Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

De eerlijkheid van de oude ongelijkheid Toen ik op het gymnasium Latijn en Grieks vertaalde, vond ik het vooral frustrerend en omslachtig. Tegenwoordig geniet ik veel meer van dezelfde teksten, nu ze met een paar klikken vindbaar zijn op internet. Maar wat me wél is bijgebleven van die klassieken - bij Horatius, Seneca, de Griekse tragedies - is de herkenning. Hun twijfels, verlangens, angsten. Hun intelligentie en wijsheid zijn niet anders dan de onze. Drieduizend jaar technologische vooruitgang heeft ons welvarender gemaakt, maar niet fundamenteel anders. Ook hun worsteling met ongelijkheid herken ik. Maar er is één cruciaal verschil: hun ongelijkheid was eerlijk in zijn oneerlijkheid. In de oudheid wist je waar je stond. Je werd geboren als slaaf of als vrije burger, als patriciër of als plebejer. Niemand deed alsof dit rechtvaardig was op basis van verdienste. Het systeem was expliciet, zichtbaar, onverholen onrechtvaardig. Een slaaf had geen illusie dat hij door hard werken c...

Het spel van schijnbestuur In het Nederlandse politieke landschap bestaat een schijnvertoning die zelden expliciet wordt benoemd: bepaalde ministeries lijken te functioneren als theater, waarbij de minister de hoofdrol speelt in een voorstelling die maskeert dat de werkelijke regie in handen is van marktpartijen en lobbygroepen. Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur vormt hiervan een opvallend voorbeeld, maar het fenomeen strekt zich breder uit dan één departement. Deze essay gaat over hoe deze "schijnregering" functioneert, waarom het publiek dit mechanisme niet doorziet en wat dit betekent voor de democratische legitimiteit van ons bestuur. De anatomie van schijndemocratie Het illusoire mandaat Wanneer een nieuwe minister wordt benoemd bij bepaalde departementen, ontstaat er een voorspelbaar patroon. Er worden plannen aangekondigd, ambities geformuleerd en veranderingen beloofd. De media rapporteren over nieuwe koersen, stakeholders u...

De last van alles We leven in een tijd waarin de wereld binnen handbereik is. Letterlijk. Met een paar vingerbewegingen weten we wat er gebeurt in Gaza, op Groenland, of in Groningen. We kunnen boodschappen laten bezorgen binnen tien minuten, maar een klimaatwet krijgt in de Tweede Kamer soms tien jaar de tijd. We swipen sneller dan de democratie zich kan verantwoorden. Tegelijkertijd voelen veel mensen zich machteloos. De problemen zijn groots, complex en gelaagd: klimaatverandering, ongelijkheid, migratie, oorlog, polarisatie. En zelfs als we de moeite nemen om ons erin te verdiepen, is het maar de vraag of ons gedrag er werkelijk toe doet. Wat verandert het wereldtoneel als ik besluit minder vlees te eten of vaker de trein te nemen? Toch knaagt er iets wanneer we die betrokkenheid laten verslappen. Want wat blijft er over van menselijkheid als we het lijden van anderen slechts beschouwen als "ver-van-ons-bed"? En wat blijft er over van vrijheid, als we haar uitsluitend ...

Politiek en journalistiek hebben reflectieve waardering nodig We leven in een tijd waarin snelheid en stelligheid het publieke debat beheersen. Politici worden afgerekend op hun kracht om 'duidelijkheid te geven', journalisten op het vermogen om als eerste te zijn met het nieuws. Meningen razen voorbij in 280 tekens, framing bepaalt de toon en er is zelden tijd –of ruimte– voor twijfel. Maar wie alleen maar snel denkt, denkt niet diep. En een samenleving die haar vermogen tot reflectie verliest, verliest ook haar moreel kompas. De mens beschikt over twee manieren van denken, zo leert de psychologie ons. De bekende ‘dual process theory’ van Daniel Kahneman maakt onderscheid tussen systeem 1 en systeem 2. Systeem 1 is snel, intuïtief en emotioneel. Het is het systeem van de onmiddellijke verontwaardiging, de snelle klik, het reflexmatige oordeel. Systeem 2 is langzaam, bewust en analyserend. Het is het systeem van nuance, twijfel en redelijkheid. Waar systeem 1 ons laat reageren,...

Een flitsende zoektocht naar ware vrijheid De emeritaatsrede van Bob de Wit, uitgesproken op 9 september 2024 en hieronder te beluisteren, werpt een visionaire blik van de impact van kunstmatige intelligentie (AI) op de samenleving. Onder de titel 'De ontknoping van de samenleving. Leidt AI tot ware vrijheid?' schetst De Wit niet alleen hoe AI onze wereld fundamenteel kan veranderen, maar ook hoe dit nieuwe technologieën en oude democratische idealen met elkaar kan verbinden. Een nieuwe fase van intelligentie Vanaf 2030, voorspelt De Wit, zal de mens niet langer het meest intelligente 'leven' op aarde zijn. Humanoids, digital twins en cyborgs zullen ons in het voorstellen van slimme oplossingen overtreffen in duizelingwekkende snelheid. Deze technologische revolutie dwingt ons om na te denken over wat de mens uniek maakt. De Wit wijst op de menselijke ziel, geest, creativiteit en de capaciteit voor onbaatzuchtige liefde als essentiële eigenschappen die ons onde...

O Nederland, let op u saeck In de zestiende eeuw schreef Adriaen Valerius dit gedicht.  O Nederland, let op u saeck,  de tyt en stont is daer,  op dat nu inden hoeck niet raeck  u vryheyt, die, voorwaer,  u ouders hebben dier gecocht  met goet en bloet en leven;  want sy werd nu gantsch en t'eenemael gesocht  tot niet te zyn verdreven. Hulp of gevaar? In de tijd van Adrian Valerius kwam het gevaar van buiten onze grenzen. In onze tijd is naast de groeiende macht van Big Tech door de versplintering en de individualisering de gemeenschap in gevaar gekomen om in handen te geraken van populisten. "The place is flooded with shit". Populisme is een krachtig politiek fenomeen dat in veel democratieën opkomt en soms zelfs de macht weet te grijpen. De aantrekkingskracht van populistische leiders schuilt niet in hun rationele argumenten, maar in hun vermogen om mensen te imponeren met kracht en daadkracht en twijfelaars te ontregelen met fake news. Dit maak...

De dreiging van autoritaire tendensen en de kracht van samenwerking De geschiedenis laat zien dat perioden van politieke en economische onzekerheid vaak vruchtbare grond bieden voor de opkomst van autoritaire en fascistische bewegingen. In de hedendaagse samenleving zien we opnieuw signalen van een groeiende tendens naar populisme, nationalisme en autoritarisme. De vraag die zich opdringt is of de democratische krachten in staat zullen zijn tijdig en effectief te reageren. Hoewel de tegenkrachten in potentie sterk genoeg zijn, blijft de waarschuwing actueel dat samenwerking niet vanzelf ontstaat. Vooral de rol van politieke ego’s en verdeeldheid binnen democratische bewegingen bemoeilijken een gecoördineerde reactie. Dit essay bespreekt hoe fascisme terrein wint, waarom democratische tegenkrachten vaak falen, en wat er nodig is om een effectieve samenwerking te realiseren. Hoe fascisme terrein wint Fascisme wint zelden in een stabiele samenleving. Het gedijt op crisis, onzekerhei...

Een oproep tot een zuiver politiek debat In een tijd waarin het politieke debat steeds meer polariseert, zien we een zorgwekkende toename van het gebruik van drogredeneringen door politici. Deze retorische trucs ondermijnen niet alleen de kwaliteit van ons democratisch proces, maar beschadigen ook het vertrouwen van burgers in de politiek. Het wordt tijd voor een systematische aanpak van dit probleem. Een democratie functioneert alleen goed als het debat eerlijk en inhoudelijk wordt gevoerd. Door drogredeneringen systematisch te monitoren en te ontmoedigen, kunnen we de kwaliteit van ons politieke discours verbeteren. Dit vraagt om moed van onze volksvertegenwoordigers en een gezamenlijke inzet voor een betere politieke cultuur. De impact van drogredeneringen Drogredeneringen zijn meer dan alleen maar fouten in de argumentatie . Ze - vertroebelen het zicht op de werkelijke problemen; - maken emotie belangrijker dan feiten; - verhinderen constructieve oplossingen; - ondermijnen het vert...

Hoe maken we dat bespreekbaar? Onze samenleving wordt gekenmerkt door een intensieve consumptiementaliteit. Mensen werken hard, kijken uit naar vakanties, en boeken regelmatig vliegreizen naar zonnige bestemmingen om even te ontsnappen aan hun dagelijkse verplichtingen. Deze vrijetijdsbesteding lijkt onschuldig, maar draagt significant bij aan de klimaatcrisis. Toch beschouwt bijna niemand zijn of haar bijdrage als noemenswaardig. Dit gebrek aan persoonlijke verantwoordelijkheid wordt versterkt door een politieke dynamiek waarin verantwoordelijkheid nemen als moeilijk en onnodig wordt weggezet. In de politiek zien we een zorgwekkend fenomeen: partijen (regering, overheid) die weigeren verantwoordelijkheid te nemen voor structurele problemen, zoals klimaatopwarming, stikstofoverschot en natuurverwaarlozing, laten actie- en belangengroepen steeds vaker conflicten oplossen met de rechterlijke macht. Ineffectieve beleidsmaatregelen worden door de oppositie of actiegroepen voorgelegd aan re...

De tijdloze en sluipende strategieën van machtsbehoud In ons land ligt de tijd van directe oorlogsdruk ver achter ons. Er doemen andere gevaren op, waarop we ons zouden moeten voorbereiden,  maar er is geen consensus over de urgentie en de oorzaken. De politieke strijd die na de oorlog en het einde van de verzuiling werd gevoerd over ingrijpende maatregelen gericht op de toekomst, gebeurde doorgaans op een fatsoenlijke manier. Maar dat fatsoen begint te slijten. Met de opkomst van technologie en de alomtegenwoordigheid van sociale media is manipulatie niet alleen eenvoudiger geworden, maar ook verfijnder en moeilijker te detecteren. Voeg daarbij dat bijna iedereen te druk is om na te denken over de geest van de tijd en de gevolgen van de veranderingen die op hem afstormen in combinatie met een aversie tegen betutteling, dan wordt het begrijpelijk dat veel mensen zich Oost-Indisch doof houden voor waarschuwingen dat hun onafhankelijkheid (of de eigen gezondheid of de democratie) in ...

Wanneer autocratische leiders de macht grijpen Big Tech-bedrijven als Google, Amazon, Apple en Meta hebben zich ontwikkeld van innovatieve start-ups tot mondiale machthebbers. Hun invloed reikt ver voorbij technologie, tot diep in onze politieke systemen, economische structuren en ons monetaire bestel. Maar wat betekent deze ontwikkeling voor onze democratie wanneer autocratische leiders Big Tech inzetten voor hun eigen agenda? Het gevaar zit in de geleidelijke erosie van democratische normen, waarbij burgerlijke vrijheden worden uitgehold en macht steeds meer geconcentreerd raakt. Autoritaire leiders ondermijnen democratie door instituties te verzwakken, persvrijheid te beperken, verkiezingen te manipuleren en individuele rechten te schenden. De infrastructuur die Big Tech ontwikkelde voor commerciële doeleinden, blijkt een perfecte basis voor autoritaire controle. In China zien we hoe de integratie van sociale media, betalingssystemen en surveillance een alomvattend controlesy...

Het parlement omzeilen De PVV zou graag via een noodwet de Tweede en de Eerste Kamer willen omzeilen en de immigratiestroom sterk verkleinen. Een groot deel van haar achterban zou dit een passende manier van werken vinden voor een sterke leider. Ze vrezen de stroperigheid van onze rechtsstaat. Daarom nog eens op een rijtje wat een rechtsstaat is en waarom we misschien een Constitutioneel Hof zouden moeten hebben. Een rechtsstaat is een land waar iedereen, dus ook de overheid, zich aan de regels van de wet moet houden. Dit zorgt ervoor dat mensen eerlijk en veilig met elkaar kunnen samenleven. In een rechtsstaat zijn er duidelijke regels die ervoor zorgen dat niemand zomaar kan doen wat hij of zij wil. Kenmerken van een rechtsstaat De wet geldt voor iedereen Iedereen moet zich aan dezelfde regels houden, of je nu een gewone burger bent of in de regering werkt. Onafhankelijke rechters Als er een probleem of ruzie is, kunnen rechters besluiten wie gelijk heeft. Rechters zijn eerlijk en on...