Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

Arrogantie, bewondering en de waarde van evenwaardigheid Dedain is een blik. Een houding. Een fluisterend maar ondubbelzinnig signaal: "Ik ben meer dan jij". Het is een van de oudste vormen van geweld, vaak zonder vuist, maar met een vernietigende uitwerking op menselijke waardigheid. En het is actueler dan ooit. We zien dedain in de pose van de rapper die vrouwen tot bezit reduceert en geweld verwart met kracht. We zien het in politici die tijdens het handen schudden al een machtsstrijd voeren, de ander naar zich toe trekken alsof het volk zelf onderworpen moet worden. We zagen het bij Romeinse keizers die hun onderdanen toespraken met de blik van een god en in de koloniale tijd waarin Europeanen zich superieur waanden aan wie dan ook zonder witte huid. Dedain is de kunst om onaantastbaar te lijken. En daarin schuilt het gevaar: het trekt aan. Het belooft veiligheid voor wie zelf ooit werd vernederd. Het zegt: "Als jij degene bent die neerkijkt, kan niemand je me...

Zelfzorg, wederzijdse verantwoordelijkheid en doorgeschoten narcisme We leven in een tijd waarin solidaire aandacht een schaarste is geworden. Niet alleen in de zin van tijd en focus, maar vooral in morele zin: op wie of wat richten we onze aandacht en   waarom? In de wirwar van sociale media, persoonlijkheidsontwikkeling en mondiale crises zoeken mensen houvast: in zichzelf, in hun omgeving, in een ideaal. Maar wie zich uitsluitend keert naar binnen, vindt daar niet per se rust of richting. In plaats daarvan groeit het risico van vervreemding, egocentrisme en morele onverschilligheid. In deze context stelt zich een urgente filosofische vraag: wat helpt ons om de juiste balans te vinden tussen zelfzorg en verantwoordelijkheid voor elkaar en de wereld? Narcisme als cultureel symptoom In haar analyse van sterrenverering beschrijft de filosofe Isolde Charim hoe mensen die zich niet gezien voelen, hun identiteit spiegelen aan beroemdheden. In de ster vinden ze een schijnbaar afg...

Over de fawn-copingstijl en superioriteitsgevoelens In de psychologie worden vechten, vluchten en bevriezen vaak gezien als de klassieke reacties op dreiging. Maar er is nog een vierde stijl die minder opvalt, juist doordat hij zich vermomt als vriendelijkheid: de fawn -stijl. Mensen die deze stijl hanteren, proberen veiligheid te verkrijgen door zich aan te passen, te pleasen en hun eigen behoeften ondergeschikt te maken aan die van de ander. Op het eerste gezicht lijkt dat het tegenovergestelde van dominantie of arrogantie. Maar wie verder kijkt, ontdekt dat onder het masker van dienstbaarheid soms een verborgen vorm van superioriteitsgevoel schuilgaat. Pleasen als identiteit Fawnen ontstaat vaak bij mensen die in hun jeugd geleerd hebben dat het uiten van eigen behoeften gevaarlijk of zinloos was. Het kind ontwikkelt dan een overlevingsstrategie waarbij het zich richt op het kalmeren, helpen of behagen van de ander. In de volwassenheid kan dit gedrag overgaan in een identiteit: ik ...

De neiging om zich boven de ander te stellen Het idee van superioriteit –of het nu gaat om soort, ras, geslacht, afkomst, klasse of intelligentie– is een hardnekkig thema in de geschiedenis van de mens. Hier is een ietwat droge opsomming als overzicht van belangrijke sociaalpsychologische aspecten van menselijke superioriteitsgevoelens en als contrast daaronder de taoïstische levenshouding en verwijzingen naar artikelen hierover via de labels. 1. Ingroup-outgroup bias Mensen verdelen de wereld vaak automatisch in ‘wij’ en ‘zij’. Groepslidmaatschap geeft identiteit en veiligheid, maar kan ook leiden tot het denigreren van ‘de ander’. 2. Narcisme en egoversterking Mensen hebben een natuurlijke neiging om zichzelf positief te zien. Dit kan doorslaan in collectief of individueel narcisme, met als p sychologische wortels de behoefte aan zelfwaardering en controle. 3. Het ‘dominantiedrive’-model De drang om status en macht te verwerven ligt evolutionair verankerd. Dit lei...

Inconsistent praten aan de kaak stellen In het dagelijks leven komen we vaak in aanraking met gedachten of standpunten van anderen die in onze ogen inconsistent of onlogisch zijn. Het kan verleidelijk zijn om hierop te wijzen, vooral als je waarde hecht aan helder en consequent denken. Maar is het wel altijd verstandig om iemand op zulke inconsistenties te attenderen? Domrechts bestrijden? Vrij naar een interview met een columnist . Volkskrant-columnist en mediamaker Sander Schimmelpenninck trekt in zijn nieuwe boek ten strijde tegen wat volgens hem hét grote probleem is van deze tijd: moedwillige domheid. ‘Domheid is het grootste probleem van deze tijd. Dat moeten we eerst oplossen, voordat we aan zaken als klimaatbeleid kunnen toekomen.’ Zijn nieuwe boek, De domheid regeert (bol.com) , is een pleidooi tegen domheid. Hij voelt het verwijt al aankomen dat hij een snob is die neerkijkt op het gepeupel, dus voegt hij er haastig aan toe dat hij het niet heeft gemunt op lageropgeleiden of ...

Onderlinge strijd en competitie De menselijke aard en samenleving is doordrongen van competitiviteit. Of het nu gaat om academische prestaties, carrièrevooruitgang of persoonlijke relaties, mensen hebben de neiging om zichzelf te vergelijken met anderen en vaak te streven naar superioriteit. Dit competitieve streven kan voortkomen uit verschillende psychologische en sociale factoren. Competitie onder kinderen kan nuttig zijn voor grensverlegging, zelfontdekking en persoonlijke groei. Echter, op latere leeftijd is het verstandiger om deze ambitie om te zetten in een meer evenwaardige omgang met anderen. Er zijn verscheidene verklaringen over de factoren die aanzetten tot onderlinge strijd. De sociale vergelijkingstheorie. De sociale vergelijkingstheorie stelt dat mensen hun eigen waarde, geluk en tevredenheid afmeten aan anderen in hun sociale omgeving. Door zichzelf te vergelijken met anderen, kunnen mensen inzicht krijgen in hun eigen positie en prestaties. Deze vergelijking kan als ...

Wie hebben een narcistische persoonlijkheidsstoornis? Ongeveer 1% van de bevolking heeft een narcistische persoonlijkheidsstoornis (NPS). Mensen met NPS vinden zichzelf grandioos, hebben behoefte aan bewondering en missen empathie met anderen. Meer dan een miljoen Nederlanders krijgen met NPS te maken als kind, collega of partner. Een bekend voorbeeld van iemand met NPS is ex-neuroloog Ernst Jansen Steur. Door zijn optreden hebben meer dan 100 patiënten ernstige schade geleden en is schadevergoeding toegekend. Zijn collega’s hebben hem niet adequaat en op tijd gestopt in het uitvoeren van zijn werkzaamheden. Mensen met een dergelijke stoornis zijn niet snel geneigd om hulp te zoeken, ze zijn immers geweldig. Wanneer zij een beroep uitoefenen waarin anderen van hen afhankelijk zijn, dan kunnen er psychische slachtoffers vallen, soms ook suïcide. Het is daarom van belang te letten op de symptomen van de stoornis bij anderen en op tijd te zorgen onder hun invloed vandaan te komen. ...

Liefde kent meerdere vormen De oude Grieken kenden zes woorden voor vormen van liefde. Eros : seksuele hartstocht en begeerte, jezelf (tijdelijk) verliezen in de ander (erotiek). Vriendschap : om allerlei soorten relaties (tijdelijk) mogelijk te maken (-filie). Speelsheid : (tijdelijke) genegenheid om de relatie levend te houden (ludiek). Pragma : de mogelijkheid om allerlei (tijdelijke) maatregelen te vinden om een relatie in stand te houden (pragmatiek). Agape : altruïstische liefde die (tijdelijk) wordt betoond aan iemand die het nodig heeft (latijn: caritas). Eigenliefde : (tijdelijke) gerichtheid op jezelf om te verhinderen dat je jezelf verliest in anderen (narcisme en egoïsme). "Ik proef mij, wanneer ik jou kus". Liefde kan levend worden gehouden door tijdelijke vormen serieus te nemen. Door deze vormen van tijd tot tijd (los) te laten, kan ware liefde blijven leven. Door de tijdelijkheid serieus te nemen behoud je ook jouw vrijheid. Let wel: concrete en abstra...

Een ander ziek maken en houden om zelf aandacht te krijgen Nina Blom werd jarenlang door haar eigen moeder ziek gemaakt. Op het laatste moment greep een kinderarts in. Ze was toen veertien jaar, bijna vergiftigd door zware medicatie en kon niet meer lopen. In Eenvandaag een aangrijpende reportage. Nina’s moeder leed aan het Munchhausen by Proxy syndroom. Ze maakte haar kind ziek om zelf aandacht te krijgen van artsen. Dit fenomeen heet Munchhausen naar de fantast Baron von Munchhausen en “by Proxy” komt van de Engelse term die betekent “via een tussenpersoon”. In dit geval was Nina de tussenpersoon via wie de moeder aandacht wilde trekken. Op de site van Roos Boum vele antwoorden op de vraag hoe het kan dat een moeder haar kind zo misbruikt, bijvoorbeeld deze vraag. Waarom aandacht van medisch personeel? Een positieve ervaring (eventueel uit hun jeugd) met medisch personeel of hulpverleners, doet ze terugverlangen naar diezelfde positieve ervaring. Het is een intense behoefte om...