Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

Over de paradox van streven in liefde en vrijheid De val van de ambitie "Hoe kan ik een betere relatie krijgen?" "Hoe word ik gelukkiger?" "Hoe vind ik de liefde van mijn leven?" Het zijn vragen die we allemaal kennen. Vragen die lijken uit te gaan van een gezonde ambitie: ik wil het goede leven, dus ik ga ervoor. Maar juist in deze vragen schuilt een fundamentele paradox. Want hoe harder je grijpt naar kwaliteit in je leven, hoe verder die kwaliteit zich van je verwijdert. Dit is geen pessimistische boodschap. Het is een uitnodiging om anders te kijken naar wat een goed leven werkelijk betekent. Drie dimensies, één balans Een leven met kwaliteit draait om drie fundamentele dimensies die voortdurend met elkaar in wisselwerking staan. Autonomie de ruimte om jezelf te zijn, vrij van dwang en afhankelijkheid. Maar deze dimensie kent ook een schaduwzijde: wanneer autonomie doorslaat, wordt het verslaving aan je eigen gelijk, aan controle, aan he...

De kunst van het je thuis voelen in het middenveld Je zit in een vergadering en iemand presenteert een idee dat briljant is. Echt briljant. Het soort idee dat jij nooit had bedacht, ook niet met een week extra denktijd. Even voel je die steek: dat kleine moment van "waarom kan ik dat niet?" Maar dan, terwijl de discussie op gang komt, merk je dat je enthousiast wordt. Je ziet aanknopingspunten, je weet hoe dit praktisch gemaakt kan worden, je voelt energie in plaats van bedreiging. Of misschien is dat niet jouw ervaring. Misschien blijft die steek hangen. Wordt het een prop in je maag. Ga je in de weken daarna automatisch zoeken naar gaten in het plan, naar redenen waarom het toch niet zo goed was. Het verschil tussen deze twee reacties bepaalt niet alleen of je je prettig voelt in competitieve omgevingen, het bepaalt of je daar überhaupt kunt functioneren. En dat verschil heeft weinig te maken met hoeveel talent je hebt. Dit essay begint met een simpele stelling: iem...

Over bijgeloof, metron en wanneer te doen of laten Oude mythen overleven niet zomaar duizenden jaren. Ze blijven bestaan omdat ze meerdere lagen van waarheid bevatten die steeds opnieuw relevant worden. De mythe van koning Midas is zo'n verhaal dat ons vandaag nog steeds iets essentieels te vertellen heeft, juist in een tijd waarin simplistische positieve denken-bewegingen ons voorhouden dat "het universum geen nee kent".  Midas wenste de gave om alles wat hij aanraakte in goud te veranderen. Dat gebeurde maar ook zijn voedsel en zijn kind veranderden in goud en toen kreeg hij spijt. De wijsheid van Midas Wanneer we de mythe van koning Midas onderzoeken, kunnen we vijf diepe inzichten zien die de oude Grieken wilden overbrengen: Hebzucht leidt tot isolatie. Midas kan niemand meer aanraken: geen knuffel, geen maaltijd delen, geen menselijk contact. Rijkdom die je van het leven zelf afsnijdt, is waardeloos. De Grieken waarschuwden hier tegen excessief materialisme....

Nachten van doen en laten Stel je de mens voor, duizenden jaren geleden, zonder lampen of elektriciteit. De nacht was lang, donker en vaak stil. Werken kon niet meer, jagen was gevaarlijk en reizen was onhandig. Wat overbleef, was het samenzijn. Je zat bij elkaar rond het vuur, vertelde verhalen, zong, of deelde de stilte. Of die uren prettig waren of pijnlijk, hing af van de manier waarop mensen met elkaar omgingen. Daar, in die lange nachten, werd wellevendheid belangrijk. Respect, humor en weten wanneer je iets moest doen en wanneer juist niet. Het verschil tussen een fijne nacht en een gespannen nacht zat in die balans van doen en laten. Ook in oude Indiase teksten zie je dat terug. Rond de tijd van de Kāmasūtra ontstond de leer van de vier levensdoelen, de puruṣārthas : dharma – leven met plicht en moraal, artha – zorgen voor welvaart en bestaanszekerheid, kāma – genieten van liefde en verlangens, mokṣa – zoeken naar bevrijding of verlichting. Die...

Tussen vasthouden en laten gaan We willen graag vasthouden wat mooi is. Een geliefde, een herinnering, een moment van geluk. Even vanzelfsprekend willen we afweren wat pijn doet. Het is een menselijke reflex: grijpen en wegduwen, alsof we zo het leven in een veilige vorm kunnen kneden. Maar vroeg of laat laat alles ons toch los. Niet omdat we dat willen, maar omdat het in de aard van dingen ligt om te veranderen. Soms doet dat pijn, soms voelen we weerstand, soms verzetten we ons met heel ons hebben en houden. Toch is het juist dát verzet dat ons het meest vermoeit. De boeddhistische traditie noemt de weg daartussen madhyamā-pratipad , de middenweg. Het is geen compromis, maar een levenshouding waarin we ons niet laten meesleuren door begeerte of afkeer. We leren kijken naar wat is, zonder ertegen te vechten en zonder het te grijpen. In de stilte van dat kijken kan vergankelijkheid zich tonen zonder dreiging. Wat we vrezen te verliezen, blijkt soms nooit van ons geweest te zijn. ...

Memento mori, herinner je dat niets meer hoeft “Memento mori” gedenk te sterven. Vaak klinkt dit als een streng gebod: vergeet niet dat je sterfelijk bent, dus leef ingetogen en kuis. Maar er zit een andere, lichtere lezing in. Je kunt het ook verstaan als een uitnodiging: besef dat het leven eindig is en dat veel van wat je jezelf oplegt, niet hoeft.  Ons leven vol moeten Vanaf de schoolbanken tot diep in onze loopbaan wordt ons leven beheerst door “moeten”. We moeten presteren, voldoen aan verwachtingen, iets “maken” van onszelf. De samenleving prijst snelheid, succes en productiviteit. Zelden nemen we de tijd om te relativeren. We jagen door, en met het jagen komt stress, vaak meer dan nodig. De vertraging van de ouderdom In de laatste levensfase valt veel van dit moeten weg. De krachten nemen af, het tempo vertraagt, de horizon verkleint. Ouderdom maakt dit onvermijdelijk. Wie zich verzet en toch wil doorgaan alsof niets verandert, belandt vaak in teleurstelling en bi...

Hoe het samenspel tussen onze bronnen zich ontwikkelt De verhouding van de mens met de natuur is geen constante. Wie geboren wordt, is volledig natuur. Een baby leeft in overgave aan biologische behoeften, zintuiglijke indrukken en afhankelijkheid. Er is geen afstand tussen binnen en buiten. De mens is natuur. Maar dat verandert. Naarmate we ouder worden, ontwikkelt zich iets dat ons onderscheidt van de meeste andere dieren: zelfbewustzijn, rede en verbeelding. Die eigenschappen maken ons tot mensen, maar ze scheppen ook afstand tot diezelfde natuur waaruit we voortkomen. We leren impulsen herkennen, verlangens beheersen, plannen maken, reflecteren, twijfelen. En tegelijk: we leren de dood vrezen. Wat ooit vanzelf sprak, wordt een opgave. In plaats van mee te bewegen met het ritme van lichaam, seizoenen en gevoelens, proberen we grip te krijgen. We willen niet meer alleen natuur zijn , we willen haar begrijpen, sturen, soms zelfs overwinnen. Maar in dat streven ontstaat vervreem...

Hoe ontwikkelen we dit bewustzijn in evenwaardigheid? "Spiegologie" Het leren omgaan met ons zelfbewustzijn is een levenskunst die we vaak niet bewust ontwikkelen. Hier volgen enkele belangrijke aspecten. Weten wanneer je moet stoppen met denken Soms is verder piekeren contraproductief. Leren herkennen wanneer je in cirkelredeneringen terecht bent gekomen, of wanneer een beslissing "goed genoeg" is, voorkomt mentale uitputting. Sommige situaties vragen om intuïtie of gewoon handelen, niet om nog meer analyse. Het onderscheid tussen observeren en oordelen Zelfbewustzijn wordt vaak verward met zelfkritiek. Maar observeren wat er in je omgaat -gedachten, emoties, reacties- zonder direct te oordelen geeft meer ruimte om bewust te kiezen. "Ik merk dat ik geïrriteerd ben" is anders dan "Ik ben een slecht persoon omdat ik geïrriteerd ben". Accepteren van onvolmaaktheid Ons zelfbewustzijn confronteert ons constant met onze tekortkomingen. M...

Wijsheid en humor De menselijke zoektocht naar wijsheid heeft altijd een spanningsveld gekend tussen rede en speelsheid, oordeel en mening, kennis en twijfel. In de Lof der Zotheid liet Erasmus zien hoe dwaasheid en ironie kunnen helpen om dogmatisme te doorbreken en inzicht te verkrijgen. Zijn speelse benadering heeft parallellen in de filosofie van Montaigne en Nietzsche, die allen humor en relativisme inzetten als tegengewicht voor starheid in denken. Toch gaat het verder dan alleen een intellectuele speelsheid. Filosofen zoals Pyrrho van Elis en Epicurus introduceerden het concept ataraxia , een toestand van innerlijke rust, bereikt door het vermijden van onnodige zorgen en het loslaten van dogmatische overtuigingen. Dit idee werd op verschillende manieren geïnterpreteerd: de sceptici zagen het als een gevolg van epoché (opschorting van het oordeel), terwijl de Epicureeërs het vonden in het vermijden van buitensporige verlangens en angsten. De Stoïcijnen, hoewel ze ataraxia n...

Van gerichtheid op groei naar balans houden Er komt een fase en tijd in een mensenleven dat het individu beter gericht kan zijn op een gezonde balans dan op voortdurende ontwikkeling. Die balans drukken we in onze taal op verschillende manier uit. Voorbeelden zijn de volgende. Leven en laten leven Geven en nemen Doen en laten Werken en rusten Spreken en luisteren Vasthouden en loslaten Beginnen en voltooien Actief zijn en contemplatief zijn Deze volgorde plaatst eerst de meer fundamentele en algemene aspecten van balans en harmonie in het leven, zoals acceptatie, wederkerigheid en rust, dan respect en vervolgens meer actiegerichte aspecten. "Leven en laten leven" wordt vaak beschouwd als een van de belangrijkste uitdrukkingen van balans omdat het de essentie van tolerantie, acceptatie en respect voor individuele verschillen omvat. Het betekent dat we anderen moeten laten leven op hun eigen manier, zonder te proberen hen te veranderen of te controleren naar onze eigen normen o...

Streven naar hogere doelen Friedrich Nietzsche was een Duitse filosoof die bekend stond om zijn kritiek op traditionele morele waarden en zijn nadruk op individualisme en zelfoverstijging. In zijn boek "Also sprach Zarathustra” benadrukt hij de waarde van vorm en proces boven vaststaande inhoud, waarbij hij het belang van persoonlijke ontwikkeling en het streven naar hogere doelen benadrukt. Vormkenmerken als eenheid (georganiseerde veelheid), spanningsvolle harmonie en flexibiliteit doen er meer toe dan inhoudelijke kenmerken als geluk of rijkdom, schoonheid of rechtvaardigheid. Voor Nietzsche was zelfoverstijging nauw verbonden met het concept van de "Übermensch", een ideaal van een individu dat zijn eigen waarden creëert en zichzelf overstijgt. Het impliceert het overwinnen van belemmeringen, het transcenderen van traditionele morele normen en het streven naar een hogere staat van individuele groei en creativiteit. Het streven naar eenheid kan ook worden gezien als on...

Hoe serieus speel je het spel? Het leven is een complexe en fascinerende reis -of zo je wil: dans- en verschillende mensen hebben verschillende manieren om het te begrijpen en ermee om te gaan. We kunnen het leven beschrijven met verschillende metaforen. Dit artikel is bedoeld om zwaarmoedige lezers aan te moedigen een andere bril te gebruiken bij het bekijken van het leven en kan dienen als een bron van inspiratie om speelsheid, communicatie en lichtheid te omarmen in hun persoonlijke reis. Zero sum Sommigen beschouwen het leven als een zero-sum spel, waarbij winst voor de een verlies voor de ander betekent. Een voorbeeld is de politiek. Maar wat als we het leven zouden kunnen zien als een spannend kaartspel, waarbij subtiele communicatie, serieuze inzet en een vleugje humor de sleutel zijn tot succes? De kaarten in de hand. In het leven, zoals in een kaartspel, worden we allemaal geconfronteerd met verschillende kaarten. Sommige kaarten zijn gunstig, andere minder. Maar het is niet...

Schrijven over zwijgen Simone Bassie en Michel Dijkstra verwoorden in hun boek een paradox over zwijgen. Over mystieke filosofie wordt vaak beweerd dat zij haar hoogtepunt vindt in het zwijgen. De mysticus is in de eerste plaats betoverd door het mysterie van de dingen om hem heen en heeft hier verder niet meer over te melden. Maar voor Zhang Zi gold dat niet. Deze grootmeester van het klassieke Taoïsme, die in de vierde eeuw voor Christus leefde, stelde dat de werkelijkheid onbenoembaar is, omdat zij steeds verandert. Met onze taal lopen als het ware altijd achter de feiten aan. Deze opvatting houdt echter niet in dat je niets meer kunt zeggen. Het komt erop aan taal zo te gebruiken dat zij zo vloeiend wordt, net zoals de werkelijkheid. Centraal in deze 'spraakkunst' staat het loslaten van alle concepten. 'Als je de betekenis te pakken hebt, kun je de woorden vergeten. Waar vind ik iemand die alle woorden vergeten is, zodat ik een woordje met hem kan spreken?'. Tot zo...

Het leven ontvouwt zich In de film Boyhood (2014) wordt Mason (en zijn zusje Samantha) gedurende 12 jaar gevolgd van de leeftijd van 6 tot 18 jaar. Die tijdsspanne is echt, in de zin dat het dezelfde acteurs zijn die echt 12 jaar ouder worden, maar wat ze spelen is niet het echte leven van Mason. Ze spelen een levensles die de makers van de film willen overbrengen. En wie dat niet kan of wil zien, kan zich gedurende de 2,5 uur die de film duurt stierlijk vervelen , want er gebeurt niet veel onverwachts. Vader en moeder scheiden en krijgen nieuwe relaties en Mason maakt van alles mee wat een Amerikaans kind normaal gesproken doormaakt: school, vriendjes en vriendinnetjes, leren met vallen en opstaan hoe om te gaan met drank, tegenslag, verandering en vrijheid. De strijd om het bestaan, geld verdienen, is natuurlijk in eerste instantie de zorg van de ouders. De moeder van Mason wil vooruit in het leven en “verslijt” verschillende partners die in eerste instantie leken haar daarbij te ...

De vredelievende kant van Einstein Einstein was niet alleen een wetenschapper, maar ook een filosoof en humanist die zich inzette voor vrede, gerechtigheid en ethische verantwoordelijkheid. Hij geloofde sterk in de waarde van compassie en naastenliefde. "Onze taak moet zijn om onszelf te bevrijden door ons morele bewustzijn uit te breiden – om ons uit de gevangenis van ons egoïstische zelf te bevrijden door mededogen en liefde voor alle levende wezens te cultiveren." Einstein was een pacifist en pleitte voor wereldvrede. Hij was een voorstander van internationale samenwerking en sprak zich uit tegen oorlog en militarisme. "Vrede kan niet worden gehandhaafd door militaire macht. Het kan alleen worden bereikt door begrip." Verder geloofde Einstein in de kracht van creativiteit en verbeelding als middel om de wereld te veranderen. "Verbeelding is belangrijker dan kennis. Kennis is beperkt; verbeelding omvat de hele wereld." Vijfentwintig levenslessen van Alb...

Waar wil je in jou w leven geen spijt van hebben? De Volkskrant heeft een thema over wendingen in het leven. Op 15 juli het verhaal van Huub Buijssen, die eerst te horen dat hij nog maar kort had te leven en toch een tweede kans kreeg. In de tussentijd verdiepte hij zich in de vraag waar een mens geen spijt van zou moeten krijgen in zijn leven. Een citaat: Geluk overvalt tuinderszoon Buijssen nu als hij met zijn laarzen op het land staat. Sinds die ene week, die hij steevast omschrijft als 'heuglijk', werkt hij dagelijks drie uur in de moestuin. Dan denkt hij vaak aan een toepasselijk Chinees gezegde: 'Als je een avond gelukkig wilt zijn, moet je een fles wijn drinken, wil je een jaar gelukkig zijn, moet je trouwen, maar wil je een leven lang gelukkig zijn, dan moet je gaan tuinieren'. Vorig jaar las hij The top 5 regrets of the dying van de Australische schrijfster Bronnie Ware. Ware werkte jarenlang als stervensbegeleider en tekende op waarvan mensen in de laatst...

Onafhankelijk een natuurlijke weg volgen Wei wu wei is in het Taoïsme het bewust zijn van weten wanneer wel te handelen (actief op te treden) en wanneer niet te handelen. Doen door niet te doen. Je kunt, om deze levensstijl te begrijpen, denken aan gewoontes als handelingen die niet (meer) worden gevoeld als een inspanning. Bijvoorbeeld: je tanden poetsen als voorbereiding op de nacht of je handen wassen na de gang naar het toilet. Het is een routine geworden die niet meer opvalt, maar wel ongemerkt zijn effect heeft op de hygiëne of op de gezondheid. Dit zijn maar onbeduidende voorbeelden maar deze grondhouding gaat ook op voor de grote levensvragen. Leven in het nu, dingen nemen zoals ze komen of zoals ze zijn, zijn allemaal voorbeelden van wei wu wei . Prettig geraakt worden Ze zijn ook de bestanddelen van een stoïcijnse levenshouding. Zaken die je raken zijn nog geen zaken die je kwetsen. Stel je krijgt een lekke band onderweg, dan kom je te laat. Je kunt het ook opvatten als het ...