Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

Over grenzen en eigenheid Als kind is het lichaam een instrument. Lenig, snel, zonder zelfbewustzijn. Kinderen meten zich met elkaar in rennen en klimmen en het lichaam doet wat nodig is. Niemand is groot of klein, aantrekkelijk of onaantrekkelijk. Het zijn gewoon kinderen die bewegen. Dan komt de puberteit. Het lichaam wordt bekeken, gemeten, vergeleken. En het contact met de andere sekse krijgt een nieuwe dimensie: niet langer andere kinderen, maar iets waarvoor je je moet verhouden, waarvoor je moet navigeren. Die spanning van: heb ik nu contact of niet? Waar ligt de grens? Het voelt alsof je in iemands aura stapt, onzeker of dat mag, of het wederzijds is. Die breuk tussen kindertijd en volwassenheid is universeel. Maar wat we ermee doen, verschilt. Grijze muizen en eigenzinnige ouderen Sommige volwassenen vallen niet op. Ze passen zich aan, volgen patronen, worden onderdeel van het geheel. Anderen blijven zichtbaar eigenzinnig en opvallend in hoe ze zich verhouden tot d...

Over bijgeloof, metron en wanneer te doen of laten Oude mythen overleven niet zomaar duizenden jaren. Ze blijven bestaan omdat ze meerdere lagen van waarheid bevatten die steeds opnieuw relevant worden. De mythe van koning Midas is zo'n verhaal dat ons vandaag nog steeds iets essentieels te vertellen heeft, juist in een tijd waarin simplistische positieve denken-bewegingen ons voorhouden dat "het universum geen nee kent".  Midas wenste de gave om alles wat hij aanraakte in goud te veranderen. Dat gebeurde maar ook zijn voedsel en zijn kind veranderden in goud en toen kreeg hij spijt. De wijsheid van Midas Wanneer we de mythe van koning Midas onderzoeken, kunnen we vijf diepe inzichten zien die de oude Grieken wilden overbrengen: Hebzucht leidt tot isolatie. Midas kan niemand meer aanraken: geen knuffel, geen maaltijd delen, geen menselijk contact. Rijkdom die je van het leven zelf afsnijdt, is waardeloos. De Grieken waarschuwden hier tegen excessief materialisme....

Stoïcijnse rust, synchroniciteit en evenwaardig contact De eerste helft van een mensenleven staat vaak in het teken van leren. Ouders, leraren en de overheid wijzen ons de weg: we moeten kennis vergaren, vaardigheden ontwikkelen en zo toegang krijgen tot studie en werk. Ook ik heb dat kronkelige pad bewandeld. Met mijn pensionering merkte ik dat de balans verschoof. Waar ik ooit gedreven werd door de vraag wat ik moest leren, houd ik mij nu meer bezig met afleren. Afleren klinkt misschien als verval of verlies, maar het is een bewuste keuze. Het is het opsporen en loslaten van overtuigingen die meer last dan vrijheid geven. Het is leven vanuit de via negativa , de apofatische benadering: niet zozeer benoemen wat iets is, maar ontdekken wat het níet hoeft te zijn. Wat overblijft is ruimte, ruimte voor vrijheid, ontvankelijkheid en nieuwe betekenis. De Gouden Regel: wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet , is een universeel voorbeeld. Afleren en stoïcisme ...

Je hoeft niets te worden Dit blog is bedoeld als een eenvoudige en toegankelijke benadering van non-dualiteit. Non-dualiteit is geen geloof of filosofie, maar een directe verwijzing naar wat voorafgaat aan elke gedachte, identiteit of poging om iets te worden. Deze tekst nodigt uit om te rusten in wat er al is, in jezelf, in het moment, in het gewaarzijn dat geen inspanning vraagt. Ze pretendeert niets, dringt niets op en laat ruimte voor ieders eigen tempo van ontdekken. In non-dualiteit draait het niet om het verbeteren van de inhoud van bewustzijn (meer rust, minder lijden), maar om het herkennen dat jij niet die inhoud bént. Vanaf het begin leer je: word iets. Stel doelen. Verbeter jezelf. Haal het beste uit je leven. En dus ga je op pad: met plannen, verlangens, idealen. Je probeert grip te krijgen op het bestaan. Maar ergens onderweg, heel stil misschien, ontstaat een vraag die niet te negeren is: Is dit het? Is er ooit genoeg? Kom ik ooit aan? En dan hoor je ...

Het vergeten bestaansgrond In een tijd waarin het spreken gedomineerd wordt door helderheid, bewijsbaarheid en controle, lijkt het woord ‘ziel’ ver weggestopt te zijn geraakt. Het past niet meer in het kader van het maakbare, het meetbare of het cognitief verklaarbare. In zijn werk over de ziel wijst filosoof Gerard Visser erop dat we het mysterie van het zelf zijn vergeten. Waar Heidegger sprak van Seinsvergessenheit -het vergeten van de bestaansgrond- spreekt Visser van zielsvergetelheid . We hebben de ziel opgegeven aan de illusie van haar kenbaarheid. Maar wat als juist haar ondoorgrondelijkheid een toegangspoort biedt tot een diepere manier van verstaan? In dit essay wordt bepleit dat de ziel opnieuw kan doorklinken waar ruimte wordt gemaakt voor het apofatische: de taal die spreekt door te zwijgen en weet door te laten. De ondoorgrondelijkheid van de ziel Volgens Gerard Visser vertegenwoordigt het woord ‘ziel’ “van oudsher het meest eigene” en wijst het op “het raadsel van...

maakt duidelijk wat liefde wel is Liefde wordt vaak beschreven in termen van wat ze wel is: een verbinding, een vuur, een samensmelting van zielen. Maar wat als we liefde juist benaderen door te beschrijven wat ze niet is? Dit is de apofatische benadering, die we kennen uit de theologie: God wordt niet direct gedefinieerd, maar juist omschreven door wat Hij niet is. Zo kunnen we ook liefde benaderen, als iets dat zich ontvouwt in de afwezigheid van dwang, bezit en verwachting. Liefde en vrijheid Door te beschrijven wat liefde niet is -geen bezit, geen controle, geen middel- wordt helder dat liefde pas echt liefde is wanneer ze vrij is. Liefde zonder vrijheid is geen liefde, maar afhankelijkheid. Vrijheid zonder liefde is geen vrijheid, maar isolatie. In dat spanningsveld ontstaat de ware betekenis van liefde: een vrije keuze om met de ander te zijn, zonder dwang, zonder claim, zonder verwachting. Harmonie is niet vanzelfsprekend Liefde en vrijheid zijn geen absolute tege...

Keuzes maken  In het leven nemen we voortdurend beslissingen zonder alle informatie te hebben. Het Monty Hall-probleem, een beroemd kansspel uit de statistiek, biedt een fascinerend inzicht in hoe we omgaan met keuzes, onzekerheid en het bijstellen van onze overtuigingen. Dit geldt niet alleen voor strategische beslissingen, maar ook voor een heel persoonlijk aspect: hoe we communiceren. In de beroemde tv-show krijgt de kandidaat drie deuren voor zich. Achter een van de deuren staat een auto, achter de andere twee een geit. De kandidaat kiest een deur, waarna de host – die weet waar de auto staat – een andere deur opent en een geit onthult. Vervolgens krijgt de kandidaat de keuze: bij de eerste deur blijven of wisselen. De wiskundige uitleg van de beste strategie staat onderaan dit artikel. Openheid als keuze Sommige mensen spreken spontaan uit wat in h...

Afscheid nemen van oude verhalen en verbondenheid hervinden Eeuwenlang was de ziel het kloppend hart van filosofie, religie en zingeving. Ze werd gezien als onze ware kern, als moreel kompas, als verbinding met een hogere werkelijkheid. Maar vandaag kunnen we ons afvragen: hebben we de ziel nog nodig om een zinvol leven te leiden? Ik denk van niet. En juist in dat ‘niet’ ligt vrijheid besloten. Wat gebeurt er als we het verhaal van de ziel loslaten? Zodra we niet langer vasthouden aan de ziel als een innerlijke, onsterfelijke essentie, valt er iets weg, maar er komt ook iets voor in de plaats. We verliezen een eeuwenoud kader, dat richting gaf aan vragen over goed en kwaad, identiteit en bestemming. Maar we winnen de kans om opnieuw te kijken: naar wie we zijn, met elkaar, in deze wereld. Mijn denken is apofatisch van aard. Dat wil zeggen: ik geloof dat het diepste in ons -of in de werkelijkheid- zich aan taal en categorieën onttrekt. Wat wij ‘ziel’ noemen, is misschien niet...

Een benadering die voldoende naderbij komt De apofatische benadering -het definiëren van iets door te beschrijven wat het níét is- is een krachtige manier om ongrijpbare concepten zoals spiritualiteit te benaderen. Er zijn verschillende beelden waarin juist door weglating of leegte spiritualiteit wordt verbeeld. Een van de meest treffende voorbeelden is misschien wel het beeld van de lege cirkel in de Zen-traditie, bekend als "ensō". Dit is een met één penseelstreek getekende cirkel die vaak onvoltooid is. De leegte binnen de cirkel symboliseert het niet-zijn, de ruimte voor alles wat kan zijn, en tegelijkertijd de leegte of "shunyata" die centraal staat in veel oosterse spirituele tradities. Het is juist door wat er niet is dat de cirkel betekenis krijgt. Een ander voorbeeld is te vinden in minimalistische tempels of gebedsruimtes waar bewust weinig tot geen religieuze symbolen worden gebruikt. De lege ruimte nodigt uit tot contemplatie en het overstijgen van mat...

Jezelf wegcijferen om dichterbij te komen Mechtild von Magdeburg was een middeleeuwse mystica en schrijfster, afkomstig uit het huidige Duitsland. Ze was een van de belangrijkste figuren in de christelijke mystiek van de 13e eeuw en maakte deel uit van de begijnenbeweging, een los georganiseerde gemeenschap van vrome vrouwen die niet gebonden waren aan een klooster. Later sloot ze zich aan bij een klooster van de cisterciënzers. Haar bekendste werk is Das fließende Licht der Gottheit (Het vloeiende licht van de godheid), een verzameling mystieke teksten in het Middelhoogduits. Het werk combineert poëzie, visioenen, gebeden en filosofische reflecties, en beschrijft haar intense en persoonlijke relatie met God. Mechtild benadrukte in haar teksten het belang van de innerlijke ervaring van God boven rituelen en uiterlijke vroomheid, wat haar soms controversieel maakte. Haar werk had invloed op andere mystici zoals haar tijdgenoot Meister Eckhart en Johannes Tauler, en ze wordt nog steeds ...

Positief uitsluiten Apofatisch omdenken kun je zien als een benadering van doorgaans ongrijpbare onderwerpen waarin je door eliminatie en uitsluiting tot nieuwe inzichten komt, eerder dan door het formuleren van een directe definitie of positieve beschrijving. Het is omdenken door te verkennen wat iets níet is of wat een begrip níet omvat, zodat je stapsgewijs dichter bij de kern komt van wat mogelijk wél waardevol of essentieel is. Het idee komt uit de apofatische theologie, waar men probeert het goddelijke te begrijpen door te definiëren wat het niet is, omdat directe uitspraken over God als ontoereikend worden gezien. In apofatisch omdenken ligt de nadruk niet op het vormen van een constructief idee, maar op het proces van onderscheid, om helder te krijgen wat we willen vermijden of uitsluiten om te kunnen zien wat overblijft. Dit zou in de praktijk kunnen betekenen dat je niet zozeer kijkt naar wat je wilt bereiken (zoals geluk, liefde, of vrijheid), maar naar wat die (ongrijpbar...

Theoloog Harry Kuitert In het magazine Volzin wordt het overlijden herdacht van theoloog Harry Kuitert (1924-2017): ‘Nee, nee, nee, ik geloof niet in God’. Een paar citaten. Theologie levert kennis op over ‘een wezen genaamd God’. Zó hebben de godgeleerden het de eeuwen door gezien. En zo zien de meesten van hen het nog steeds. Maar die gedachte klopt niet, zegt Kuitert. “Alle spreken over Boven komt van Beneden, ook de uitspraak dat het van Boven komt”, aldus de beroemde oneliner waarmee hij reeds jaren terug de centrale idee achter zijn visie op de christelijke geloofsuitspraken verwoordde. Nu trekt hij de consequentie voor de theologie: die levert geen kennis op over God als ware God een realiteit buiten ons, maar informeert over wat mensen over zichzelf denken en zeggen wanneer ze over God spreken. Nog zo’n stelling waarover de theologen het altijd eens zijn geweest. “Kennis gaat over wat bestaat, anders noemen we het fictie”. Dus meenden ze dat God bestond, want ze hadden er ...

Het onbenoembare benoemen Meister Eckhart leefde in de late Middeleeuwen. Hij was voor het Vaticaan een omstreden mysticus, omdat zijn ideeën weliswaar simpel waren, maar ook zeer radicaal. Door de eeuwen heen heeft Eckhart als Dominicaanse priester altijd een tegenwicht gevormd tegen religieuze instituties die haar volgelingen onwetend en afhankelijk wilden laten zijn. In een preek beantwoordde hij de volgende vraag. Hoe moet ik God liefhebben? Je moet Hem liefhebben zoals Hij is: een niet-god, een niet-geest, een niet-persoon, een niet-beeld, verder: zoals Hij is een puur, rein, louter Een, afgezonderd van alle tweeheid, en in dat Ene moeten wij eeuwig verzinken van iets tot niets. Deze manier van spreken was gebruikelijk in de Joodse en Griekse apofatische theologie. Het Griekse woord apofasis betekent letterlijk ‘weg van de spraak’. Volgens de negatieve theologie is God dan ook zó verheven, dat je hem nooit kunt benoemen. Hij vormt het ultieme mysterie waarop al onze ideeën...

13 geboden, dingen om niet te doen Amy Morin is schrijfster en heeft op basis van haar eigen ervaring een boek geschreven over het ontwikkelen van mentale kracht. Wat ik persoonlijk opmerkelijk vind aan dit gemakkelijk leesbare boek is dat het onderwerp benadert vanuit het negatieve (13 geboden) en dit noemt het richten op het positieve. Ik ben het daarmee eens: wat ongrijpbaar is kun je het beste vanuit het tegenovergestelde benaderen. Je geeft het ongrijpbare positieve op een paradoxale wijze vorm door precies en volledig te be- en omschrijven wat het niet is. Mentaal sterke mensen vermijden negatief gedrag, zoals zelfmedelijden, jaloezie en het spijt hebben van genomen keuzes. In plaats daarvan richten ze zich op het positieve en gaan ze de uitdagingen aan om het beste uit zichzelf te halen. In haar boek De 13 geboden, de 13 dingen die mentaal sterke mensen niet doen geeft Morin praktische richtlijnen om haar lezers te helpen voorkomen in de 13 grootste valkuilen te vallen. De c...

De bevestigende en ontkennende manier Het denken van mysticus Meister Eckhart (1260-1328) oefent grote aantrekkingskracht uit op wie verlangt naar universele spiritualiteit en wie uit meer dan één religieuze traditie wil putten. Nu exclusieve binding in onze tijd aan één confessie steeds meer plaats lijkt te maken voor meervoudige religieuze interesse, kan de middeleeuwse theoloog en prediker Eckhart zich aandienen als een inspirerende figuur die de verschillen kan overbruggen. Van de twijfel en het niet weten een kracht maken Wanneer religie wordt vermengd met machtsmisbruik dan roept dat soms heftig verzet op. In 1566 vernielden protestanten beelden in de katholieke kerk tijdens de beeldenstorm. Dit niet alleen vanwege verzet tegen een te letterlijke verbeelding van een niet in vorm te vatten God, maar ook als protest tegen liefdeloze onderdrukking door Spanje en Rome. Het beeld van een God met menselijke eigenschappen, die bovendien op onze hand is, sterft (zeker in het Weste...