Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

De eerlijkheid van de oude ongelijkheid Toen ik op het gymnasium Latijn en Grieks vertaalde, vond ik het vooral frustrerend en omslachtig. Tegenwoordig geniet ik veel meer van dezelfde teksten, nu ze met een paar klikken vindbaar zijn op internet. Maar wat me wél is bijgebleven van die klassieken - bij Horatius, Seneca, de Griekse tragedies - is de herkenning. Hun twijfels, verlangens, angsten. Hun intelligentie en wijsheid zijn niet anders dan de onze. Drieduizend jaar technologische vooruitgang heeft ons welvarender gemaakt, maar niet fundamenteel anders. Ook hun worsteling met ongelijkheid herken ik. Maar er is één cruciaal verschil: hun ongelijkheid was eerlijk in zijn oneerlijkheid. In de oudheid wist je waar je stond. Je werd geboren als slaaf of als vrije burger, als patriciër of als plebejer. Niemand deed alsof dit rechtvaardig was op basis van verdienste. Het systeem was expliciet, zichtbaar, onverholen onrechtvaardig. Een slaaf had geen illusie dat hij door hard werken c...

De grond van het bestaan Er bestaat een manier van in de wereld staan die zowel diep spiritueel als radicaal politiek is. Het begint met een fundamenteel inzicht: vrijheid en liefde zijn geen menselijke uitvindingen, maar voorwaarden die in de werkelijkheid zelf zijn geworteld. Ze stromen als het ware door het bestaan heen, niet als persoonlijke geschenken van een afstandelijke godheid, maar als de grondstructuur van waaruit leven zich kan ontplooien. Deze visie ziet God niet als een wezen dat van buitenaf ingrijpt, maar als de bron van deze voorwaarden zelf. God staat buiten tijd en ruimte, maar is tevens werkzaam in alles wat wordt en groeit. In de miljarden jaren van kosmische en biologische evolutie -van materie naar bewustzijn, van instinct naar vrijheid, van overleven naar liefde- manifesteert zich iets dat we kwaliteit kunnen noemen. Het leven zoals wij het nu kennen is een geschenk van deze lange wordingsgeschiedenis: we kunnen vrij zijn, liefhebben, genieten van de rijkdom...

Het spel van schijnbestuur In het Nederlandse politieke landschap bestaat een schijnvertoning die zelden expliciet wordt benoemd: bepaalde ministeries lijken te functioneren als theater, waarbij de minister de hoofdrol speelt in een voorstelling die maskeert dat de werkelijke regie in handen is van marktpartijen en lobbygroepen. Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur vormt hiervan een opvallend voorbeeld, maar het fenomeen strekt zich breder uit dan één departement. Deze essay gaat over hoe deze "schijnregering" functioneert, waarom het publiek dit mechanisme niet doorziet en wat dit betekent voor de democratische legitimiteit van ons bestuur. De anatomie van schijndemocratie Het illusoire mandaat Wanneer een nieuwe minister wordt benoemd bij bepaalde departementen, ontstaat er een voorspelbaar patroon. Er worden plannen aangekondigd, ambities geformuleerd en veranderingen beloofd. De media rapporteren over nieuwe koersen, stakeholders u...

Hoe snelheid onze gezondheid en aarde schaadt In een wereld waarin overvloed de norm lijkt, is het een ongemakkelijke waarheid dat ondervoeding nog altijd bestaat, zij het in een andere gedaante dan we gewend zijn. Geen hongersnood, maar sluipende tekorten. Geen lege borden, maar lege voedingswaarden. Terwijl supermarkten uitpuilen van kleurrijke groenten, fruit en kant-en-klaarmaaltijden, is de vraag gerechtvaardigd: hoeveel voedt dit voedsel ons nog werkelijk? De vanzelfsprekendheid waarmee velen aannemen dat een dagelijkse appel of portie broccoli volstaat voor een gezond leven, is niet langer houdbaar. Cijfers uit voedingsonderzoeken, zoals die van hetLevensmiddelenlaboratorium in Karlsruhe en farmaceut Geigy , laten zien dat de voedingswaarden van groente en fruit in de afgelopen decennia dramatisch zijn gedaald. Tegelijkertijd dwingt een landbouwsysteem dat gericht is op export en efficiency ons tot een herbezinning op wat ‘voedsel’ eigenlijk is. Wat doet deze dubbele verschu...

Meer politici zouden moeten durven ontregeling te benoemen Martha Claeys is filosoof en verbonden aan het Centrum voor Ethiek van de Universiteit van Antwerpen. Zij schrijft in een column in Trouw over de “Flooding the zone” en de “Zeeleeuwen” strategie die medestanders van Trump toepassen om tegenstanders te ontregelen. “ Flooding the zone. Het gebied overspoelen. Zo noemt Steve Bannon, voormalig politiek strateeg van Donald Trump, de communicatiestrategie van de Amerikaanse president. Door het verspreiden van zoveel desinformatie en absurde ideeën weet de opponent van verontwaardiging niet waar te kijken. Die kan niet anders dan reageren.” Claeys schrijft verder: “Trump en de nieuwe eugenetici spiegelen een strategie die David Malki ‘zeeleeuwen’ noemt. De striptekenaar tekende op hoe in 2014 feministische ontwikkelaars van videogames online plots heel wat weerstand kregen van zelfverklaarde critici van ethische wantoestanden in de spelindustrie. In zijn strip dringt zich ...

Een oproep tot een zuiver politiek debat In een tijd waarin het politieke debat steeds meer polariseert, zien we een zorgwekkende toename van het gebruik van drogredeneringen door politici. Deze retorische trucs ondermijnen niet alleen de kwaliteit van ons democratisch proces, maar beschadigen ook het vertrouwen van burgers in de politiek. Het wordt tijd voor een systematische aanpak van dit probleem. Een democratie functioneert alleen goed als het debat eerlijk en inhoudelijk wordt gevoerd. Door drogredeneringen systematisch te monitoren en te ontmoedigen, kunnen we de kwaliteit van ons politieke discours verbeteren. Dit vraagt om moed van onze volksvertegenwoordigers en een gezamenlijke inzet voor een betere politieke cultuur. De impact van drogredeneringen Drogredeneringen zijn meer dan alleen maar fouten in de argumentatie . Ze - vertroebelen het zicht op de werkelijke problemen; - maken emotie belangrijker dan feiten; - verhinderen constructieve oplossingen; - ondermijnen het vert...

Verdeel en heers Het eeuwenoude principe van "verdeel en heers" is een krachtige strategie die door de geschiedenis heen door machthebbers werd toegepast om hun positie te behouden. Van de keizers van Rome tot de monarchieën van de middeleeuwen, het principe was simpel: wanneer mensen verdeeld zijn, kunnen ze minder effectief samenwerken of zich verenigen tegen de heersende macht. Na de Tweede Wereldoorlog bevonden we ons in een verzuilde samenleving, waarin de verschillen tussen de zuilen vooral draaiden om de omgang met het ware geloof: een losjes geïnterpreteerd geloof (katholiek), een strikte naleving (gereformeerd), of een ontkenning van geloof (atheïsme). In de huidige digitale verzuiling lijkt een vergelijkbare driedeling te ontstaan, maar dan op basis van de omgang met maatschappelijke kwesties: er moet nú iets gebeuren, er is niets aan de hand, of we moeten niet te hard van stapel lopen. In de moderne wereld, waarin technologie en digitale communicatie een steeds gro...

Hoe maken we dat bespreekbaar? Onze samenleving wordt gekenmerkt door een intensieve consumptiementaliteit. Mensen werken hard, kijken uit naar vakanties, en boeken regelmatig vliegreizen naar zonnige bestemmingen om even te ontsnappen aan hun dagelijkse verplichtingen. Deze vrijetijdsbesteding lijkt onschuldig, maar draagt significant bij aan de klimaatcrisis. Toch beschouwt bijna niemand zijn of haar bijdrage als noemenswaardig. Dit gebrek aan persoonlijke verantwoordelijkheid wordt versterkt door een politieke dynamiek waarin verantwoordelijkheid nemen als moeilijk en onnodig wordt weggezet. In de politiek zien we een zorgwekkend fenomeen: partijen (regering, overheid) die weigeren verantwoordelijkheid te nemen voor structurele problemen, zoals klimaatopwarming, stikstofoverschot en natuurverwaarlozing, laten actie- en belangengroepen steeds vaker conflicten oplossen met de rechterlijke macht. Ineffectieve beleidsmaatregelen worden door de oppositie of actiegroepen voorgelegd aan re...

De tijdloze en sluipende strategieën van machtsbehoud In ons land ligt de tijd van directe oorlogsdruk ver achter ons. Er doemen andere gevaren op, waarop we ons zouden moeten voorbereiden,  maar er is geen consensus over de urgentie en de oorzaken. De politieke strijd die na de oorlog en het einde van de verzuiling werd gevoerd over ingrijpende maatregelen gericht op de toekomst, gebeurde doorgaans op een fatsoenlijke manier. Maar dat fatsoen begint te slijten. Met de opkomst van technologie en de alomtegenwoordigheid van sociale media is manipulatie niet alleen eenvoudiger geworden, maar ook verfijnder en moeilijker te detecteren. Voeg daarbij dat bijna iedereen te druk is om na te denken over de geest van de tijd en de gevolgen van de veranderingen die op hem afstormen in combinatie met een aversie tegen betutteling, dan wordt het begrijpelijk dat veel mensen zich Oost-Indisch doof houden voor waarschuwingen dat hun onafhankelijkheid (of de eigen gezondheid of de democratie) in ...

De hele waarheid en niets dan de waarheid Een populist weet wat veel mensen graag willen horen, namelijk die versie van de werkelijkheid waarmee het allemaal een stuk simpeler wordt. Wanneer de populist een poging zou doen om de waarheid te vertellen dan wordt hij niet geloofd of haken mensen af omdat het te genuanceerd klinkt. De waarheid is ook vaak te gewoontjes of te banaal om te delen. We houden van opsmuk. De werkelijkheid kent meerdere niveaus waarop vaak tegengestelde waarheden naast elkaar lijken te leven. Dat onderscheid te zien vraagt nogal wat intellectuele capaciteit. Populisme spreekt dat deel van ons brein aan waarmee we al in onze kindertijd luisterden en blij van werden. Toen we nog ongegeneerd konden fantaseren over de magie die we wilden beleven en zien. Papa of mama waren veel te blij met de ongeremdheid bij wat we daarover vertelden en wilden ons niet teleurstellen met ontnuchterende nuances. Wie ouder en hopelijk wijzer wordt kan steeds meer abstractie toevoegen a...

Taal om te verhullen Het is van alle tijden dat politici met halve waarheden en loze woorden kiezers proberen te paaien. Demagogie en drogredeneringen worden tegenwoordig door voor- en tegenstanders aangevuld met fake news .  Gaan we gebukt onder oppervlakkigheid? De slimme software van het advertentieprogramma van Facebook weet in elke bubbel de juiste doelgroep te bereiken met de gewenste “gesponsorde” boodschap. “Het zou kunnen dat de aanslag in Utrecht een terroristisch motief heeft.” Zonder nadere kennis kun je heel veel niet uitsluiten. “Wanneer ik u beledigd heb, dan bied ik u mijn excuses aan”. Bewijs is niet te leveren, wel een eerlijk antwoord dat je je beledigd voelt en dat zegt weer alles over jezelf. “Van overtrokken beschuldigingen trek ik mij niets aan”. Natuurlijk niet, van iets wat overtrokken is hoef je je per definitie niets aan te trekken. "Het agrarisch buitengebied vergroent". Boeren spuiten al het onkruid en insecten dood, het resultaat oogt als e...