Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

Liefde begint waar aanwezigheid stil wordt Zoals Thich Nhat Hanh in Ware liefde  schrijft: “We moeten volledig aanwezig zijn in ons leven, in het huidige moment”. Liefde stroomt juist daar waar we aanwezig zijn zonder oordeel, zonder bezit, zonder verwachting. Liefde stroomt Niet omdat wij dat willen, maar omdat zij haar eigen weg zoekt. Soms zacht, als een beek die zich voegt naar het landschap dat haar ontvangt. Soms krachtig, als leven dat zijn vorm vindt waar ruimte is. De mens kan die stroom niet maken, alleen toestaan of blokkeren. Zodra er een gerichtheid is op uitkomst, is de stroom niet meer vrij. Dan wordt liefde een middel tot iets anders: waardering, erkenning, veiligheid. Ze lijkt te bewegen, maar verliest haar bron. Liefde stroomt zolang we haar niet willen bezitten of bewijzen. Erich Fromm noemde liefde een actieve kracht die voortkomt uit innerlijke vrijheid. Wie bemint om bevestigd te worden, maakt van liefde een ruilmiddel. Alleen wie zichzelf kent, k...

De cyclus van eenheid Er bestaat een patroon dat zich door alle lagen van het bestaan heen weeft: van het microscopische moment van conceptie tot de grootse verhalen van onze spirituele tradities. Het is de eeuwenoude dans van eenheid → scheiding → terugkeer . De biologische metafoor Het begint bij de conceptie: zaadcel en eicel versmelten tot één. In dat moment is er geen scheiding, alleen eenheid. De baby groeit in de baarmoeder, nog steeds verbonden, nog steeds één met de moeder. Dan volgen de scheidingen. Geboorte : de eerste grote loslating, de eerste adem alleen. Ego-ontwikkeling : het ontwaken van het "ik", het besef van gescheidenheid. Verliefdheid : de diepe drang om weer één te worden met een ander. Elk van deze momenten markeert een verdere individuatie, een diepere ervaring van afzondering. De rups en de vlinder Zoals de rups die een cocon weeft. Het dier kruipt over de aarde, zich al voedend met bladeren, gebonden aan het concrete, ...

Over passie, vrede en de vrijheid om te laten zijn Van oudsher wordt gezegd dat de mens geroepen is om getuige te zijn van iets dat groter is dan hijzelf, of men dat nu waarheid, liefde, het leven of God noemt. Sommigen lijken dat getuigenis te belichamen door hun kalmte. Ze stralen een vrede uit die niet afhankelijk lijkt van omstandigheden, alsof ze iets hebben herkend dat voorbij angst en strijd ligt. Toch blijft de vraag interessant hoe diezelfde bron zich verhoudt tot mensen die juist gepassioneerd zijn, die intens leven en zich met vuur inzetten voor wat zij als waar of rechtvaardig ervaren. Vaak wordt passie gezien als het tegendeel van rust, als beweging tegenover stilte. Maar misschien is dat een misverstand. Vrede hoeft niet de afwezigheid van beweging te zijn, net zomin als passie per definitie onrustig hoeft te zijn. Wanneer innerlijke vrede niet verward wordt met berusting, kan ze juist de grond zijn waarop passie haar richting vindt. Dan is passie niet langer een ui...

Waarom mensen vastlopen in de vraag of ze ertoe doe Sommige mensen stellen zichzelf voortdurend de vraag: doe ik ertoe? Ze worstelen niet alleen met twijfel over hun waarde, maar weten ook niet hoe ze die waarde zouden kunnen realiseren. Sterker nog, ze kunnen de moed niet opbrengen om te denken dat ze de vraag helemaal niet hoeven te beantwoorden. Waarom raken mensen zo vastgelopen in deze vraag? De wortels van voorwaardelijke waarde Het antwoord ligt grotendeels in wat mensen hebben meegekregen en meegemaakt. Wanneer een kind opgroeit met voorwaardelijke liefde of waardering, wanneer het alleen gezien of geliefd wordt als het presteert, iets bijdraagt, "lief" is, of goed functioneert, dan wordt het gevoel van waarde gekoppeld aan wat je doet. Het kind leert een fundamentele les: ‘zijn alleen’ is niet genoeg. Dit gebrek aan onvoorwaardelijke bevestiging laat een leegte achter. Als niemand je ooit het gevoel heeft gegeven dat je ertoe doet simpelweg omdat je bestaat, ...

In Lak’ech Ala K’in Ik ben een andere jij. Jij bent een andere ik. Deze eeuwenoude groet uit de Maya-traditie vangt een diepe waarheid: ieder van ons draagt in zich een stukje van de ander. Vrijheid, respect en aandacht ontstaan niet door te streven naar gelijkheid of controle, maar door het erkennen van de ander zoals hij of zij is, en door te luisteren naar wat zich aandient. In deze houding van wederkerigheid en ontvankelijkheid wordt inzicht, liefde en verbinding tastbaar. Vrijheid, niet gelijkenis, is de basis voor respect en ethiek. Onze omgang met anderen, mens of dier , vraagt evenwaardige aandacht voor hun grenzen, niet voor het opleggen van onze eigen wil. Moraliteit ontstaat niet uit vaste regels, maar uit een afstemming tussen verstand, gevoel en intuïtie. Wanneer deze drie bronnen tot dezelfde conclusie komen, ontstaat een betrouwbare basis voor handelen. Echte helderheid en verbinding ontstaan in de ruimte tussen dingen: de stilte tussen woorden, de leegte tussen g...

Memento mori, herinner je dat niets meer hoeft “Memento mori” gedenk te sterven. Vaak klinkt dit als een streng gebod: vergeet niet dat je sterfelijk bent, dus leef ingetogen en kuis. Maar er zit een andere, lichtere lezing in. Je kunt het ook verstaan als een uitnodiging: besef dat het leven eindig is en dat veel van wat je jezelf oplegt, niet hoeft.  Ons leven vol moeten Vanaf de schoolbanken tot diep in onze loopbaan wordt ons leven beheerst door “moeten”. We moeten presteren, voldoen aan verwachtingen, iets “maken” van onszelf. De samenleving prijst snelheid, succes en productiviteit. Zelden nemen we de tijd om te relativeren. We jagen door, en met het jagen komt stress, vaak meer dan nodig. De vertraging van de ouderdom In de laatste levensfase valt veel van dit moeten weg. De krachten nemen af, het tempo vertraagt, de horizon verkleint. Ouderdom maakt dit onvermijdelijk. Wie zich verzet en toch wil doorgaan alsof niets verandert, belandt vaak in teleurstelling en bi...

Leegte, hefboom en ruimte Wie nadenkt over God stuit onvermijdelijk op de vraag: zoeken wij God omdat Hij er is, of omdat wij Hem nodig hebben? In die spanning ligt een oud en voortdurend actueel gesprek tussen filosofie, psychologie en theologie. God als hefboom van de geest Vanaf de negentiende eeuw wezen denkers als Feuerbach en Freud erop dat godsbeelden vaak ontstaan uit menselijke verlangens. Volgens hen is God in wezen een projectie: een vergrote versie van onze behoeften. Waar Feuerbach stelde dat de eigenschappen die wij aan God toeschrijven eigenlijk ons eigen ideaalbeeld weerspiegelen, zag Freud in God vooral een vaderfiguur, een psychologisch hulpmiddel om met kwetsbaarheid en angst om te gaan. In dit licht verschijnt God als een mentale hefboom : een kracht die we zelf uitvinden om boven onze tekorten uit te stijgen. Het voordeel van dit perspectief is dat het doorzichtig maakt hoe religie troost kan bieden. Het risico is dat er niets anders overblijft dan een nutt...

Verkennen bij het ontwaken In de vroege ochtend, wanneer het lichaam al wakker is maar het leven nog niet begonnen, bevindt het bewustzijn zich in een niemandsland. Niet meer slapend, nog niet handelend. Hier, in deze stille tussenruimte, krijgt het denken een andere toon. Geen strakke lijnen, geen taken, geen logische volgorde. Alleen het langzame oplichten van wat er al was, maar nog niet werd benoemd. Filosofen, mystici en kunstenaars hebben dit soort grensmomenten altijd opgemerkt. Want in de marge van de dag openbaart zich iets wat zich overdag vaak schuilhoudt: zin die zichzelf nog niet heeft vastgelegd . De vroege uren als vorm van zijn Waar de rest van de dag draait om functioneren, plannen en reageren, zijn de ochtenduurtjes vóór het opstaan een tijd zonder doel. Dat maakt ze niet leeg, maar juist vol, op een subtiele manier. In termen van Heidegger zouden we kunnen zeggen: hier is nog sprake van Zijn vóór de dingen “voorhanden” worden. Je bent, zonder nog iets te wille...

Over verlangen, verantwoordelijkheid en het grotere geheel Door de eeuwen heen hebben mensen gezocht naar hoopgevende verklaringen voor het bestaan. Uiteraard ging dat vaak gepaard met het schetsen van een beeld waarin het leven betekenisvol, rechtvaardig of zelfs bedoeld leek. Sommigen, zoals mevrouw Blavatsky en Neal Donald Walsh ( gesprekken met God ) of moderne channelaars, claimden directe toegang tot “hogere” kennis om de luisteraar een optimistisch antwoord te kunnen geven. Maar wat als zingeving niet ontstaat door onnavolgbare openbaring, maar door alledaagse afstemming? Wat als wijsheid niet schuilt in zekerheid, maar in de bereidheid tot luisteren: naar het leven, de natuur, naar de ander, naar het geheel? Veel filosofen herkennen de menselijke drang tot betekenis en troost, maar bieden tegelijk een behoedzame route: een ethiek van betrokkenheid zonder dogma, van hoop zonder illusie. Deze denkers nemen het verlangen serieus, maar temperen het met appèl op verantwoordelijkhe...

Gewaarzijn en de vanzelfsprekendheid van evenwaardigheid Er komt een moment waarop je niet langer zoekt naar betere antwoorden, maar stilvalt in wat al is. Niet omdat je het opgeeft, maar omdat je doorziet dat het ‘ik’ dat zocht nooit werkelijk bestond. Wat overblijft is geen leegte, geen afwezigheid, maar helderheid. Een grondeloze openheid waarin alles verschijnt: geluiden, beelden, gedachten, gevoelens... ook dit lichaam, ook deze naam, ook die van jou. Alles doet zich voor aan iets dat je zelf niet kunt benoemen. Dat niet denkt, niet wil, niet handelt. En toch is dat wat jij bent: gewaarzijn . Niet als idee, maar als onmiddellijke ervaring. Je hoeft er niets voor te doen. Je hoeft het alleen niet meer te ontkennen. Vanuit dat gewaarzijn valt het onderscheid tussen ik en jij langzaam weg . De scheidslijn tussen binnen en buiten, tussen deze hand en die boom, tussen mijn angst en jouw verdriet... wordt poreus. En met dat wegvallen van afscheiding valt ook iets anders: het idee...

Je hoeft niets te worden Dit blog is bedoeld als een eenvoudige en toegankelijke benadering van non-dualiteit. Non-dualiteit is geen geloof of filosofie, maar een directe verwijzing naar wat voorafgaat aan elke gedachte, identiteit of poging om iets te worden. Deze tekst nodigt uit om te rusten in wat er al is, in jezelf, in het moment, in het gewaarzijn dat geen inspanning vraagt. Ze pretendeert niets, dringt niets op en laat ruimte voor ieders eigen tempo van ontdekken. In non-dualiteit draait het niet om het verbeteren van de inhoud van bewustzijn (meer rust, minder lijden), maar om het herkennen dat jij niet die inhoud bént. Vanaf het begin leer je: word iets. Stel doelen. Verbeter jezelf. Haal het beste uit je leven. En dus ga je op pad: met plannen, verlangens, idealen. Je probeert grip te krijgen op het bestaan. Maar ergens onderweg, heel stil misschien, ontstaat een vraag die niet te negeren is: Is dit het? Is er ooit genoeg? Kom ik ooit aan? En dan hoor je ...

Over eenheid en stille oorsprong van verbondenheid We zeggen vaak: liefde verbindt . Maar wat als liefde niet verbindt , maar simpelweg is waar het gevoel van afgescheidenheid wegvalt? In deze tekst wordt liefde niet als gevoel of verlangen beschreven, maar als uitdrukking van het gewaarzijn zelf, dat nergens eindigt en niemand uitsluit.   Liefde wordt vaak verward met iets dat komt en gaat. Een gevoel, een band, een klik, een verlangen. Maar wat gebeurt er als je alles even laat voor wat het is en alleen maar merkt wat er altijd al onder lag? De stilte onder het zoeken. De rust onder de drang. De ruimte waarin jij en de ander verschijnen. Wat je daar aantreft, heeft geen naam, geen doel, geen richting. Maar het is voelbaar. Als openheid. Als een bodemloze rust. Als gewaarzijn dat niets afwijst. Dat is liefde. Niet als gevoel, maar als grond. Niet als beweging naar de ander toe, maar als het zien dat er geen ander is. In die liefde hoef je niets te doen. Je...

Niets meer zoeken Thuiskomen wordt vaak verward met teruggaan naar iets van vroeger, naar een plek of een gevoel. Maar in wezen is thuiskomen het einde van zoeken, het besef dat je nergens naartoe hoeft. Niet omdat je alles hebt, maar omdat je niets meer mist. Deze tekst beschrijft thuiskomen niet als bestemming, maar als herkennen.   Je zocht. Al heel lang. Naar rust. Naar betekenis. Naar jezelf misschien. Je liep omwegen. Je nam afslagen. Soms wist je niet eens meer waar je vandaan kwam. En toen, opeens, was er stilte. Niet omdat je iets vond, maar omdat je niets meer zocht. Dat was thuiskomen. Niet in een plek, maar in een zijn. Geen poort. Geen sleutel. Geen inspanning. Je herkende wat je altijd al was: open, stil, aanwezig. Er viel niets te bewijzen. Niets te verdedigen. Niets te bereiken. Alleen nog: zijn. Zoals je bent. Zoals het is. Zoals het altijd al was. Naschrift bij de reeks 'niet-twee' De teksten in deze reeks zijn be...

Wat is, is welkom Acceptatie wordt vaak begrepen als iets wat je moet doen : "Ik moet leren accepteren." Maar dan blijft er nog steeds een ‘ik’ die moeite doet, en iets anders dat eigenlijk ongewenst is. In deze tekst wordt acceptatie niet gepresenteerd als prestatie, maar als natuurlijke toestand van gewaarzijn: het open veld waarin alles verschijnen mag, zonder dat iets veranderd hoeft te worden.   Soms wil je iets anders. Een andere gedachte. Een ander gevoel. Een andere uitkomst. Een ander verleden. En je merkt: je bent aan het duwen. Aan het trekken. Aan het vechten tegen wat al gebeurd is. Of tegen wat zich nu aandient. Maar het gebeurt toch. Wat als je niets hoeft te veranderen? Wat als acceptatie geen inspanning is, maar juist het einde van inspanning? Wat als acceptatie niet zegt: "ik ben het ermee eens", maar zegt: "dit is er en dat is genoeg". Dan wordt het stil. Niet omdat alles prettig is. Niet omdat je nu n...

Compassie zonder gewicht Wat betekent het om een ander echt te ontmoeten in zijn lijden, zonder zelf te verdwijnen in zwaarte of drama? In deze tekst wordt beschreven hoe compassie ontstaat vanuit helder gewaarzijn, terwijl medelijden juist ontstaat vanuit identificatie met het ik.     Iemand lijdt. Je ziet het. Je voelt het. Je hart beweegt. Wat gebeurt er? Soms zakt dat gevoel meteen de diepte in. Je trekt het leed naar je toe. Je wordt verdrietig, wanhopig, machteloos. Je denkt: wat erg voor die ander , maar ook: ik weet niet wat ik hiermee aan moet . Dat is medelijden. Niet verkeerd, niet slecht. Maar zwaar. Het trekt je mee. Het maakt van andermans pijn ook de jouwe. En vanuit dat gewicht wordt het moeilijk om nog helder te zijn, om werkelijk nabij te zijn. Compassie is iets anders. Het is de heldere ruimte waarin pijn wordt gezien, gevoeld, erkend, maar niet vastgepakt. Compassie is niet: ik voel jouw lijden alsof het van mij is . Maar: ik b...

Afscheid nemen van oude verhalen en verbondenheid hervinden Eeuwenlang was de ziel het kloppend hart van filosofie, religie en zingeving. Ze werd gezien als onze ware kern, als moreel kompas, als verbinding met een hogere werkelijkheid. Maar vandaag kunnen we ons afvragen: hebben we de ziel nog nodig om een zinvol leven te leiden? Ik denk van niet. En juist in dat ‘niet’ ligt vrijheid besloten. Wat gebeurt er als we het verhaal van de ziel loslaten? Zodra we niet langer vasthouden aan de ziel als een innerlijke, onsterfelijke essentie, valt er iets weg, maar er komt ook iets voor in de plaats. We verliezen een eeuwenoud kader, dat richting gaf aan vragen over goed en kwaad, identiteit en bestemming. Maar we winnen de kans om opnieuw te kijken: naar wie we zijn, met elkaar, in deze wereld. Mijn denken is apofatisch van aard. Dat wil zeggen: ik geloof dat het diepste in ons -of in de werkelijkheid- zich aan taal en categorieën onttrekt. Wat wij ‘ziel’ noemen, is misschien niet...

Hoe elke dag in balans te blijven In onze vaak hectische wereld wordt bewust Zijn steeds vaker genoemd als een manier om rust, helderheid en betekenis te vinden. Maar wat betekent het eigenlijk om bewust te zijn, en hoe ziet dat er in het dagelijks leven uit? In dit essay een verkenning van hoe bewust Zijn praktisch vorm kan krijgen, gebaseerd op persoonlijke ervaringen en inzichten. Bewust Zijn in het hier en nu Bewust Zijn draait om aanwezig zijn in het moment. Dit kan betekenen dat je met open aandacht naar de wereld om je heen kijkt alsof het de eerste keer is. Je voelt de wind door je haren, hoort de vogels zingen of ervaart de warmte van de zon op je huid. Het is een houding die eenvoud en waardering brengt voor wat vaak als "gewoon" wordt gezien. Innerlijke rust als basis Voor veel mensen is innerlijke rust een voorwaarde voor bewust Zijn. Rust creëert ruimte om niet alleen te ervaren, maar ook om dankbaar te zijn. Zoals iemand, die mediteert, beschrijft: "wanneer...

Identiteit We kunnen voortdurend online verbonden en dicht bij anderen zijn, maar wanneer we weer tot onszelf willen komen op vakantie gaan we vaak ver weg. Ver weg maken we frisse sociale vergelijkingen en doen we nieuwe ervaringen op. Wie (nog) op Facebook zit, kan het de hele dag door met eigen, lede ogen zien: de wereld wordt door anderen mooier gepresenteerd dan je het zelf ervoer toen je erbij was. Je zou bijna aan jezelf gaan twijfelen. Iedereen heeft in zijn leven weleens geworsteld met zijn identiteit. Wie ben ik? Mag ik er zijn? Ben ik wel goed genoeg? Ben ik wel bijzonder genoeg? Ben ik van betekenis? Wie het antwoord vervolgens gaat zoeken in spiritualiteit en non-dualiteit krijgt te horen: “stop met zoeken want jij bestaat niet. We zijn allemaal één, bewustzijn en onvoorwaardelijke liefde”. Het lukt slechts weinigen om zichzelf te realiseren (verlicht te worden, met zichzelf samenvallen) wanneer ze figuurlijk een spiegel voorgehouden krijgen met “je bent alles en niets...

Door wereldse illusies snijden Wat zijn soetra's? Soetra's zijn geheugensteuntjes die worden gebruikt in het hindoeïsme, het boeddhisme en het jaïnisme als een aforisme waarmee de kennis van rituelen, filosofie, grammatica of elk andere vorm van kennis kan worden overgedragen. De Diamantsoetra vormt een op zichzelf staand onderdeel van Prajna paramita -literatuur (perfectie van inzicht). Voorbeelden van paramita's (transcenderende deugden) zijn: vrijgevigheid; morele discipline; geduld; wijsheid (prajna); inzet; verdraagzaamheid; waarachtigheid; vastbeslotenheid; belangeloze liefde; gelijkmoedigheid tot in perfectie en zonder eigen belang; vindingrijkheid (in het vinden van de juiste middelen om andere wezens te helpen); vastberadenheid; kracht; kennis. Het thema van alle Prajna paramita soetra's is hoe het inzicht in de leegte van alle verschijnselen leidt tot een actief mededogen voor alle wezens. De Diamantsoetra De Diamantsoetra heet zo omdat hij zo scherp...