een paradoxale houding. Je moet zelfbewust zijn -aanwezig bij jezelf- om werkelijk aanwezig te kunnen zijn bij de ander. Tegelijkertijd moet je dat zelfbewustzijn niet zo vasthouden dat het een barrière wordt tussen jou en de ander. Het vraagt om loslaten: loslaten van controle, van verwachtingen, van de drang om het contact te sturen. Je merkt de kwaliteit van verbinding aan de reactie van de ander. Alle...

Stop met zoeken naar wat je over het hoofd ziet We hebben verhalen over zielen. Over wat er gebeurt na de dood. Over verzamelpunten waar ervaringen worden gedeeld, over reïncarnatie, over het Akasha-veld waar alles wordt bewaard. Deze verhalen proberen iets te vatten dat moeilijk te bevatten is. Maar ze bevatten een fundamentele spanning: ze willen zowel individualiteit behouden (jouw ziel gaat door, jij leert en groeit) als eenheid beloven (uiteindelijk zijn we allemaal één). Je kunt moeilijk beide hebben. De Poortloze Poort In de Zen-traditie bestaat een koan genaamd de Poortloze Poort (Mumonkan). Het wijst naar iets eenvoudigs: er is geen drempel tussen jou en wat je zoekt. De poort is een illusie, gecreëerd door het zoeken zelf. Dit geldt op twee manieren. Ten eerste Stop met zoeken naar verlichting, naar ontwaken, naar eenheid. Het is er al. Maar juist het zoeken houdt je erbuiten. De poort waar je doorheen probeert te gaan bestaat niet, hij ontstaat alleen doordat je ...

De eerlijkheid van de oude ongelijkheid Toen ik op het gymnasium Latijn en Grieks vertaalde, vond ik het vooral frustrerend en omslachtig. Tegenwoordig geniet ik veel meer van dezelfde teksten, nu ze met een paar klikken vindbaar zijn op internet. Maar wat me wél is bijgebleven van die klassieken - bij Horatius, Seneca, de Griekse tragedies - is de herkenning. Hun twijfels, verlangens, angsten. Hun intelligentie en wijsheid zijn niet anders dan de onze. Drieduizend jaar technologische vooruitgang heeft ons welvarender gemaakt, maar niet fundamenteel anders. Ook hun worsteling met ongelijkheid herken ik. Maar er is één cruciaal verschil: hun ongelijkheid was eerlijk in zijn oneerlijkheid. In de oudheid wist je waar je stond. Je werd geboren als slaaf of als vrije burger, als patriciër of als plebejer. Niemand deed alsof dit rechtvaardig was op basis van verdienste. Het systeem was expliciet, zichtbaar, onverholen onrechtvaardig. Een slaaf had geen illusie dat hij door hard werken c...

Mediamacht creëert inertie tegen verandering Wanneer een miljardair een krant koopt, lijkt het een slecht idee. Kranten zijn geen winstgevende ondernemingen meer. De advertentie-inkomsten zijn al jaren aan het verdampen, lezersaantallen dalen structureel en de concurrentie van gratis online nieuws is moordend. Toch blijven superrijken bereid om honderden miljoenen neer te tellen voor deze verlieslatende bedrijven. De verklaring is eenvoudig: ze kopen geen bedrijf, ze kopen invloed. Een medium geeft toegang tot iets dat met geld alleen niet te koop is: de mogelijkheid om te bepalen wat belangrijk is, welke vragen gesteld worden en wiens stem gehoord wordt. Maar deze machtsuitoefening heeft een bijproduct dat zelden expliciet benoemd wordt: het creëert enorme structurele inertie tegen maatschappelijke verandering. Anders gezegd: het vertraagt de weerstand tegen zijn machtspositie. De economie van macht versus de economie van efficiëntie Een normaal bedrijf opereert volgens de log...

Waarom mensen vastlopen in de vraag of ze ertoe doe Sommige mensen stellen zichzelf voortdurend de vraag: doe ik ertoe? Ze worstelen niet alleen met twijfel over hun waarde, maar weten ook niet hoe ze die waarde zouden kunnen realiseren. Sterker nog, ze kunnen de moed niet opbrengen om te denken dat ze de vraag helemaal niet hoeven te beantwoorden. Waarom raken mensen zo vastgelopen in deze vraag? De wortels van voorwaardelijke waarde Het antwoord ligt grotendeels in wat mensen hebben meegekregen en meegemaakt. Wanneer een kind opgroeit met voorwaardelijke liefde of waardering, wanneer het alleen gezien of geliefd wordt als het presteert, iets bijdraagt, "lief" is, of goed functioneert, dan wordt het gevoel van waarde gekoppeld aan wat je doet. Het kind leert een fundamentele les: ‘zijn alleen’ is niet genoeg. Dit gebrek aan onvoorwaardelijke bevestiging laat een leegte achter. Als niemand je ooit het gevoel heeft gegeven dat je ertoe doet simpelweg omdat je bestaat, ...