Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

De logica van niet springen Iedereen verlangt ergens naar verandering, maar bijna niemand wil werkelijk veranderen. Een kwantumsprong in bewustzijn -die plotselinge verschuiving waarin de werkelijkheid zich anders toont- klinkt bevrijdend, maar is voor de meesten eerder iets om te vermijden dan om te omarmen. Niet omdat ze onwil tonen, maar omdat het niet openstaan er zijn eigen logica op nahoudt. De bescherming van het bekende Het ego leeft van herkenning. Wat ik ken, kan ik verklaren. En zolang ik verklaar, besta ik. Een sprong in bewustzijn zet dat stil. Plotseling zijn de vertrouwde categorieën ontoereikend, de zekerheden lossen op. Dat voelt als sterven en het ego heeft een ingebouwd overlevingsinstinct. Zo bezien is weerstand geen fout, maar een vorm van zelfbehoud. De troost van de pijn Zelfs het lijden dat we kennen heeft een zekere troost. Wie zijn overtuigingen loslaat, verliest zijn oriëntatie. De angst voor de leegte tussen oud en nieuw maakt dat men liever blijft waa...

Stoïcijnse rust, synchroniciteit en evenwaardig contact De eerste helft van een mensenleven staat vaak in het teken van leren. Ouders, leraren en de overheid wijzen ons de weg: we moeten kennis vergaren, vaardigheden ontwikkelen en zo toegang krijgen tot studie en werk. Ook ik heb dat kronkelige pad bewandeld. Met mijn pensionering merkte ik dat de balans verschoof. Waar ik ooit gedreven werd door de vraag wat ik moest leren, houd ik mij nu meer bezig met afleren. Afleren klinkt misschien als verval of verlies, maar het is een bewuste keuze. Het is het opsporen en loslaten van overtuigingen die meer last dan vrijheid geven. Het is leven vanuit de via negativa , de apofatische benadering: niet zozeer benoemen wat iets is, maar ontdekken wat het níet hoeft te zijn. Wat overblijft is ruimte, ruimte voor vrijheid, ontvankelijkheid en nieuwe betekenis. De Gouden Regel: wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet , is een universeel voorbeeld. Afleren en stoïcisme ...

Memento mori, herinner je dat niets meer hoeft “Memento mori” gedenk te sterven. Vaak klinkt dit als een streng gebod: vergeet niet dat je sterfelijk bent, dus leef ingetogen en kuis. Maar er zit een andere, lichtere lezing in. Je kunt het ook verstaan als een uitnodiging: besef dat het leven eindig is en dat veel van wat je jezelf oplegt, niet hoeft.  Ons leven vol moeten Vanaf de schoolbanken tot diep in onze loopbaan wordt ons leven beheerst door “moeten”. We moeten presteren, voldoen aan verwachtingen, iets “maken” van onszelf. De samenleving prijst snelheid, succes en productiviteit. Zelden nemen we de tijd om te relativeren. We jagen door, en met het jagen komt stress, vaak meer dan nodig. De vertraging van de ouderdom In de laatste levensfase valt veel van dit moeten weg. De krachten nemen af, het tempo vertraagt, de horizon verkleint. Ouderdom maakt dit onvermijdelijk. Wie zich verzet en toch wil doorgaan alsof niets verandert, belandt vaak in teleurstelling en bi...

Leegte, hefboom en ruimte Wie nadenkt over God stuit onvermijdelijk op de vraag: zoeken wij God omdat Hij er is, of omdat wij Hem nodig hebben? In die spanning ligt een oud en voortdurend actueel gesprek tussen filosofie, psychologie en theologie. God als hefboom van de geest Vanaf de negentiende eeuw wezen denkers als Feuerbach en Freud erop dat godsbeelden vaak ontstaan uit menselijke verlangens. Volgens hen is God in wezen een projectie: een vergrote versie van onze behoeften. Waar Feuerbach stelde dat de eigenschappen die wij aan God toeschrijven eigenlijk ons eigen ideaalbeeld weerspiegelen, zag Freud in God vooral een vaderfiguur, een psychologisch hulpmiddel om met kwetsbaarheid en angst om te gaan. In dit licht verschijnt God als een mentale hefboom : een kracht die we zelf uitvinden om boven onze tekorten uit te stijgen. Het voordeel van dit perspectief is dat het doorzichtig maakt hoe religie troost kan bieden. Het risico is dat er niets anders overblijft dan een nutt...

Eigenwaarde en vrijheid in relaties Er bestaat een merkwaardig fenomeen waarbij mensen moeite hebben met loslaten en verbinden in relaties. Zij lijden onder het afscheid nemen en lijken geen vertrouwen te hebben dat soortgelijke positieve ervaringen kunnen terugkeren. Dit raakt aan fundamentele aspecten van menselijke gehechtheid en de manier waarop we omgaan met verlies en onzekerheid. Deze mensen ervaren vaak wat psychologen "separatieangst" noemen: niet alleen de angst voor het daadwerkelijke verlies van de ander, maar ook voor het gevoel van leegte en onzekerheid dat daarbij hoort. Vroege ervaringen spelen hierin een grote rol. Als iemand in de kindertijd heeft geleerd dat beschikbaarheid van zorgfiguren (ouders) onvoorspelbaar was, kan dit leiden tot een diepgeworteld gevoel dat positieve verbindingen fragiel en tijdelijk zijn. Het brein ontwikkelt dan een soort "schaarste-mentaliteit" rond liefde en verbinding. Er mist een bodem van zelfliefde en zelfvertr...

Lege voeding die ons toch vervult Er zijn drie woorden die mensen gebruiken wanneer zij verwijzen naar het Hogere : God , natuur en het universum . Elk woord roept zijn eigen sfeer op. God suggereert een persoonlijk tegenover, natuur een levend geheel, het universum een onmetelijke ruimte. Maar wat deze drie aanduidingen met elkaar delen, is dat ze alle drie verwijzen naar iets dat zelf wezenlijk ongrijpbaar is, maar wel invloed op ons heeft. Opmerkelijk is dat deze drie bronnen, hoe verschillend ook begrepen, in hun aard iets gemeen hebben met water. Zoals bronwater het lichaam voedt zonder bouwstof of energie te leveren, zo voeden God, natuur en het universum de geest zonder dat ze vastomlijnde en directe antwoorden geven. Ze geven rust, ruimte, stilte. Water bevat geen calorieën. Toch kunnen we zonder water niet leven. Ons lichaam bestaat er grotendeels uit. Het draagt, transporteert, zuivert. Zo lijken ook God, natuur en het universum te functioneren: niet als datgene wat het leve...

Waar niets moet, groeit iets We zijn druk. Druk met werken, zorgen, denken, plannen, presteren. Zelfs onze vrije tijd moet vaak iets opleveren: ontspanning, voldoening, een verhaal om te vertellen. Alles lijkt ergens goed voor te moeten zijn. Maar soms komt er een gevoel op dat je nergens kunt plaatsen. Een zachte hapering. Een vaag verlangen naar… niets. Misschien zijn we iets kwijtgeraakt. Niet iets groots, niet iets zichtbaars. Eerder iets kleins en stil. Een vermogen dat vroeger vanzelfsprekend leek: het vermogen om te rusten in wat geen bedoeling heeft. De filosoof Byung-Chul Han schrijft over een wereld waarin alles transparant, nuttig en productief moet zijn. Waar zelfs stilte wordt ingeroosterd en verveling verdacht is. Maar hij herinnert ons eraan dat juist in de leegte iets kostbaars verborgen ligt. In wat niet meteen betekenis heeft. In wat gewoon is. In de natuur vinden we dat soms terug. Een boom die groeit zonder doel. Een wolk die voorbij drijft zonder bestemming. Een vo...

Geen ik, geen ander Het zelf lijkt de kern van ons bestaan: de ‘ik’ die voelt, denkt, kiest, lijdt. Maar als we proberen te wijzen naar dat ik, vinden we alleen gedachten over iemand die nergens werkelijk te vinden is. En wat dan overblijft, is geen leegte, maar openheid.   Wie ben jij? Je denkt het te weten. Een naam. Een verleden. Een verhaal. Maar telkens als je het probeert te grijpen, blijkt het weg. Als mist waar je hand doorheen gaat. Je bent niet je naam. Niet je geschiedenis. Niet je lichaam, niet je gedachten. En toch ben je. Maar wie dan? Wat dan? Kijk. Voel. Zonder woorden. Wat ervaart nu deze woorden? Wat ziet, zonder een gezicht? Wat hoort, zonder oren? Er is weten, zonder weter. Voelen, zonder voeler. Er is leven, zonder eigenaar. En toch: jij bent hier. Zonder grens. Zonder centrum. Dit is het zelf waar je niet aan vast kunt houden. Omdat het niets vasthoudt. Geen ding. Geen iemand. Geen plek om te rusten, e...

Voorbij het woord ‘God’ God. Een woord dat zoveel oproept: verlangen, hoop, verwarring, verzet. Maar wat als God geen object is om te vinden, geen iemand om te volgen, maar het onuitsprekelijke waarin jijzelf verschijnt? Wat als God geen ander is?   Soms spreek je het uit. Zacht, met eerbied. Of juist hard, met twijfel. Soms vermijd je het. Soms zoek je het. Soms denk je dat je het gevonden hebt. Maar altijd blijft er iets buiten bereik. Tot je ziet: God is niet buiten je bereik, omdat God niet buiten je is. God is niet wat je kunt kennen. Niet wat je kunt bezitten. Niet wat je kunt bewijzen. Want God is geen iets . En jij bent geen iemand die apart staat. Wat je werkelijk bent, is nooit gescheiden geweest van wat mensen ‘God’ noemen. Het is dezelfde ruimte waarin alles verschijnt. Dezelfde stilte onder je gedachten. Dezelfde liefde die niets claimt, maar alles draagt. God is geen persoon. Maar ook geen ding. Geen doel. Geen overtuiging. ...

Liefde verloren, zelf hervonden Het verlies van een geliefde treft ons zelden alleen op het vlak van gemis. Wat vaak evenveel pijn doet, is het wegvallen van wie we waren in die liefde. De ander was niet alleen iemand die we liefhadden, maar ook iemand in wiens ogen we onszelf herkenden. Als die blik verdwijnt, vallen we stil, niet alleen vanwege de leegte, maar ook omdat een deel van onszelf zich daarin leek op te houden. De spiegel valt stuk Spiegelogie In de liefde spiegelen we onszelf voortdurend. We tonen wie we hopen te zijn, wie we durven zijn en soms ook wie we diep vanbinnen nooit dachten te kunnen zijn. Als de relatie eindigt, verdwijnen niet alleen de gedeelde momenten, maar ook die gedeelde betekenis. We blijven achter met vragen: Wie was ik zonder jou? Wie ben ik nu? Zo begint een ander soort rouw: een confrontatie met jezelf, met oude pijn, onvoltooide verlangens, schaduwzijden die zich ineens niet meer laten negeren. Jean Paul Satre stelt: “de mens is niet wat hij is en...

Thuiskomen in de dragende leegte Er zijn momenten waarop je voelt: ik ben mezelf kwijtgeraakt . Niet dramatisch, maar stil, als een sluier die tussen jou en je ervaring is gaan hangen. Je leeft je leven, doet wat nodig is, hebt misschien zelfs succes of verbinding, maar iets essentieels lijkt afwezig. Niet verloren, maar vergeten. In de benadering van A.H. Almaas is dit geen fout, maar een uitnodiging. Thuiskomen is geen terugval in het oude, maar een doorbraak naar wat werkelijk van jou is: je wezenlijke aard, de levende substantie van wie je bent. Niet in de vorm van een zelfbeeld, maar als directe, tastbare ervaring. Kwaliteiten zoals kracht, zachtheid, stilte, liefde, helderheid: niet als eigenschappen van de persoonlijkheid, maar als aspecten van je innerlijke realiteit. Substantie is in die zin geen abstract begrip. Het is voelbaar. Wanneer je thuiskomt in jezelf, ervaar je aanwezigheid met dichtheid, met betekenis, met smaak. Niet als iets dat je doet, maar als iets dat ...

Hoe brengen we een gesprek op metaniveau? Internet versie biedt ruimer kader Conflicten zijn een onvermijdelijk onderdeel van het menselijk bestaan. Ze ontstaan wanneer perspectieven botsen, belangen uiteenlopen of emoties hoog oplopen. Toch bieden conflicten ook een kans: een mogelijkheid om dieper inzicht te verkrijgen in onszelf, de ander en de wereld om ons heen. Het oplossen van geschillen vanuit een metaniveau –een niveau waarop we het conflict overstijgen en het grotere geheel proberen te zien– vraagt niet alleen om praktische methoden, maar ook om een filosofische houding. Grote denkers uit verschillende tradities kunnen ons helpen om deze benadering te verdiepen. Het geheel en de dynamiek van tegenstellingen Heraclitus, de Griekse filosoof van verandering, stelde dat tegenstellingen geen obstakels zijn, maar bouwstenen van harmonie: “Oorlog is de vader van alle dingen”. Een conflict is geen breuklijn, maar een dynamisch proces dat leidt tot groei. Door partijen uit te no...

Hoe doe je dat in de praktijk? Ken Wilber, een invloedrijke denker en filosoof, biedt met zijn integrale theorie een helder kader om verstand, gevoel en intuïtie in balans te brengen. Volgens Wilber zijn deze drie dimensies fundamentele perspectieven op de werkelijkheid, die elk hun eigen waarde en beperkingen hebben. Hij benadrukt dat een volwaardig leven vraagt om het integreren van deze bronnen van informatie. Door bewust te schakelen tussen verstand, gevoel en intuïtie, kunnen we tot diepere inzichten komen en beter afgestemde keuzes maken. Maar hoe doen we dat zonder dat het een tijdrovend of complex proces wordt? Het goede nieuws is dat het schakelen tussen deze bronnen niet per se een zware of ingewikkelde opgave hoeft te zijn. Met regelmatige oefening en een lichte, speelse aanpak kan het vanzelfsprekend worden. Hier zijn enkele praktische manieren om dit schakelen in je dagelijks leven te integreren. 1. Maak het onderdeel van kleine dagelijkse keuzes In plaats van te wachten o...

Een benadering die voldoende naderbij komt De apofatische benadering -het definiëren van iets door te beschrijven wat het níét is- is een krachtige manier om ongrijpbare concepten zoals spiritualiteit te benaderen. Er zijn verschillende beelden waarin juist door weglating of leegte spiritualiteit wordt verbeeld. Een van de meest treffende voorbeelden is misschien wel het beeld van de lege cirkel in de Zen-traditie, bekend als "ensō". Dit is een met één penseelstreek getekende cirkel die vaak onvoltooid is. De leegte binnen de cirkel symboliseert het niet-zijn, de ruimte voor alles wat kan zijn, en tegelijkertijd de leegte of "shunyata" die centraal staat in veel oosterse spirituele tradities. Het is juist door wat er niet is dat de cirkel betekenis krijgt. Een ander voorbeeld is te vinden in minimalistische tempels of gebedsruimtes waar bewust weinig tot geen religieuze symbolen worden gebruikt. De lege ruimte nodigt uit tot contemplatie en het overstijgen van mat...

Jezelf wegcijferen om dichterbij te komen Mechtild von Magdeburg was een middeleeuwse mystica en schrijfster, afkomstig uit het huidige Duitsland. Ze was een van de belangrijkste figuren in de christelijke mystiek van de 13e eeuw en maakte deel uit van de begijnenbeweging, een los georganiseerde gemeenschap van vrome vrouwen die niet gebonden waren aan een klooster. Later sloot ze zich aan bij een klooster van de cisterciënzers. Haar bekendste werk is Das fließende Licht der Gottheit (Het vloeiende licht van de godheid), een verzameling mystieke teksten in het Middelhoogduits. Het werk combineert poëzie, visioenen, gebeden en filosofische reflecties, en beschrijft haar intense en persoonlijke relatie met God. Mechtild benadrukte in haar teksten het belang van de innerlijke ervaring van God boven rituelen en uiterlijke vroomheid, wat haar soms controversieel maakte. Haar werk had invloed op andere mystici zoals haar tijdgenoot Meister Eckhart en Johannes Tauler, en ze wordt nog steeds ...

Voorbij aan het lichamelijke Goede seks is lichamelijk genieten. Kun je daar nog iets verhevens aan ervaren? Spirituele seksualiteit gaat ervan uit dat seksuele energie ook een spirituele, “heilige” dimensie heeft. Het woord "heilig" (heelheid en/of heling) geeft aan dat seksuele handelingen niet alleen fysieke handelingen zijn, maar ook diepere spirituele betekenis en waarde (kunnen) hebben. Belangrijke aspecten zijn de volgende. Verbondenheid. Spirituele seksualiteit benadrukt de verbondenheid tussen partners. Het gaat niet alleen om lichamelijk genot, maar ook om emotionele, mentale en spirituele intimiteit. Partners streven ernaar om een diepere connectie met elkaar te ervaren. Bewustzijn. Tijdens spirituele seksualiteit wordt de nadruk gelegd op bewustzijn en aanwezigheid. Partners streven ernaar om volledig in het moment te zijn en bewust te genieten van de sensaties en emoties die zich voordoen. Energie. Er wordt geloofd dat seksuele energie een krachtige levenskracht ...

Door wereldse illusies snijden Wat zijn soetra's? Soetra's zijn geheugensteuntjes die worden gebruikt in het hindoeïsme, het boeddhisme en het jaïnisme als een aforisme waarmee de kennis van rituelen, filosofie, grammatica of elk andere vorm van kennis kan worden overgedragen. De Diamantsoetra vormt een op zichzelf staand onderdeel van Prajna paramita -literatuur (perfectie van inzicht). Voorbeelden van paramita's (transcenderende deugden) zijn: vrijgevigheid; morele discipline; geduld; wijsheid (prajna); inzet; verdraagzaamheid; waarachtigheid; vastbeslotenheid; belangeloze liefde; gelijkmoedigheid tot in perfectie en zonder eigen belang; vindingrijkheid (in het vinden van de juiste middelen om andere wezens te helpen); vastberadenheid; kracht; kennis. Het thema van alle Prajna paramita soetra's is hoe het inzicht in de leegte van alle verschijnselen leidt tot een actief mededogen voor alle wezens. De Diamantsoetra De Diamantsoetra heet zo omdat hij zo scherp...

De ongrijpbare ziel Natuurwetenschappers onderzoeken graag de kern, maar met ongrijpbare, onstoffelijke zaken willen ze niets van doen hebben. Hoogstens zielenknijpers als psychiaters en psychologen gaan in gesprek om uw ziel bloot te leggen. Een deel van de religies wil de volgelingen geen rad voor ogen draaien en geen loze beloftes doen al laten ze je wel met lege handen staan: Op Internet valt het volgende te lezen over de anatta-theorie. “De ziel is volgens boeddhisten geen vonk van God, ze is een illusie van ons bewustzijn. Wanneer we beseffen dat alles illusie is, zijn we vrij van het Rad van Wedergeboorte. Dan bereiken we verlichting en gaan we op in de leegte. Verlichting is, volgens verschillende boeddhistische stromingen: de Grote Dood van de ik-illusie, de realisatie van egoloosheid, de realisatie van leegte, de realisatie van onze ware aard die leeg en helder, vreugdevol en vol mededogen is. Verlichting is voorbij de tegenstelling tussen dood en leven”. Het beeld van de...