Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

De grond van het bestaan Er bestaat een manier van in de wereld staan die zowel diep spiritueel als radicaal politiek is. Het begint met een fundamenteel inzicht: vrijheid en liefde zijn geen menselijke uitvindingen, maar voorwaarden die in de werkelijkheid zelf zijn geworteld. Ze stromen als het ware door het bestaan heen, niet als persoonlijke geschenken van een afstandelijke godheid, maar als de grondstructuur van waaruit leven zich kan ontplooien. Deze visie ziet God niet als een wezen dat van buitenaf ingrijpt, maar als de bron van deze voorwaarden zelf. God staat buiten tijd en ruimte, maar is tevens werkzaam in alles wat wordt en groeit. In de miljarden jaren van kosmische en biologische evolutie -van materie naar bewustzijn, van instinct naar vrijheid, van overleven naar liefde- manifesteert zich iets dat we kwaliteit kunnen noemen. Het leven zoals wij het nu kennen is een geschenk van deze lange wordingsgeschiedenis: we kunnen vrij zijn, liefhebben, genieten van de rijkdom...

Het script en de spiegel Sommige mensen kijken terug op hun jeugd met een vaag gevoel van verlies. Niet zelden zeggen ze: “Er is iets misgegaan, maar ik weet niet precies wat”. Er was geen zichtbaar geweld, geen harde breuklijn in de tijd en toch leeft er een besef van tekort. Een gemis aan bestaansgrond. Dit ongrijpbare gevoel van slachtofferschap vraagt om zorgvuldige beschouwing. Want wat als het geen bewijs is van een objectieve fout in het verleden, maar eerder een echo is van een diepere overtuiging? Wat als we niet alleen terugkijken op ons leven, maar het onbewust herscheppen in het heden, precies volgens het script waarvan we niet wisten dat we het meedroegen? Projectie: wat binnen is, wordt buiten De gedachte dat we niet de werkelijkheid zien, maar onze interpretatie ervan, is geen nieuw inzicht. Filosofen, psychologen en mystici zijn het daar opvallend vaak over eens. Carl Jung noemde het ‘projectie’: het mechanisme waarmee we onze innerlijke wereld buiten onszelf...

Eigenwaarde en vrijheid in relaties Er bestaat een merkwaardig fenomeen waarbij mensen moeite hebben met loslaten en verbinden in relaties. Zij lijden onder het afscheid nemen en lijken geen vertrouwen te hebben dat soortgelijke positieve ervaringen kunnen terugkeren. Dit raakt aan fundamentele aspecten van menselijke gehechtheid en de manier waarop we omgaan met verlies en onzekerheid. Deze mensen ervaren vaak wat psychologen "separatieangst" noemen: niet alleen de angst voor het daadwerkelijke verlies van de ander, maar ook voor het gevoel van leegte en onzekerheid dat daarbij hoort. Vroege ervaringen spelen hierin een grote rol. Als iemand in de kindertijd heeft geleerd dat beschikbaarheid van zorgfiguren (ouders) onvoorspelbaar was, kan dit leiden tot een diepgeworteld gevoel dat positieve verbindingen fragiel en tijdelijk zijn. Het brein ontwikkelt dan een soort "schaarste-mentaliteit" rond liefde en verbinding. Er mist een bodem van zelfliefde en zelfvertr...

Over vrijheid, moraliteit en de zondebok Iedere tijd stelt opnieuw de vraag: wat is goed gedrag? Niet alleen voor jezelf, maar ook in het samenleven met anderen en in onze tijd steeds urgenter: in ons omgaan met dieren. Sommigen wijzen op religie als kompas, anderen op de wet, en weer anderen op het eigen gevoel. Maar de Duitse filosoof Immanuel Kant , die leefde aan het eind van de 18e eeuw, koos een andere route: hij vertrouwde op het menselijk verstand . Volgens hem moet je het juiste kunnen ontdekken met je eigen denken, los van traditie of persoonlijk belang. In deze blog verken ik hoe Kant dat bedoelde en wat zijn ideeën vandaag kunnen betekenen. Daarbij betrek ik het denken van René Girard (1923-2015), die liet zien hoe ons verlangen naar rust en controle soms ten koste gaat van een ander, wat mij betreft ook van dieren. Wat als we hun inzichten combineren? Wat is het juiste om te doen? Immanuel Kant (1724-1804) leefde in een tijd van grote veranderingen. Europa kende...

Hoe het samenspel tussen onze bronnen zich ontwikkelt De verhouding van de mens met de natuur is geen constante. Wie geboren wordt, is volledig natuur. Een baby leeft in overgave aan biologische behoeften, zintuiglijke indrukken en afhankelijkheid. Er is geen afstand tussen binnen en buiten. De mens is natuur. Maar dat verandert. Naarmate we ouder worden, ontwikkelt zich iets dat ons onderscheidt van de meeste andere dieren: zelfbewustzijn, rede en verbeelding. Die eigenschappen maken ons tot mensen, maar ze scheppen ook afstand tot diezelfde natuur waaruit we voortkomen. We leren impulsen herkennen, verlangens beheersen, plannen maken, reflecteren, twijfelen. En tegelijk: we leren de dood vrezen. Wat ooit vanzelf sprak, wordt een opgave. In plaats van mee te bewegen met het ritme van lichaam, seizoenen en gevoelens, proberen we grip te krijgen. We willen niet meer alleen natuur zijn , we willen haar begrijpen, sturen, soms zelfs overwinnen. Maar in dat streven ontstaat vervreem...

Verlangen, afwijzing en onvrede met wat er is De meeste mensen verlangen niet naar absolute macht of eeuwigdurende roem. Wat we eerder willen, is erkenning. We willen weten dat we de moeite waard zijn, dat wie we zijn gezien mag worden en geliefd. In die wens is niets mis. Het verlangen naar verbinding, bevestiging en liefde is misschien wel het meest menselijke wat er is. Maar we weten vaak niet goed hoe we met dat verlangen moeten omgaan. We voelen ons afhankelijk van de blik van de ander. Als die ander ons niet ziet, of niet reageert zoals we hopen, voelen we afwijzing. We raken teleurgesteld, we twijfelen aan onszelf. Heb ik iets verkeerd gedaan? Was ik te veel? Niet genoeg? Of ligt het aan de ander? Is hij bang? Twijfelt zij? Afwijzing voelt als verlies. Maar in werkelijkheid zegt het vaak iets over onze verhouding tot onszelf. Wie te graag wil -wie het geluk of de liefde te krampachtig probeert vast te grijpen- ervaart juist daardoor meer afwijzing. We proberen de grens t...

Niet doen versus niets doen In een wereld waarin informatie ons voortdurend overspoelt, is het gemakkelijk om het gevoel te krijgen dat we overal verantwoordelijkheid voor dragen. De media wijzen ons op problemen die schreeuwen om actie, sociale verwachtingen duwen ons subtiel in bepaalde richtingen, en schuldgevoelens kunnen ons doen geloven dat we altijd iets moeten doen. Maar wanneer is verantwoordelijkheid werkelijk de onze en wanneer wordt die ons aangepraat? Zie de middenweg Een helder onderscheid helpt hierbij: niet doen versus niets doen . Niet doen is een bewuste keuze, een besluit om iets te laten omdat het niet binnen onze werkelijke verantwoordelijkheid valt of omdat het geen zinvolle bijdrage levert. Niets doen daarentegen impliceert passiviteit, vermijding of onverschilligheid. Dit onderscheid is cruciaal voor het maken van weloverwogen keuzes. De invloed van aangepraat verantwoordelijkheidsgevoel Verantwoordelijkheid wordt vaak op twee manieren aangepraat. Via...

Over de kunst van loslaten en koers houden Wanneer een regenboog zich in volle glorie aan de hemel toont, is hij prachtig om te zien. Toch kun je hem niet vastpakken, niet dragen als een sieraad en niet bezitten. Hij ontstaat door een samenspel van omstandigheden, maar is zelf ongrijpbaar. Op dezelfde manier hebben gedachten die in de geest opkomen geen tastbare vorm of solide basis. En toch laten we ons erdoor meeslepen, alsof ze onze werkelijkheid bepalen. Joke Hermsen: Stil de tijd Waarom hechten we zoveel waarde aan dat wat geen vaste grond heeft? Waarom geven we gedachten, die slechts voorbijgaande verschijnselen zijn, de macht om ons leven te beheersen? Het loslaten van deze gehechtheid opent de weg naar vrijheid. Grijpen naar wat ons aangenaam of aantrekkelijk lijkt, brengt slechts twee mogelijke uitkomsten: ofwel verdwijnt datgene waar we naar verlangen, ofwel verliezen we onszelf erin. Volgens Gyalse Tokme Zangpo: "De wereld die we ervaren, gevormd door ons lichaam en onz...

Ontsnappen uit de vicieuze cirkel Het leven lijkt vaak op een vicieuze cirkel. Dezelfde problemen, dezelfde conflicten, dezelfde patronen lijken zich eindeloos te herhalen. Maar als we vertrouwen op onszelf en goed kijken, ontdekken we iets anders: wat een cirkel lijkt, is eigenlijk een spiraal. Een beweging die ons steeds weer naar dezelfde thema’s brengt, maar altijd met de mogelijkheid om een stapje verder te komen. Deze subtiele vooruitgang vraagt om aandacht, reflectie en een bewuste koers. Spiraal van verkramping naar vrijheid De dynamiek van evenwaardigheid Evenwaardigheid is een kernwaarde die onze relaties en de samenleving kan verrijken. Toch zien we hoe vaak superioriteitsgevoelens de overhand krijgen, bewust of onbewust. Mensen proberen elkaar de loef af te steken, zelfs in schijnbaar onschuldige situaties. Het lijkt een oerinstinct, een hardnekkige reflex om anderen te overtroeven. Maar in de spiraal van groei kan deze dynamiek worden doorbroken. Elke keer dat we ons bewu...

Verandering begint met bewustwording Mensen veranderen vaak pas wanneer ze geconfronteerd worden met een crisis. Het zijn die momenten waarop we ons met de rug tegen de muur voelen staan, dat de noodzaak om oude patronen los te laten niet langer te ontkennen valt. Maar verandering hoeft niet altijd zo drastisch te zijn. Als we naar onze interacties met anderen kijken door de lens van evenwaardigheid, kunnen we zien dat deze houding een sleutel kan zijn tot gemakkelijker en dieper veranderen. De metafoor van de apenrots In een samenleving die sterk gericht is op competitie en hiërarchie, wordt het verleidelijk om vast te houden aan een beeld van jezelf dat je als ‘boven’ anderen positioneert. Dit streven naar een hogere plek op de zogenaamde apenrots (in ons hoofd) maakt verandering moeilijk. Mensen vrezen gezichtsverlies, het idee dat toegeven aan kwetsbaarheid hen zwakker maakt in de ogen van anderen. Deze angst voor kwetsbaarheid wordt zowel gevoed door sociale druk als door interne...

Bewustwording en emancipatie Wanneer we naar de geschiedenis kijken, zien we een lange lijn van geweld, oorlogen en veroveringen. Slechts 85 jaar geleden maakte Duitsland aanspraak op het recht om andere landen te overheersen, met verschrikkelijke gevolgen voor de wereld. Dergelijke machtsverhoudingen hebben de mensheid door duizenden jaren van strijd gekenmerkt, waarin de overwinnaar alles kreeg en de overwonnene vaak gedwongen werd zich neer te leggen bij een ondergeschikte rol, soms zelfs in slavernij. Als we terugkijken, lijkt het soms alsof deze mensen zich in hun lot schikten, maar kunnen we dit zeker weten? Waarschijnlijk niet, maar het is duidelijk dat de gedachte van dominantie en overheersing diep geworteld is in het menselijke bewustzijn. Vandaag de dag mogen we geloven dat we de donkere dagen van onderdrukking en slavernij grotendeels achter ons hebben gelaten, maar subtiele vormen van superioriteitsgevoel blijven nog steeds aanwezig. De samenleving evolueert, maar dat rest...

Vormgeving vanuit een inherente kracht in het universum? Hoe het bestaan begon gaat ons begrip te boven. Het begrip daarvan transcendeert ons als het ware. Voor het gemak gaan sommigen er vanuit dat het bestaan toeval is, anderen veronderstellen een transcendente intelligentie. In dit artikel wordt uitgegaan van het bestaan van een intelligentie die in ieder geval geen haast heeft. Aan de wetenschap kunnen we overlaten om de (samenhang in de) werking van natuurwetten te ontrafelen, via de filosofie en/of onze eigen intelligentie kunnen we overdenken hoe het waarom van het bestaan geduldig werkzaam kan zijn. Vanuit een visie op de natuur of God als een interne kracht of essentie die inherent is aan het universum, kan het Goddelijke worden beschouwd als de onderliggende bron van alle leven en evolutie, die de natuurlijke processen bezielt en een richting geeft aan de ontwikkeling van het leven. Volgens deze visie zou de oerknal niet alleen het begin van het universum vertegenwoordigen in...

De kunst van het constructief communiceren In een wereld waar vrijheid van meningsuiting een kernwaarde en hopelijk een gefundeerd mensenrecht is, lijkt het onderscheid tussen meningen en oordelen vaak te vervagen. Terwijl meningen een uitnodiging tot dialoog zijn, sluiten oordelen de deur naar wederzijds begrip. Deze verwarring is niet nieuw, maar speelt al eeuwenlang een rol in onze collectieve geschiedenis. Door te kijken naar het verleden, het heden en de toekomst kunnen we leren hoe we onze communicatie bewuster en constructiever kunnen maken. De oorsprong van oordelen Het Bijbelse Paradijsverhaal biedt een treffend perspectief op de menselijke neiging tot oordelen. Adam en Eva aten van de boom van goed en kwaad, wat hen in staat stelde te oordelen over zichzelf en anderen. Maar deze nieuwe vaardigheid bracht ook verdeeldheid en ellende. Door hun oordelen verloren ze de toegang tot het paradijs – een symbool voor harmonie en verbondenheid. Dit verhaal toont hoe oordelen een bron...

Identiteit We kunnen voortdurend online verbonden en dicht bij anderen zijn, maar wanneer we weer tot onszelf willen komen op vakantie gaan we vaak ver weg. Ver weg maken we frisse sociale vergelijkingen en doen we nieuwe ervaringen op. Wie (nog) op Facebook zit, kan het de hele dag door met eigen, lede ogen zien: de wereld wordt door anderen mooier gepresenteerd dan je het zelf ervoer toen je erbij was. Je zou bijna aan jezelf gaan twijfelen. Iedereen heeft in zijn leven weleens geworsteld met zijn identiteit. Wie ben ik? Mag ik er zijn? Ben ik wel goed genoeg? Ben ik wel bijzonder genoeg? Ben ik van betekenis? Wie het antwoord vervolgens gaat zoeken in spiritualiteit en non-dualiteit krijgt te horen: “stop met zoeken want jij bestaat niet. We zijn allemaal één, bewustzijn en onvoorwaardelijke liefde”. Het lukt slechts weinigen om zichzelf te realiseren (verlicht te worden, met zichzelf samenvallen) wanneer ze figuurlijk een spiegel voorgehouden krijgen met “je bent alles en niets...