Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

Hoe harde opvoeding sommigen belemmert in hun denkvrijheden De koppigheidsfase Ergens tussen het tweede en derde levensjaar ontdekt een kind dat het een eigen wil heeft. Het is een cruciaal moment in de ontwikkeling: de ontdekking van het zelf als apart van de ander, als handelend subject met eigen verlangens. Ontwikkelingspsychologen noemen dit de autonomiefase. Erik Erikson beschreef het als de fase waarin het kind worstelt tussen autonomie enerzijds en schaamte en twijfel anderzijds. Hoe ouders op deze fase reageren, heeft volgens onderzoek langdurige gevolgen. Een kind kan in de autonomiefase te weinig (controlerend) of veel te veel ruimte krijgen (verwaarlozing). Een kind dat in zijn groeiende zelfstandigheid wordt ondersteund maar ook begrensd, leert omgaan met frustraties, grenzen stellen en zijn eigen wil te gebruiken als kompas. Maar een kind dat wordt gebroken, dat leert dat zijn wil iets gevaarlijks is, iets dat moet worden onderdrukt, ontwikkelt een problematische re...

Hoe het samenspel tussen onze bronnen zich ontwikkelt De verhouding van de mens met de natuur is geen constante. Wie geboren wordt, is volledig natuur. Een baby leeft in overgave aan biologische behoeften, zintuiglijke indrukken en afhankelijkheid. Er is geen afstand tussen binnen en buiten. De mens is natuur. Maar dat verandert. Naarmate we ouder worden, ontwikkelt zich iets dat ons onderscheidt van de meeste andere dieren: zelfbewustzijn, rede en verbeelding. Die eigenschappen maken ons tot mensen, maar ze scheppen ook afstand tot diezelfde natuur waaruit we voortkomen. We leren impulsen herkennen, verlangens beheersen, plannen maken, reflecteren, twijfelen. En tegelijk: we leren de dood vrezen. Wat ooit vanzelf sprak, wordt een opgave. In plaats van mee te bewegen met het ritme van lichaam, seizoenen en gevoelens, proberen we grip te krijgen. We willen niet meer alleen natuur zijn , we willen haar begrijpen, sturen, soms zelfs overwinnen. Maar in dat streven ontstaat vervreem...

De dans tussen woord en beeld of evenwaardigheid? Wanneer we proberen te begrijpen wat het betekent om evenwaardig met elkaar om te gaan, stuiten we op de grenzen van onze uitdrukkingsmogelijkheden. Sommige inzichten ontstaan in de ruimte tussen woorden, in het zoeken, tasten, herformuleren. Andere openbaren zich plotseling als een beeld dat alles samenvat. Het verschil tussen gelijkwaardigheid en evenwaardigheid illustreert deze twee vormen van denken op een bijzondere manier. Denken-door-taal: het woord als zoeklicht Taal denkt mee. Wanneer we woorden als "gelijkwaardigheid" en "evenwaardigheid" door elkaar gebruiken "net zolang het nodig is", zijn we niet bezig met semantische slordigheid. We laten de taal zelf het verschil ontdekken. Woorden zijn geen statische etiketten die we op de werkelijkheid plakken: ze zijn levende instrumenten die nieuwe betekenissen kunnen blootleggen. Het herbenoemen -van "vrijheid, gelijkheid, broederschap"...

Politiek en journalistiek hebben reflectieve waardering nodig We leven in een tijd waarin snelheid en stelligheid het publieke debat beheersen. Politici worden afgerekend op hun kracht om 'duidelijkheid te geven', journalisten op het vermogen om als eerste te zijn met het nieuws. Meningen razen voorbij in 280 tekens, framing bepaalt de toon en er is zelden tijd –of ruimte– voor twijfel. Maar wie alleen maar snel denkt, denkt niet diep. En een samenleving die haar vermogen tot reflectie verliest, verliest ook haar moreel kompas. De mens beschikt over twee manieren van denken, zo leert de psychologie ons. De bekende ‘dual process theory’ van Daniel Kahneman maakt onderscheid tussen systeem 1 en systeem 2. Systeem 1 is snel, intuïtief en emotioneel. Het is het systeem van de onmiddellijke verontwaardiging, de snelle klik, het reflexmatige oordeel. Systeem 2 is langzaam, bewust en analyserend. Het is het systeem van nuance, twijfel en redelijkheid. Waar systeem 1 ons laat reageren,...

Waar denken, voelen en zijn elkaar ontmoeten Soms denk je iets te weten. Soms voel je iets dat je niet kunt uitleggen. Soms ben je zomaar stil. Wat gebeurt er als je niet kiest voor één van de drie? Als je niet meer vraagt wat klopt volgens het hoofd, of wat voelt goed in het hart, of wat is waar in de stilte, maar alleen maar luistert naar het punt waar ze samenkomen?     Je hoeft niet te kiezen. Tussen helderheid en zachtheid, tussen weten en voelen, tussen inzicht en rust. Want ze sluiten elkaar niet uit. Wat jij bent is de ruimte waarin ze elkaar ontmoeten. Denk maar. Voel maar. Wees maar. En als je heel stil wordt merk je misschien dat ze elkaar al de hele tijd aanraken. Het denken wordt mild. Het voelen wordt helder. Het zijn wordt tastbaar. Geen verdeeldheid meer. Geen wantrouwen. Geen hiërarchie. Alle drie knielen zij voor iets dat hen overstijgt. En in die buiging word jij heel.     Naschrift bij de reeks...

De stilte van waarheid Wat is waarheid? Niet de inhoud van een gedachte, maar de openheid waarin geen leugen standhoudt. Niet wat je denkt , maar wat je bent , zodra het denken even stilvalt. Deze tekst verkent waarheid niet als eigendom, maar als afwezigheid van verdediging. Je zoekt. Je denkt: er moet toch iets kloppen, iets standhoudt, iets waarop ik kan bouwen. Je onderzoekt ideeën. Je vergelijkt meningen. Je verdedigt overtuigingen. Maar telkens is daar dat knagende besef: waarheid lijkt zich te verstoppen op het moment dat je haar probeert te bezitten. Want waarheid is geen bezit. Geen mening. Geen standpunt. Waarheid is dat wat overblijft als je niets meer hoeft te zeggen om jezelf veilig te voelen. Het is geen zinnetje dat je kunt citeren. Geen systeem dat je kunt uitleggen. Waarheid is stilte. Niet de afwezigheid van woorden, maar de afwezigheid van strijd. In die stilte valt het masker van weten af. Je blijft over als aanwezigheid, ope...

Geen ander dier Deze tekst is bedoeld om het inzicht van eenheid door te trekken naar onze relatie met dieren. Niet als morele oproep, maar als een uitnodiging tot herkenning. Want als gewaarzijn geen grens kent, hoe zouden we dan nog kunnen volhouden dat dieren iets ‘anders’ zijn dan wij? Er is een egel op het pad. Je ziet hem. Je voelt iets. Een zachte ontroering misschien, of nieuwsgierigheid. Wat gebeurt er dan precies? Je denkt: ik zie een dier . Maar als je stopt met denken, en je kijkt vanuit stilte, dan zie je: er is enkel waarneming . De egel verschijnt in jou, zoals ook je voetstap, je adem, je verwachting verschijnt. Hij is niet buiten jou. Hij is in het gewaarzijn dat jij bent. Zoals jij zelf dat ook bent. Geen twee zijn het. Geen ik en hij. Alleen verschijnen. Alleen leven dat zich laat zien. Zodra dat wordt herkend, verdwijnt het idee van bezit, controle, superioriteit. Je voelt geen afstand meer tussen jou en het dier. Je ziet het in de ogen v...

Over vanzelfsprekendheid en doen zonder doen Wat gebeurt er met handelen als je ziet dat er geen afgescheiden ik is? Deze tekst beschrijft hoe daden op natuurlijke wijze ontstaan vanuit gewaarzijn, zonder wil, zonder verzet, zonder controle. Niet als passiviteit, maar als doen zonder innerlijke strijd. Je denkt dat jij beslist. Dat jij keuzes maakt, doelen stelt, plannen bedenkt en obstakels overwint. En soms voelt dat zo. Alsof je een stuur vasthoudt en de wereld bestuurt. Maar kijk nauwkeuriger. Waar kwam dat plan vandaan? Wie koos dat verlangen? Wat stuurde die handeling aan? Zodra je je aandacht terugbrengt van het verhaal naar de ervaring zelf, zie je: alles verschijnt. Ook de handeling. Je tilt je glas. Je zegt iets. Je stopt voor een kat op de weg. Je omhelst iemand. Je zwijgt. Waar kwam het vandaan? Je weet het niet. Het gebeurde. Zoals ademhaling gebeurt. Zoals gedachten verschijnen. Zoals stilte zich aandient. Als je dat eenmaal ziet, val...

Aanwezig zijn bij wat er komt, zonder jezelf te verliezen Soms lijkt het alsof gedachten ons leven overnemen. Ze razen langs als een onophoudelijke stroom, nemen gevoelens mee, trekken conclusies, herhalen oude verhalen of fantaseren over wat komt. Veel mensen proberen die stroom te dempen, tot stilstand te brengen of te controleren. Maar wat als je er juist van zou kunnen genieten? Niet door op te gaan in elke gedachte, maar door erbij te zijn met aandacht. Door te ontdekken dat je tegelijk kunt handelen én waarnemen. Je bent deel van de stroom en zit tegelijk aan de oever. Oefening baart kunst Dat vraagt in het begin oefening. Want die dubbele aandacht -handelen én registreren- is niet vanzelfsprekend. Eerst lijkt het alsof je iets extra’s moet doen. Maar na verloop van tijd merk je dat het lichter wordt, vrijer. Alsof je op een gegeven moment vanzelf leert in en uit de stroom te stappen, wanneer jij dat wilt. Dan ben je niet meer overgeleverd aan de stroom: je danst ermee. In...

Inclusief en en-en denken Jacques Derrida (1930–2004) heeft met zijn filosofie een fundamentele kritiek geleverd op de Westerse denktraditie, die volgens hem doordrongen is van zogenaamde metafysische hiërarchieën. Dit zijn dualistische tegenstellingen waarin de ene term als superieur wordt beschouwd ten opzichte van de andere. Voorbeelden hiervan zijn geest/lichaam, cultuur/natuur en rede/gevoel. Derrida’s werk richt zich op het blootleggen, uitdagen en herinterpreteren van deze structuren, met als doel een nieuwe, meer gelijkwaardige manier van denken mogelijk te maken. Wat zijn metafysische hiërarchieën? In de Westerse filosofie worden concepten vaak in paren geordend, waarbij de eerste term doorgaans wordt gepresenteerd als dominant of hoger in waarde. Zo wordt de rede bijvoorbeeld vaak gezien als superieur aan het gevoel, omdat rationeel denken betrouwbaarder zou zijn dan emotionele impulsen. Dergelijke hiërarchieën hebben diepe invloed op hoe mensen de werkelijkheid begrijpen en ...

Over de kunst van loslaten en koers houden Wanneer een regenboog zich in volle glorie aan de hemel toont, is hij prachtig om te zien. Toch kun je hem niet vastpakken, niet dragen als een sieraad en niet bezitten. Hij ontstaat door een samenspel van omstandigheden, maar is zelf ongrijpbaar. Op dezelfde manier hebben gedachten die in de geest opkomen geen tastbare vorm of solide basis. En toch laten we ons erdoor meeslepen, alsof ze onze werkelijkheid bepalen. Joke Hermsen: Stil de tijd Waarom hechten we zoveel waarde aan dat wat geen vaste grond heeft? Waarom geven we gedachten, die slechts voorbijgaande verschijnselen zijn, de macht om ons leven te beheersen? Het loslaten van deze gehechtheid opent de weg naar vrijheid. Grijpen naar wat ons aangenaam of aantrekkelijk lijkt, brengt slechts twee mogelijke uitkomsten: ofwel verdwijnt datgene waar we naar verlangen, ofwel verliezen we onszelf erin. Volgens Gyalse Tokme Zangpo: "De wereld die we ervaren, gevormd door ons lichaam en onz...

Het vasthouden aan een balans tussen jezelf en de ander In een wereld vol meningen, verwachtingen en snelle oordelen, zoeken veel mensen houvast. Maar wat als dat houvast niet ligt in vaste zekerheden, maar juist in een innerlijke houding die meebeweegt zonder zichzelf te verliezen? Dit essay beschrijft het concept van de bewegende kern : een beeld dat richting geeft aan een innerlijke grondhouding, die balans bewaart tussen trouw aan jezelf en openheid voor de ander. Wat is een bewegende kern? De bewegende kern is het innerlijke zwaartepunt van waaruit een mens leeft, kiest en reageert. Ze bestaat niet uit vaste waarheden of onwrikbare opvattingen, maar uit waarden, intuïties en een houding van aandacht. Het is een centrum dat niet verankert, maar oriënteert, als een kompas dat je helpt bewegen zonder doelloos te raken. Een kern die beweegt, beweegt omdat ze leeft. Beweging is geen teken van zwakte, maar een uitdrukking van gevoeligheid, van levend bewustzijn. Zoals een boo...

Hoe doe je dat in de praktijk? Ken Wilber, een invloedrijke denker en filosoof, biedt met zijn integrale theorie een helder kader om verstand, gevoel en intuïtie in balans te brengen. Volgens Wilber zijn deze drie dimensies fundamentele perspectieven op de werkelijkheid, die elk hun eigen waarde en beperkingen hebben. Hij benadrukt dat een volwaardig leven vraagt om het integreren van deze bronnen van informatie. Door bewust te schakelen tussen verstand, gevoel en intuïtie, kunnen we tot diepere inzichten komen en beter afgestemde keuzes maken. Maar hoe doen we dat zonder dat het een tijdrovend of complex proces wordt? Het goede nieuws is dat het schakelen tussen deze bronnen niet per se een zware of ingewikkelde opgave hoeft te zijn. Met regelmatige oefening en een lichte, speelse aanpak kan het vanzelfsprekend worden. Hier zijn enkele praktische manieren om dit schakelen in je dagelijks leven te integreren. 1. Maak het onderdeel van kleine dagelijkse keuzes In plaats van te wachten o...

Het mysterie ben jij In zijn boek Het mysterie, dat ben jij (bol.com) nodigt Hein Stufkens ons uit om het mysterie van onszelf te onderzoeken. Hij beschrijft de ziel als het subtiele weefsel tussen atomen, een ongrijpbaar 'Iets' dat we alleen kunnen benaderen door onze innerlijke instrumenten zoals intuïtie, gevoel en verstand. Maar hoe weten we zeker dat we die instrumenten goed inzetten? En hoe vermijden we dat we onszelf een illusie aanpraten? Het mysterie toelaten Een ander boek van Stufkens Stufkens benadrukt dat we, om het mysterie van onszelf te benaderen, moeten leren leven met paradoxen en onzekerheid. We hoeven het mysterie niet volledig te begrijpen; het gaat erom dat we het toelaten. Intuïtie speelt hierbij een sleutelrol. Intuïtie is geen logisch proces, maar een vorm van weten die ontstaat tussen gedachten door, zoals inzichten tijdens meditatie of momenten van stilte. Hij wijst erop dat echte wijsheid ontstaat wanneer we onze innerlijke instrumenten leren verfij...

Het zoekproces naar balans en verbondenheid In De Verloren Wereld van de Kalahari beschrijft ontdekkingsreiziger, filmer en schrijver Laurens van der Post de fascinatie van de San -een volk uit de Kalahari woestijn- voor de sterren, die naar verluidt in staat zouden zijn om het geluid van de sterren te horen. Dit fenomeen roept een vraag op over onze manier van verbinding maken met het universum en onze plaats daarin. Hoewel we dit niet letterlijk moeten en kunnen nemen (in het luchtledige heelal is geen geluid), kan het "horen" van de sterren worden geïnterpreteerd als een symbolische afstemming op de ritmes van het kosmische geheel. De San lijken niet alleen naar de sterren te kijken, maar zich met hen te verbinden, niet als afgebakende objecten, maar als een levendige bron van betekenis en energie. Een oeroude gewoonte om tot duiding te komen Deze spirituele afstemming doet denken aan astrologie, die al eeuwenlang probeert te begrijpen hoe de bewegingen van sterren ...

Hoe leer je los te laten wat je niet kunt veranderen? Mensen die overmatig piekeren, hebben vaak moeite met het loslaten van gedachten en situaties. Dit staat in contrast met een natuurlijke balans van lichtheid, spontaniteit en eenvoud in het omgaan met het leven en sociale contacten. Hier zijn enkele kenmerken van wat piekeraars vaak anders doen met suggesties hoe het minder zwaar wordt. 1. Controle willen hebben over oncontroleerbare dingen Piekeraars: Ze proberen oplossingen te vinden voor problemen die vaak buiten hun controle liggen, zoals de gedachten, gevoelens of reacties van anderen. Suggestie: Accepteren dat niet alles controleerbaar is en vertrouwen op de natuurlijke loop van dingen. 2. Focus op problemen in plaats van mogelijkheden Piekeraars: Ze richten hun aandacht vaak op wat mis kan gaan of wat al verkeerd is gegaan, wat leidt tot een negatieve spiraal. Suggestie: Waarderen van het alledaagse en het kleine ge...