Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

Leren onze instincten te zien zonder te reageren op iedere prikkel Ons brein is miljoenen jaren geëvolueerd om snel te bepalen wie vriendelijk is, wie sterk en wie sneller of langzamer reageert. In de oertijd hielp dit overleven: je moest inschatten wie je bedreigde of kon helpen en wie slim moest zijn omdat hij niet sterk genoeg was. Vandaag zien we deze reflexen terug in een totaal andere context: wereldleiders, internationale politiek en een constante stroom van nieuws en social media. Een dominante leider als Donald Trump kan via retoriek en acties krachtig overkomen. Ons instinct wil direct reageren, soms met angst of boosheid. Dat is begrijpelijk, maar we hebben ook middelen om rustig te blijven. De figuur van Trump raakt aan iets ouds in ons. Hij lijkt op de onbekende die je in de jungle tegenkomt: zichtbaar sterk, onmiskenbaar snel en met bedoelingen die niet direct als positief te lezen zijn. Zo iemand riep bij onze voorouders terecht waakzaamheid op. Niet omdat het geva...

Mediamacht creëert inertie tegen verandering Wanneer een miljardair een krant koopt, lijkt het een slecht idee. Kranten zijn geen winstgevende ondernemingen meer. De advertentie-inkomsten zijn al jaren aan het verdampen, lezersaantallen dalen structureel en de concurrentie van gratis online nieuws is moordend. Toch blijven superrijken bereid om honderden miljoenen neer te tellen voor deze verlieslatende bedrijven. De verklaring is eenvoudig: ze kopen geen bedrijf, ze kopen invloed. Een medium geeft toegang tot iets dat met geld alleen niet te koop is: de mogelijkheid om te bepalen wat belangrijk is, welke vragen gesteld worden en wiens stem gehoord wordt. Maar deze machtsuitoefening heeft een bijproduct dat zelden expliciet benoemd wordt: het creëert enorme structurele inertie tegen maatschappelijke verandering. Anders gezegd: het vertraagt de weerstand tegen zijn machtspositie. De economie van macht versus de economie van efficiëntie Een normaal bedrijf opereert volgens de log...

Liefde in de etalage Wie meerdere afleveringen van B&B vol liefde heeft gezien, merkt al snel dat het programma meer is dan een zoektocht naar romantiek. Het is een knap geregisseerde mix van slow-tv, reality drama en taalkundige spitsvondigheden. Achter het ogenschijnlijke streven naar liefde ligt een andere dynamiek: een vorm van amusement waarin het verlangen van de B&B-eigenaren zelden helder wordt uitgesproken. De deelnemers, stuk voor stuk B&B-houders in het buitenland, stellen hun huis én hun hart open voor een reeks logés die via een korte videopitch geselecteerd zijn. Die pitch is hun visitekaartje: een ultrakorte eerste indruk die vooral op uiterlijk en presentatie wordt beoordeeld. Dat is begrijpelijk in een beeldcultuur waar het oog regeert, maar het legt meteen een lastige spanning bloot. Want wat volgt, is geen echte kennismaking, maar een meervoudige datingvariant in een context die toch vooral uitstraalt: “er kan er maar één de ware zijn”. Juist daari...

Hoe entertainment en spektakel ons wereldbeeld beïnvloeden Waar baseren we onze kennis op? De moderne samenleving is een complex samenspel van krachten die elkaar versterken en in stand houden. Individualisering, het gevoel van wees zijn, wantrouwen naar de overheid, de opkomst van behoudende politici en overprikkeling door de vermakingsindustrie vormen samen een dynamiek die leidt tot maatschappelijke onrust. Een belangrijke factor in dit geheel is ons falende geheugen: door de constante stroom aan informatie en prikkels kunnen we steeds moeilijker onderscheiden wat we zelf hebben ervaren en wat we via media hebben geconsumeerd. De entertainmentindustrie overstroomt ons met geromantiseerde verhalen, versnelde verhaallijnen en overdreven dramatiek, waardoor onze perceptie van de werkelijkheid vervaagt. Dit heeft niet alleen invloed op onze persoonlijke herinneringen, maar ook op hoe we maatschappelijke vraagstukken begrijpen en interpreteren. De verantwoordelijkheid ligt echter niet al...

Verdeel en heers Het eeuwenoude principe van "verdeel en heers" is een krachtige strategie die door de geschiedenis heen door machthebbers werd toegepast om hun positie te behouden. Van de keizers van Rome tot de monarchieën van de middeleeuwen, het principe was simpel: wanneer mensen verdeeld zijn, kunnen ze minder effectief samenwerken of zich verenigen tegen de heersende macht. Na de Tweede Wereldoorlog bevonden we ons in een verzuilde samenleving, waarin de verschillen tussen de zuilen vooral draaiden om de omgang met het ware geloof: een losjes geïnterpreteerd geloof (katholiek), een strikte naleving (gereformeerd), of een ontkenning van geloof (atheïsme). In de huidige digitale verzuiling lijkt een vergelijkbare driedeling te ontstaan, maar dan op basis van de omgang met maatschappelijke kwesties: er moet nú iets gebeuren, er is niets aan de hand, of we moeten niet te hard van stapel lopen. In de moderne wereld, waarin technologie en digitale communicatie een steeds gro...

Een kritische houding kan niet vroeg genoeg aangeleerd worden In een tijd waarin impulsiviteit en oppervlakkige meningsvorming vaak de overhand lijken te hebben, wordt het steeds duidelijker dat het onderwijs een cruciale rol speelt in het cultiveren van reflectie en bedachtzaamheid. Een samenleving die rust op fundamentele waarden als respect, samenwerking en nuance, kan niet zonder een stevig fundament in het onderwijs. Dit essay beschrijft hoe het onderwijs kan bijdragen aan het doorbreken van de huidige cultuur van oppervlakkigheid en polarisatie en stelt dat investeren in onderwijs essentieel is voor de toekomst. De cultuur van impulsiviteit en snelle meningen De huidige maatschappelijke dynamiek wordt gekenmerkt door een cultuur waarin iedereen wordt aangemoedigd om zijn mening te geven, vaak zonder dat er sprake is van diepgaande reflectie. Dit komt voort uit een aantal factoren, waaronder de volgende. Individualisering en zelfexpressie In de afgelopen decennia is de nadruk op h...

Sekse stereotype rollen De invulling van rollen voor mannen en vrouwen verandert over de tijd. Er zijn overwegingen die leiden tot gelijkheid en andere die leiden tot ongelijkheid. Wat betekent dat voor de emancipatie? De trage vooruitgang in de emancipatie tussen man en vrouw, ondanks brede instemming en steun voor gelijkheid, kan verklaard worden door verschillende factoren die elkaar versterken. Culturele en historische patronen Traditionele genderrollen zijn diep geworteld in cultuur en geschiedenis. Ze hebben eeuwenlang de maatschappelijke structuren bepaald en zijn moeilijk te doorbreken, zelfs als mensen zich bewust zijn van hun nadelen. Onbewuste vooroordelen Veel ongelijkheid is subtiel en werkt door in de vorm van onbewuste vooroordelen. Mensen kunnen onbedoeld aannames maken over wat mannen en vrouwen wel of niet kunnen, wat leidt tot ongelijke kansen of verwachtingen. Machtsstructuren Traditionele machtsstructuren, waarin mannen vaak meer posities van invloed bekleden, kunn...

Eerlijkheid duurt het langst Jean-Pierre Geelen schrijft 20 juni in zijn TV-column in de Volkskrant over fraudeur Diederik Stapel. Het profiel over Stapel was het laatste van een tweeluik onder de titel ' De verzoeking '. Vorige week ging het over Keith Bakker, die andere zieleknijper die bezweek onder de druk van de roem. Ook toen ontbrak een factor die ook bij Stapel onbesproken bleef: de media. Want vette nieuwtjes als 'Van vlees eten word je hufterig' of 'Smerige straten leiden tot meer discriminatie' konden ook opbloeien door media die dergelijke nonsens bij bosjes publiceren. Kritiekloos. Natuurlijk: redacties kunnen onmogelijk elk proefschrift overdoen. Maar de gretigheid waarmee media (tv voorop) mediamieke (pseudo-)wetenschappers opvoeren, heeft de prestatiedruk alleen maar verhoogd. Hoe opzienbarender de quote, hoe welkomer de gast - Stapel weet er alles van. Rolf Dobelli schreef een boek over 52 denkfouten die je beter aan anderen kunt overlaten:...

In haar boek McSex De pornoficatie van de samenleving pleit Myrthe Hilkens voor een herwaardering van de seksualiteit en van het vrouwbeeld. Pubers krijgen via de media (videoclips en Internet) een verwrongen vrouwbeeld en geen goed zicht op wat “echte sex” inhoudt. Scholen en ouders zouden een rol kunnen spelen, maar beperken zich vaak tot het opnoemen van de gevaren van onveilig vrijen. Ouders zijn niet snel een aantrekkelijke gesprekspartner voor het kind omdat de meeste ouders eigenlijk het moment van experimenteren willen uitstellen en kinderen niet graag toegeven dat zij al lang met het onderwerp bezig zijn. Oudere feministen zijn milder over de gevolgen van de door hun bevochten seksuele vrijheid, immers zij hebben het ook zelf moeten uitzoeken en zijn ook goed terecht gekomen. Maar dat is een bevoorrechte groep, die meer de mogelijkheden ziet en sex niet als een verplichting ziet. Er is dus niemand die het goede voorbeeld geeft. Pubers zijn op het eigen inzicht overgeleverd. D...