Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

Waarom 'je moet het uit jezelf halen' niet helpt Veel mensen raken gevangen in een vicieuze cirkel van gevoelens van waardeloosheid. Het begint vaak al vroeg: een kind dat niet de erkenning of warmte krijgt die het nodig heeft, gaat zichzelf zien door de ogen van zijn ouders, leraren of andere autoriteiten. De boodschap dat je er niet écht toe doet, nestelt zich diep in het zelfbeeld. Later in het leven wordt dit versterkt door dooddoeners als: “Je moet het uit jezelf halen” . Deze uitspraak, hoe goedbedoeld ook, bevestigt vaak juist het gevoel tekort te schieten. De Zwitserse psychoanalytica Alice Miller beschreef dit mechanisme scherp in haar boeken, zoals Het drama van het begaafde kind . Zij liet zien hoe machtsverhoudingen tussen volwassenen en kinderen structureel ten koste zijn gegaan van de psychische ontwikkeling van het kind. Ouders, leraren en machthebbers hadden vaak baat bij het klein houden van kinderen, omdat gehoorzame en aanpasbare kinderen hun eigen onzek...

Evenwaardigheid en het dienstbare ego Evenwaardigheid ontstaat wanneer de interactie tussen mensen vrij is van machtsdrang, afhankelijkheid of behoefte aan bevestiging. Het is een energieveld van wederzijdse erkenning, waarin vrijheid en respect elkaar raken. Beide partijen mogen zijn zonder voorwaarden, zonder dat de een de ander weegt, beoordeelt of inschat op waarde. Dit klinkt eenvoudig, maar blijkt in de praktijk weerbarstig. Want hoe ontmoet je de ander zonder agenda, zonder verwachting, zonder heimelijk te hopen op een bepaalde reactie? De rol van het ego Het ego speelt hierin een cruciale rol. Het is het instrument waarmee we handelen, grenzen bewaken en keuzes maken. Zonder ego is er geen contact, geen initiatief en geen verantwoordelijkheid. Het ego zelf is niet het probleem. Het probleem ontstaat pas wanneer het ego zich identificeert met erkenning of waardering. Dan wordt de ander een middel om eigenwaarde te bevestigen en verdwijnt de spontaniteit uit de intera...

In het tempo van vertrouwen Liefde vraagt tijd. Niet per se veel tijd in minuten of uren, maar tijd in aandacht, in openheid, in het toestaan van geleidelijkheid. Wat vroeger ‘verkering’ heette, was een periode waarin twee mensen stapsgewijs verkenden of ze bij elkaar pasten. Geen haast, geen verplichting. Die traagheid was geen teken van terughoudendheid, maar van zorgvuldigheid. Jezelf geven is nu eenmaal iets anders dan jezelf verliezen. In onze tijd is de omgang tussen mensen sterk veranderd. De seksuele revolutie en de emancipatie hebben deuren geopend, maar ook nieuwe onzekerheden gebracht. Waar vroeger rollen en verwachtingen vaak vastlagen, moeten geliefden nu samen uitvinden wat gelijkwaardigheid betekent. Dat is een vooruitgang, maar ook een opgave. De ruimte die we gewonnen hebben, vraagt om nieuwe vormen van afstemmen. Echte liefde hoeft geen voorwaarden te stellen om ruimte te bieden. Zij groeit juist in de wederkerigheid van vertrouwen. In het verlangen om elkaar te z...

Over loslaten, autonomie en de grenzen van verbinding Er komt een moment in elke relatie -of het nu gaat om vriendschap, liefde, familie of gewoon menselijke verbinding- waarbij je beseft dat je alles hebt gedaan wat in je macht ligt. Je hebt je best gedaan, je hebt je kwetsbaar opgesteld, je hebt geprobeerd te begrijpen en begrepen te worden. En dan kom je bij dat punt: het is nu aan de ander om van binnenuit te willen. Het oude spreekwoord "You can lead a horse to water, but you can't make it drink" krijgt dan ineens een heel persoonlijke betekenis. Je bent het water gaan halen, je hebt het paard naar de bron geleid, je hebt zelfs een mooie drinkbak neergezet. Maar drinken? Dat moet het paard zelf doen. De boodschap van loslaten Wanneer je dit punt bereikt, spreek je eigenlijk meerdere boodschappen uit, soms bewust, soms onbewust. "Ik respecteer je autonomie" Door te stoppen met duwen en trekken, erken je dat de ander een eigen wil heeft die je niet...

De pijn bij onthechting Soms houdt een mens zich vast aan iets wat allang vervlogen is en lijdt daar hevig onder. Niet omdat hij niet weet dat het voorbij is, maar juist omdat hij het wel weet. In deze tekst beschrijf ik de paradox van existentieel verlangen, het onvermogen om los te laten en de weg van menselijke aanvaarding. Want wat betekent het om een leven te leven dat vraagt om te buigen voor het onomkeerbare? Een paradox van weten en niet-kunnen Er zijn momenten waarop een mens weet wat hij zou moeten doen -loslaten, aanvaarden, verder gaan- en het toch niet kan. Dat weten op rationeel niveau staat machteloos tegenover een innerlijk systeem dat weigert zich te voegen naar de logica van verlies. Het hart heeft zijn eigen wetten, traag en onwrikbaar. Wie rouwt om een verloren liefde, rouwt niet alleen om de ander, maar vaak ook om een deel van zichzelf dat zich met die ander verbonden wist. Deze paradox raakt de kern van de menselijke ervaring: het verschil tussen weten en ...

Eva Illouz over kwetsbaarheid als sociale valuta De Israëlisch-Franse sociologe Eva Illouz stelt een ongemakkelijke maar heldere diagnose: liefde is een spiegel van onze samenleving geworden. En wat we daarin zien, is niet per se fraai. Liefde doet pijn, niet omdat wij als individuen falen, maar omdat de structuur waarin we liefhebben fundamenteel veranderd is. In haar boek Waarom liefde pijn doet toont Illouz hoe de hedendaagse mens vrijer dan ooit is om zijn of haar liefdesleven vorm te geven. Maar die vrijheid heeft een prijs. Hieronder licht ik drie inzichten van Illouz uit, met speciale aandacht voor één daarvan: kwetsbaarheid als sociale valuta . 1. Liefde als markt In een wereld waarin alles verhandeld kan worden, is ook liefde onderdeel geworden van het economisch denken. We “kiezen” onze partners met een mengsel van verlangen, strategie en vergelijking. Datingapps maken dat zichtbaar: mensen worden voorgesteld als profielen, gesorteerd op afstand, uiterlijk en hobb...

Niet hun dood, maar hun leven verdient onze aandacht We zien het vaak pas als we even stilvallen. Een kalf in een eenzame stal. Een vrachtwagen vol kippen op weg naar het slachthuis. Een varken dat iets lijkt te begrijpen. En dan, heel even, dringt iets door. Hoe zou het zijn, als ik dat dier was? Dieren leven niet zoals wij. Maar ze léven wél. Ze ademen, voelen, zoeken beschutting, vormen banden, hebben hun eigen voorkeuren. En juist daarin kunnen we ons -meer dan we vaak willen toegeven- herkennen. Toch leven de meeste dieren die wij gebruiken volledig buiten ons zicht. In stallen, kooien of systemen die zijn ontworpen voor efficiëntie, niet voor welzijn. Ze worden geboren, gebruikt en sterven, zonder dat ze ooit echt de kans krijgen om te léven. Niet uit schuld, maar uit geweten Dit gaat niet over schuld. Niemand hoeft zich aangevallen te voelen. Het gaat over iets veel ouder dan activisme of politiek: over het vermogen om na te denken over wat we anderen aando...

Ben je eerlijk of ben je aardig? Een leugentje om bestwil: we komen er allemaal regelmatig mee in aanraking. Aan de ene kant willen we eerlijk zijn, aan de andere kant willen we aardig gevonden worden. Hoe verenig je die twee? We herinneren ons wellicht het bekende advies: “Voordat je reageert, stel jezelf drie vragen: is de reactie (die ik wil geven) waar, is het vriendelijk, is het waar”? Dit klinkt als een prachtig ideaal, maar de sociale werkelijkheid blijkt vaak een stuk ingewikkelder. De alledaagse beleefdheid van “hoe gaat het?” Een voorbeeld van deze sociale complexiteit is de begroeting “Hoe gaat het?” De meeste mensen antwoorden automatisch met “Goed”, zelfs als dat niet waar is. Waarom? Omdat de vraag vaak niet meer dan een beleefdheidsritueel is. Het echte doel is niet om een diepgaand gesprek te starten, maar om vriendelijkheid uit te drukken. Zelf groet ik mensen liever met “Goedendag” of “Dag Theo”. Dit voelt oprechter, omdat ik daarmee geen vraag stel waarvan ik het ant...

Twee zijden van dezelfde medaille In de psychologie worden bindingsangst en verlatingsangst vaak gezien als tegengestelde fenomenen. Bindingsangst verwijst naar de angst om zich volledig te verbinden met iemand, uit angst voor verlies van autonomie of pijn. Verlatingsangst, aan de andere kant, duidt op een diepe angst om verlaten of afgewezen te worden, wat leidt tot onzekerheid en afhankelijkheid. Hoewel ze oppervlakkig verschillend lijken, kan er een gezamenlijke onderliggende oorzaak aan deze angsten ten grondslag liggen: een diepe angst voor kwetsbaarheid en verlies van zelfbeheersing. Mensen met bindingsangst vrezen dat ze zichzelf verliezen in een relatie, terwijl mensen met verlatingsangst bang zijn hun waarde te verliezen als ze worden verlaten. In beide gevallen draait het om een spanningsveld tussen vrijheid en verbondenheid. Een persoon met verlatingsangst kan vrijheid als eenzaamheid ervaren, terwijl iemand met bindingsangst vrijheid als noodzakelijk kan zien om zichzelf ni...

Onbalans tussen spreken en luisteren Wanneer twee mensen met elkaar in gesprek gaan bestaat de kans dat de een langer spreekt dan de ander, soms zelfs onafgebroken. Hoe komt dat en wat kun je doen wanneer je de balans wilt herstellen? Het onvermogen om stiltes te laten bestaan in een gesprek en de neiging om voortdurend te praten, kan een uiting zijn van moeite met empathie of zelfreflectie. Er zijn verschillende mogelijke oorzaken voor dit gedrag. Angst voor ongemak Veel mensen voelen zich ongemakkelijk bij stiltes en zien deze als een teken dat het gesprek niet goed verloopt. Ze vullen de leegte met zelf praten in plaats van de ander een vraag te stellen, vaak zonder zich bewust te zijn van hoe dit op de ander overkomt. Gebrek aan sociale vaardigheden Sommige mensen hebben niet goed geleerd om gesprekken in balans te houden. Ze realiseren zich mogelijk niet dat het geven van ruimte aan de ander essentieel is voor een vloeiend gesprek. Onzekerheid Mensen die zich onzeker voelen in een...

Een andere afslag nemen? In de stroom van relaties bevinden we ons vaak op een kruispunt waar verandering onvermijdelijk lijkt. Onze levens zijn doordrenkt van uitdagingen en dilemma's binnen relaties, waarbij de keuzes die we maken diepe sporen nalaten op onszelf en anderen. Vooral wanneer we beseffen dat onze relatie niet langer aan onze behoeften voldoet, kan dit voortkomen uit (kwetsuren opgelopen in) onze jeugd. Maar hoe vinden we wijsheid in deze situaties? N.B. Wat hier wordt geschreven is toegespitst voor onze partner, maar geldt voor iedere relatie, ook voor die met onze ouders, kinderen, broers en zusters, vrienden, buren, kwetsbare anderen, enz.. Psychotherapeut Anna de Graaf onderstreept het belang van openhartige gesprekken tussen partners. "Communicatie is de hoeksteen van elke gezonde relatie," benadrukt ze. "Het vergt moed om je kwetsbaarheid te tonen, maar het is essentieel om gevoelens en behoeften te delen, zelfs als ze verwarrend zijn". Onze ...

De kwetsbaarheid van goedbedoelde aandacht Paternalisme wordt vaak besproken als iets wat volwassenen doen tegenover anderen: artsen tegenover patiënten, ambtenaren tegenover burgers, ouders tegenover kinderen. De term heeft iets betuttelends, iets dat de autonomie van de ander ondermijnt. Maar paternalisme kent varianten en die zijn niet altijd gekoppeld aan macht of geslacht. Maternalisme bijvoorbeeld, een verzorgende maar soms ook overnemende houding, kan net zo sturend zijn als de klassieke vaderlijke variant. In beide gevallen gaat het om de neiging om het beste voor de ander te willen, maar daarmee ook diens ruimte om zichzelf te zijn ongemerkt in te perken. Dit artikel gaat over de subtiele vormen van sturing die kunnen ontstaan in sociale relaties met mensen die kwetsbaar zijn, bijvoorbeeld mensen met autisme. Het is bedoeld voor mensen die niet professioneel in de zorg werken, maar die in hun omgeving wel proberen vriendelijk, beleefd en betrokken te zijn bij mensen met autism...

Het leven ontvouwt zich In de film Boyhood (2014) wordt Mason (en zijn zusje Samantha) gedurende 12 jaar gevolgd van de leeftijd van 6 tot 18 jaar. Die tijdsspanne is echt, in de zin dat het dezelfde acteurs zijn die echt 12 jaar ouder worden, maar wat ze spelen is niet het echte leven van Mason. Ze spelen een levensles die de makers van de film willen overbrengen. En wie dat niet kan of wil zien, kan zich gedurende de 2,5 uur die de film duurt stierlijk vervelen , want er gebeurt niet veel onverwachts. Vader en moeder scheiden en krijgen nieuwe relaties en Mason maakt van alles mee wat een Amerikaans kind normaal gesproken doormaakt: school, vriendjes en vriendinnetjes, leren met vallen en opstaan hoe om te gaan met drank, tegenslag, verandering en vrijheid. De strijd om het bestaan, geld verdienen, is natuurlijk in eerste instantie de zorg van de ouders. De moeder van Mason wil vooruit in het leven en “verslijt” verschillende partners die in eerste instantie leken haar daarbij te ...

Het bezit van macht als doel Friedrich Nietzsche is beroemd geworden met zijn boek Der Wille zur Macht . Daarin beschrijft hij dat elke kracht in het universum de andere krachten wil beheersen. Nietzsche maakt duidelijk dat mensen het bezitten van macht als belangrijk doel zien. Wie macht heeft kan anderen voor zich laten werken. Met de opbrengst hoopt hij de eigen belangen te dienen. Het verklaart mede waarom zo weinig mensen evenwaardigheid voor ogen hebben. Het is maar de vraag of machtswellust de gewenste uitkomsten heeft. Het roept al snel angst bij de ander op en schept daarmee afstand. Wanneer je mensen met macht kunt vertrouwen leveren ze veiligheid. Tot voor kort kenden vrijwel alleen degenen die aan de macht waren welvaart. Koning, keizer, admiraal: macht en welvaart wilden ze allemaal. Samenwerken in het verleden was vaak samen vechten tegen anderen. Pas toen het marktdenken bijna globale omvang kreeg hebben machthebbers hun macht weten te consolideren en uit te bouwen zon...

Wees niet bang Brené Brown is zowel onderzoeker van zichzelf als van menselijke verbindingen, ons vermogen tot inleving, ergens thuis willen horen, liefde geven en ontvangen. Zij durfde zich na lange aarzeling kwetsbaar op te stellen en ook als onderzoekster te kijken waar je nu bang voor bent wanneer je je schaamt. Haar ervaring is dat je bang bent dat anderen zich niet met jou willen verbinden wanneer je je kwetsbaar en niet perfect voelt. Je bent het altijd waard om lief te hebben, ook al denk je van niet. In deze lezing op Ted.com vertelt ze over haar strijd met kwetsbaarheid en roept op om kinderen te leren om niet perfect te hoeven zijn. Brené Brown beschrijft in De moed van imperfectie hoe moed, compassie en verbondenheid een belangrijke plek in je leven kunnen krijgen. Ze moedigt de lezer aan om perfectionisme te laten varen, stress als leefstijl los te laten, te vertrouwen op intuïtie en creativiteit de ruimte te geven. Dit boek gaat over de levenslange reis van ‘wat zul...