Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

De traagheid van het mogelijke Verandering is zelden een vloeiend proces. Zelfs wanneer de noodzaak overduidelijk is en de richting logisch lijkt, verlopen hervormingen traag, moeizaam en met onverklaarbare tegenzin. Dat is geen nieuw fenomeen. Niccolò Machiavelli, de Florentijnse denker uit de zestiende eeuw, doorzag dit mechanisme als geen ander. In Il Principe schrijft hij dat er “niets moeilijker, twijfelachtiger of gevaarlijker is dan het invoeren van een nieuwe orde”, omdat de hervormer “vijanden maakt van hen die van de oude orde profiteren, terwijl degenen die van de nieuwe orde kunnen profiteren slechts lauw zullen steunen, deels uit angst voor hun tegenstanders, deels uit ongeloof”. Wie iets wil veranderen, raakt dus niet alleen de belangen van mensen die iets te verliezen hebben, maar ook het vertrouwen van mensen die in principe iets te winnen hebben. Zelfs als de belofte van verbetering logisch is, ontstaat er een soort stroperige passiviteit. De traagheid van het mog...

Het meanderen van de geschiedenis We herkennen patronen, situaties die lijken op iets dat eerder gebeurde, maar net anders uitpakken. Soms lijkt dat hoopvol, soms onheilspellend. De vraag blijft: leren we echt iets, of blijven we hangen in herhaling met variatie? Misschien ligt het aan ons geheugen. Het haperende geheugen is geen mankement, het is voorwaarde voor vooruitgang. We zouden niet kunnen leven als we alles zouden onthouden. We vergeten uit zelfbescherming. Kleine stommiteiten, gênante momenten, slordige gedachten: de meeste verdwijnen zonder spijt. We weten ook niet hoe vaak anderen over ons oordelen, wat ze van ons gedrag vinden, hoe ze fluisteren aan de zijlijn. En misschien is dat maar goed ook. Toch heeft die vergeetachtigheid een keerzijde. Wie te veel door de vingers ziet, verliest scherpte. En waar vrijheid te lang samenvalt met onverschilligheid, ontstaat ruimte voor het banale. Niet uit slechtheid, maar uit gemak. Dingen die er wél toe doen, worden genegeerd....

Over vrijheid, moraliteit en de zondebok Iedere tijd stelt opnieuw de vraag: wat is goed gedrag? Niet alleen voor jezelf, maar ook in het samenleven met anderen en in onze tijd steeds urgenter: in ons omgaan met dieren. Sommigen wijzen op religie als kompas, anderen op de wet, en weer anderen op het eigen gevoel. Maar de Duitse filosoof Immanuel Kant , die leefde aan het eind van de 18e eeuw, koos een andere route: hij vertrouwde op het menselijk verstand . Volgens hem moet je het juiste kunnen ontdekken met je eigen denken, los van traditie of persoonlijk belang. In deze blog verken ik hoe Kant dat bedoelde en wat zijn ideeën vandaag kunnen betekenen. Daarbij betrek ik het denken van René Girard (1923-2015), die liet zien hoe ons verlangen naar rust en controle soms ten koste gaat van een ander, wat mij betreft ook van dieren. Wat als we hun inzichten combineren? Wat is het juiste om te doen? Immanuel Kant (1724-1804) leefde in een tijd van grote veranderingen. Europa kende...

Overtuigingen zijn stevig verankerd Wat betreft het kwijtraken van belemmerende overtuigingen, is het belangrijk te begrijpen hoe deze overtuigingen werken en wat de onderliggende krachten zijn die ons in staat stellen om ze te veranderen, of juist die verandering verhinderen. 1. Kracht van belemmerende overtuigingen Belemmerende overtuigingen hebben vaak een diepgewortelde invloed op ons gedrag en denken, omdat ze in onze vroege ervaringen zijn gevormd. Ze worden vaak onbewust opgeslagen en raken ingesleten door herhaling. De kracht van belemmerende overtuigingen komt voort uit de volgende omstandigheden. Emotionele lading Belemmerende overtuigingen zijn vaak gekoppeld aan intense emoties die we in het verleden hebben ervaren (bijvoorbeeld angst, schaamte of verdriet). Deze emoties versterken de overtuiging, waardoor het moeilijker wordt om ze los te laten. Bevestigingsbias Mensen hebben de neiging om informatie die hun overtuigingen bevestigt te zoeken en te onthouden, terwijl ze teg...

Schuldvraag vermijden en gesprek over onrecht belemmeren Het menselijk vermogen om verantwoordelijkheid af te schuiven is een opvallend fenomeen. Het lijkt voort te komen uit een diepgewortelde gewoonte: de neiging om straf te ontwijken, een patroon dat vaak al in de kindertijd wordt gevormd. Dit gedrag, hoewel begrijpelijk, kan in volwassenheid belemmerend werken, vooral in discussies over onrecht. Hoe kunnen we deze reflex overstijgen en een vruchtbare dialoog over rechtvaardigheid voeren? Schuld en straf: de erfenis van de kindertijd Opvoeden tot vrede Als kwetsbare kinderen leren we al vroeg dat het erkennen van fouten vaak leidt tot straf. Deze associatie met negatieve consequenties vormt een defensief patroon: "Ik ben het niet geweest!" of "Het is niet mijn schuld!". Dit mechanisme, bedoeld om pijn te vermijden, blijft in subtiele vormen bestaan. Wanneer volwassenen worden geconfronteerd met hun mogelijke rol in een onrechtvaardige situatie, roept dit dezelfde...

Hoe jouw waarneming beïnvloedt en beïnvloed wordt Je kunt een vergelijking maken van het gedrag van subatomaire deeltjes in de kwantumfysica met onze waarneming van andere mensen. Dit concept wordt soms ook wel "het waarnemerseffect" genoemd in de kwantummechanica. In de kwantummechanica is het waarnemerseffect specifiek gerelateerd aan de onzekerheidsrelatie tussen de positie en snelheid van deeltjes. Dit wordt ook wel het golf-deeltje dualisme genoemd. Wanneer we de deeltjes op een bepaalde manier meten, gedragen ze zich als discrete deeltjes, terwijl ze zich als golven gedragen wanneer ze op een andere manier worden gemeten.   In het dagelijks leven zijn onze waarnemingen en percepties van andere mensen subjectief en beïnvloed door onze eigen ervaringen, overtuigingen, emoties en verwachtingen. We hebben allemaal onze eigen unieke lens waardoor we de wereld en anderen zien. Hierdoor kan hetzelfde gedrag van een persoon door verschillende mensen anders worden geïnterpre...

Wanneer filosofie film wordt Wat hebben een 19e-eeuwse Duitse filosoof en een Amerikaanse romantische komedie uit de jaren 90 met elkaar te maken? Op het eerste gezicht: niets. De een spreekt in profetische aforismen over de eeuwige terugkeer, wil dansen met chaos en schopt tegen alle gevestigde moraal. De ander laat een cynische weerman steeds opnieuw wakker worden op een suffe winterdag in Punxsutawney, een klein Amerikaans dorpje op het platteland. En toch: Groundhog Day is misschien wel de meest toegankelijke verbeelding van Friedrich Nietzsche’s diepste gedachte-experiment. De film dramatiseert wat bij Nietzsche klinkt als een existentiële beproeving: stel dat je je leven eindeloos zou moeten herhalen, elke handeling, elke vergissing, elke banaliteit. Zou je dat aankunnen? Zou je dat wíllen? Nietzsche stelde die vraag in de gedaante van een demoon die je ’s nachts wakker maakt. Ook Phil Connors wordt zo wakker, en hij blijft (als enige) wakker: gevangen in een tijdlus waari...

Afkicken van allerlei Mensen worden "high" van de gekste activiteiten. Ik word high van dansen, anderen van alcohol en drugs. Sommige anorexiapatiënten worden high van de competitie wie de laagste BMI haalt, weer anderen hechten aan piekeren. Hoe kun je reageren op en naar mensen die voortdurend "high" willen worden? Om te reageren op mensen die vastzitten in een destructieve manier om "high" te worden, kun je met compassie en zonder oordeel het gesprek aangaan. Hier zijn een paar stappen die je kunt nemen. Luisteren zonder oordeel. Vraag naar hun ervaring en gevoelens zonder direct te corrigeren. Bijvoorbeeld: "hoe voelt het voor jou als je op die manier bezig bent?". Vermijd oordeel over hun gedrag, want dit kan hen afsluiten. Zeg bijvoorbeeld niet: "dat is toch slecht voor je?", maar: "ik zie dat het je veel bezig houdt. Wil je erover praten?". Herken de positieve intentie. Veel mensen gebruiken deze methodes om met pijn, o...

Op de toekomst voorbereid zijn "Het klimaatprobleem is groter dan ik, maar niet groter dan wij". Wat we uitstoten en wat we kunnen laten Stikstofuitstoot -in de vorm van ammoniak en andere reactieve stikstofverbindingen- kan worden verminderd. CO 2 uitstoten zullen we als levende wezens altijd blijven doen, maar het onnodige deel door ons consumptieve gedrag kan worden voorkomen en beëindigd. Door de lockdown wereldwijd als gevolg van de coronacrisis konden we ons levensgeluk eens bekijken onder omstandigheden die vrijwel iedereen in gelijke mate zeer beperkte bewegingsruimte gaven. Wat is belangrijk wanneer je niet weet of je binnenkort getroffen wordt door een mogelijk dodelijke ziekte? Individu en groep De een, die op de lange termijn denkt, windt zich op omdat weinigen zich druk lijken te maken over alarmerende trends als klimaatopwarming. De ander, die eveneens op de lange termijn denkt en inschat dat het allemaal zo'n vaart niet loopt, gaat over tot de ...

Beloon doen en beloon laten Doen en laten in evenwicht Het lastige van duurzaam gedrag is dat wat je doet zichtbaar is en wat je laat niet. En wat je laat kan wel eens veel duurzamer zijn dan wat je doet. Maar een mens wordt zelden beloond voor wat hij laat. Een vliegreis maken belast het milieu en het niet doen niet. Wie vliegreizen minder aantrekkelijk wil maken kan de belasting op kerosine verhogen en dat kost de vliegreiziger geld en wie niet vliegt niet. Maar net als emissierechten voor de industrie kun je ook vliegrechten uitgeven. Wie dan (ver of vaak) wil vliegen moet dan extra rechten opkopen van iemand die van zijn rechten geen gebruik maakt. Wie niet gaat vliegen en zijn rechten verkoopt wordt dan beloond met geld.   Wie niet gaat vliegen en zijn rechten niet verkoopt, heeft invloed op het aantal vliegkilometers dat gemaakt wordt.  Kortom dit voorstel van emissierechten zou een effectieve uitvoering zijn van duurzaam doen en laten. Het is uiteraard aan de polit...

Eigenschappen die bijdragen aan je eigen en andermans geluk Over het boek De zeven eigenschappen van effectief leiderschap zegt Stephen Covey het volgende. “Ik heb die zeven eigenschappen niet zelf bedacht. Het zijn algemeen bekende principes die in alle wereldgodsdiensten terug te vinden zijn. In feite is het common knowledge , al is het dan geen common practice – en daarin zit het probleem. Naar onze aard zijn we reactief ingesteld en geneigd om uit eigenbelang te handelen. Maar als mensen zijn we tegelijk tot hogere zaken in staat en kunnen we een proactieve houding ontwikkelen, waardoor we ons eigen lot in handen nemen en iets kunnen toevoegen aan het geluk van de mensen om ons heen”. De zeven eigenschappen zijn de volgende. Wees proactief Begin met het einde voor ogen Begin bij het begin Denk in termen van win/win Probeer eerst te begrijpen, dan begrepen te worden Werk synergistisch Hou de zaag scherp Van reactief via pro-actief leven naar transformeren wie je zou k...