Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

Nietzsche's diagnose: de wraakzucht van de machtelozen Volgens filosoof Friedrich Nietzsche (1844-1900) ontstond het christelijke (en bij uitbreiding moderne humanistische) gelijkheidsdenken als waarde niet uit nobele motieven, maar uit ressentiment : de omgekeerde wraakzucht van degenen die zich machteloos voelden. Hoewel sommige waarden objectief waardevol zijn, benadrukt Nietzsche dat ze hun kracht verliezen als we ze niet persoonlijk toe-eigenen. De Gouden Regel bijvoorbeeld blijft krachtig omdat mensen hem steeds opnieuw heruitvinden , niet alleen maar overnemen. Men kan Nietzsche lezen als een waarschuwing: wie spreekt over gelijkheid en evenwaardigheid moet oppassen dat dit geen middel wordt om levenskracht en verscheidenheid te onderdrukken. De oorspronkelijke "meesters" legitimeerden hun macht door hun eigen kracht en voortreffelijkheid. Maar degenen die deze macht niet bezaten, de onderworpenen, keerden de waarden om: macht werd "slecht", neder...

Wanneer esthetiek politiek wordt De vraag naar kwaliteit in de kunst lijkt op het eerste gezicht puur esthetisch, maar verbergt een van de meest hardnekkige ideologische strijdpunten van onze tijd. Achter elke discussie over wat "goede kunst" is, speelt een fundamenteel conflict tussen conservatieve en progressieve visies op cultuur, traditie en maatschappelijke waarden. Deze strijd bepaalt niet alleen wat we zien in musea en theaters, maar ook hoe we als samenleving omgaan met creativiteit, subsidies en de rol van kunst in het publieke debat. De conservatieve verdediging van traditie Voor conservatieven staat kwaliteit in de kunst synoniem met tijdloze waarden, technische vaardigheid en cultureel erfgoed. Kunst moet volgens deze visie schoonheid brengen, verheffend werken en de beste tradities van de westerse beschaving voortzetten. Een Rembrandt of Mozart vertegenwoordigt in deze optiek echte kwaliteit omdat hun werk generaties heeft geïnspireerd en technisch superieu...

Arrogantie, bewondering en de waarde van evenwaardigheid Dedain is een blik. Een houding. Een fluisterend maar ondubbelzinnig signaal: "Ik ben meer dan jij". Het is een van de oudste vormen van geweld, vaak zonder vuist, maar met een vernietigende uitwerking op menselijke waardigheid. En het is actueler dan ooit. We zien dedain in de pose van de rapper die vrouwen tot bezit reduceert en geweld verwart met kracht. We zien het in politici die tijdens het handen schudden al een machtsstrijd voeren, de ander naar zich toe trekken alsof het volk zelf onderworpen moet worden. We zagen het bij Romeinse keizers die hun onderdanen toespraken met de blik van een god en in de koloniale tijd waarin Europeanen zich superieur waanden aan wie dan ook zonder witte huid. Dedain is de kunst om onaantastbaar te lijken. En daarin schuilt het gevaar: het trekt aan. Het belooft veiligheid voor wie zelf ooit werd vernederd. Het zegt: "Als jij degene bent die neerkijkt, kan niemand je me...

Wrijving, verwarring en verbondenheid bij aangeven van je grens Grenzen stellen in een relatie is iets fundamenteels. Het is geen afwijzing van de ander, maar juist een uitnodiging: “Ik wil in verbinding blijven, maar wel op een manier die ook voor mij klopt”. Toch is het opvallend hoe vaak die poging tot gelijkwaardigheid wordt beantwoord met een reactie die juist het tegenovergestelde doet: bagatelliseren, omkeren, negeren, slachtofferschap of machtsspelletjes. In plaats van samen zoeken naar balans, ontstaat er verwarring, verwijdering en soms zelfs zelftwijfel. Wat gebeurt er precies in die situaties en hoe kunnen we er anders mee omgaan? Drie richtingen helpen om het beter te begrijpen en er recht aan te doen. Benoemen zonder strijd of oordeel Een reactie op een gestelde grens die ongelijkwaardigheid bevestigt, is vaak dubbelzinnig: de woorden kunnen mild klinken, maar de toon, timing of blik zeggen iets anders. Juist dan is het belangrijk om te benoemen wat je ervaart, ...

Sneller, hoger, sterker? Of: echter, eerlijker, evenwichtiger? In onze welvaartsmaatschappij lijken we elkaar te beoordelen op wie het hoogst klimt op de carrièreladder, wie het snelst fietst op de elektrische fiets en wie in de sportschool het sterkst oogt. Wie capriolen uithaalt, krijgt aandacht. Maar we weten vaak niet of die aandacht voortkomt uit bewondering of simpelweg uit nieuwsgierigheid. Mensen die dat verschil niet goed inschatten, kunnen denken dat zij met die drie eigenschappen “de blits” maken. Op sociale media delen we de aantrekkelijkste beelden van ons leven. De selfie krijgt een filter, het huis een zonnige hoek en de vakantiefoto’s een vleugje avontuur. Ondertussen worden we overspoeld met halve waarheden, beeldvorming en fake new s. De logische conclusie lijkt: iedereen doet wat-ie zelf wil, dus ik doe ook gewoon waar ik zin in heb . Doe ik het niet dan doe ik mijzelf tekort en haal ik niet uit het leven wat erin zit. Tot zover is dat alles misschien zoals het is. W...

Verlangen, afwijzing en onvrede met wat er is De meeste mensen verlangen niet naar absolute macht of eeuwigdurende roem. Wat we eerder willen, is erkenning. We willen weten dat we de moeite waard zijn, dat wie we zijn gezien mag worden en geliefd. In die wens is niets mis. Het verlangen naar verbinding, bevestiging en liefde is misschien wel het meest menselijke wat er is. Maar we weten vaak niet goed hoe we met dat verlangen moeten omgaan. We voelen ons afhankelijk van de blik van de ander. Als die ander ons niet ziet, of niet reageert zoals we hopen, voelen we afwijzing. We raken teleurgesteld, we twijfelen aan onszelf. Heb ik iets verkeerd gedaan? Was ik te veel? Niet genoeg? Of ligt het aan de ander? Is hij bang? Twijfelt zij? Afwijzing voelt als verlies. Maar in werkelijkheid zegt het vaak iets over onze verhouding tot onszelf. Wie te graag wil -wie het geluk of de liefde te krampachtig probeert vast te grijpen- ervaart juist daardoor meer afwijzing. We proberen de grens t...

Superioriteit vervreemdt Er is een groot verschil tussen een mening hebben, een oordeel vormen over iemands gedrag, en iemand veroordelen. Toch worden deze vaak op één hoop gegooid. Wat begint als een persoonlijke waarneming, kan ongemerkt overgaan in een morele afwijzing. En precies daar, in die overgang, sluipt het kwaad naar binnen. Een mening is in wezen onschuldig. Het is de stem van jouw ervaring, jouw perspectief. Een mening laat ruimte voor het perspectief van de ander. Ze is het begin van een gesprek, geen einde ervan. “Ik ervaar dit als afstandelijk” zegt iets over jou, niet over de ander. Het is een uitnodiging tot wederzijds begrip. Een oordeel over gedrag kan al beladen worden. We duiden wat iemand doet en geven er betekenis aan: “Zij luistert niet echt”. Als we daarbij onze eigen norm ongemerkt centraal stellen, kan het oordeel sturend of afwijzend worden. Toch blijft het in principe nog bespreekbaar, zolang we onderscheid blijven maken tussen gedrag en persoon....

Met twee maten meten en inconsistentie negeren In de politiek wordt vaak met twee maten gemeten door kiezers en politici. Linkse en rechtse partijen verschillen doorgaans in hun vertrouwen in de rol van de overheid: linkse partijen steunen meestal meer overheidsinterventie en internationale samenwerking om ongelijkheid aan te pakken, terwijl rechtse partijen vaak pleiten voor individuele verantwoordelijkheid en marktwerking, met een focus op nationale solidariteit. Toch staan beide kampen voor hetzelfde dilemma: om mondiale problemen als klimaatverandering en migratie gezamenlijk aan te pakken, moeten we vertrouwen op verafgelegen, onbekende anderen om solidair te zijn. De uitdaging ligt in het vinden van een evenwicht waarin een sterke overheid zowel lokale belangen dient als collectieve doelen nastreeft. Rechtse kiezers neigen naar vertrouwen in traditionele hiërarchieën en waarden, waardoor ze eerder accepteren dat een politicus die ze steunen soms "de regels buigt" voor e...

Feit en fictie leren onderscheiden Julian Baggini wil met zijn boek Leer denken als een filosoof lezers helpen met denken. ‘Ik heb een geïdealiseerde filosoof in mijn hoofd’, zegt Baggini, ‘die intellectuele kracht combineert met deugden zoals oprechtheid, het gebrek aan een ego en het onderdrukken van vooroordelen. Alles draait om zuiver en eerlijk denken’. Wie denkt als een filosoof, ervaart meer controle over zijn leven, zegt Baggini. ‘Wie meer vertrouwen krijgt in het eigen vermogen om feit en fictie van elkaar te onderscheiden, voelt zich minder machteloos’. 12 essentiële principes voor mentale weerbaarheid De 12 principes uit Leer denken als een filosoof zijn ontworpen om filosofisch denken te bevorderen en mentale veerkracht te ontwikkelen. Hier is een overzicht van de belangrijkste principes die in het boek aan bod komen. Wees nieuwsgierig en aandachtig Openstaan voor nieuwe ideeën en perspectieven zonder vooroordelen. Stel vragen De juiste vragen stellen is vaak belangrijker...

Oordelen "We zien wel de splinter in andermans oog en merken de balk in het eigen oog niet op. Een vis is zich niet bewust van het water waarin het zwemt. Je ziet wat je wilt zien. We projecteren. Wat je zegt, ben je zelf". Het zijn uitdrukkingen waarmee we duidelijk willen maken dat we voorzichtig zouden moeten zijn met het doen van aannames, uitspraken en oordelen over de ander op basis van beperkte waarneming. Zijn we bereid onze inschatting bij te stellen wanneer er onverwachte informatie opduikt? Wat zien we als oorzaak en wat als gevolg bij het eigen en andermans gedrag? Wanneer een gevolg gunstig is hebben mensen de neiging de oorzaak te koppelen aan zichzelf en wanneer een gevolg ongunstig is, zoekt men de oorzaak vaker buiten zichzelf. Wanneer anderen last hebben van ons gedrag dan hangt het er vanaf hoe zij ons hun ongenoegen kenbaar maken of wij naar de klacht willen luisteren. Wanneer de ander zegt dat hij last van je heeft omdat je vervelend bent, dan protesteer ...

Kwetsbaar opstellen als kans om te leren of risico lopen? Bij de 360 graden test van competenties, ingezet in een veilige bedrijfsomgeving, stelt een werknemer zich kwetsbaar op om te kijken op welke punten hij nog wat kan leren. Klanten, collega’s en managers beoordelen de werknemer op de wijze waarop hij zijn werk doet. Wanneer er nog ruimte voor verbetering is, volgt hij een training, krijgt een coach toegewezen en doet een jaar later nog eens een test. Als het goed is, geeft de test een vooruitgang te zien. Dit proces helpt medewerkers hun werk zo goed mogelijk te doen en eventueel voor te bereiden op promotie voor werk met zwaardere eisen aan de gevraagde competenties. In het ideale geval krijgt de manager niet van zijn medewerkers te zien hoe zij individueel scoren op competentietests doordat de werknemers hun resultaten alleen zelf krijgen in te zien. Het is aan de medewerkers of zij hun rapportage met anderen willen delen, bijvoorbeeld een coach. Op deze wijze is het onderlin...

Gesprekken over targets, functioneren en beoordeling In het ideale geval heeft uw manager minstens drie keer per jaar een gesprek over uw functioneren in verleden, heden en toekomst. Eén keer per jaar wordt in een targetgesprek vastgesteld welke doelen een werknemer gaat proberen te halen in het komende jaar en welke beloning daar bij hoort. Of deze doelen gehaald worden wordt vastgesteld in het beoordelingsgesprek een jaar later. Halverwege het jaar wordt besproken of alles nog gaat zoals de bedoeld en of er nog wederzijds iets kan worden verbeterd. Maar niet alle bedrijven houden zich keurig aan deze driedeling. De reden is tijdgebrek of een niet goed begrijpen van de reden waarom deze zaken zo strikt gescheiden zouden moeten worden gehouden. Een werknemer zou tijdens een functioneringsgesprek er op moeten kunnen vertrouwen dat wanneer hij zich kwetsbaar opstelt, dat hij dat niet een half jaar later op zijn brood krijgt in de vorm van een lagere beoordeling. Veel bedrijven stellen...

Werknemers eerlijk gewogen? Jaarlijks vindt in bedrijven één keer een beoordelingsgesprek plaats. Dan wordt beoordeeld of werknemers in het afgelopen jaar onvoldoende of juist meer dan voortreffelijk hebben gefunctioneerd. Sommige topmanagers vinden het een goede zaak dat de verdeling van beoordelingen een normaalverdeling vertoont. Dat zou een teken zijn dat er een personeelsbeleid wordt gevoerd dat gericht is op het uitdagen van werknemers om het beste uit zichzelf te halen. Echter, wanneer je vervolgens de managers opdraagt om een vrijwel vastliggend percentage werknemers als onvoldoende te beoordelen of het aantal mensen te beperken dat een excellente beoordeling krijgt dan kan het doel, uitdagen, tegenovergesteld uitpakken. De werknemers kunnen juist gedemotiveerd raken of nog erger: elkaar onderuit gaan halen. Of iemand een schaal omhoog gaat in salaris hangt samen met diens beoordeling. Wanneer het aantal kansen om in schaal te groeien kunstmatig wordt beperkt, kun je ook valse...