Kalm blijven in een wereld van paniekerige signalen

Leren onze instincten te zien zonder te reageren op iedere prikkel

Ons brein is miljoenen jaren geëvolueerd om snel te bepalen wie vriendelijk is, wie sterk en wie sneller of langzamer reageert. In de oertijd hielp dit overleven: je moest inschatten wie je bedreigde of kon helpen en wie slim moest zijn omdat hij niet sterk genoeg was.

Vandaag zien we deze reflexen terug in een totaal andere context: wereldleiders, internationale politiek en een constante stroom van nieuws en social media. Een dominante leider als Donald Trump kan via retoriek en acties krachtig overkomen. Ons instinct wil direct reageren, soms met angst of boosheid. Dat is begrijpelijk, maar we hebben ook middelen om rustig te blijven.

De figuur van Trump raakt aan iets ouds in ons. Hij lijkt op de onbekende die je in de jungle tegenkomt: zichtbaar sterk, onmiskenbaar snel en met bedoelingen die niet direct als positief te lezen zijn. Zo iemand riep bij onze voorouders terecht waakzaamheid op. Niet omdat het gevaar zeker was, maar omdat het mogelijk was. Diezelfde reflex wordt vandaag geactiveerd, niet door fysieke nabijheid, maar door beelden, woorden en voortdurende herhaling via schermen. Onze angst is daarmee niet irrationeel, maar wel evolutionair verklaarbaar en juist daarom vatbaar voor overschatting.

Daarbij helpt het om rustig te blijven en drie vragen te stellen: wat is de invloed van afhankelijkheid, publiek en tijd?

1) Afhankelijkheid: verbonden, maar niet machteloos

Europa en de EU zijn economisch en militair verbonden met de VS. Toch zijn we geen passieve toeschouwers. Internationale relaties verlopen via checks and balances, multilaterale instituties en diplomatieke processen. Een individuele leider kan niet zomaar doen wat hij wil; partners, media, wetten en procedures temperen zijn impact.

2) Publiek: 24/7 blootstelling ≠ realiteit

Dankzij media en internet krijgen we continu berichten over dreiging en controverse. Het lijkt soms alsof alles onmiddellijk moet worden opgelost. In werkelijkheid wordt veel politieke besluitvorming stil, via overleg en instituties. Dat zorgt voor stabiliteit en relativeert krachtig optreden.

3) Tijd: paniek is geen bondgenoot

Politieke processen ontwikkelen zich achter de schermen over maanden en jaren. Angst die via media wordt opgevoerd, triggert onze oude reflexen. Wie tijd en meeveren als buffer gebruikt, kan rustig analyseren en een realistisch beeld vormen.

4) Angst als handelswaar, cui bono?

Onze instinctieve reacties worden niet alleen door media gevoed, maar ook door mensen en organisaties die er voordeel uit halen. Rijke industriëlen, beleggers en bepaalde mediakanalen profiteren van snelle, emotionele reacties. Cui bono, wie profiteert? Bewustzijn hiervan helpt om te beseffen dat de paniek die we voelen vaak meer zegt over systemen die onze instincten gebruiken dan over de werkelijkheid zelf.

In het oog van de mediastorm

In een wereld van snelle berichten en voortdurende media-exposure blijft het menselijke instinct om te reageren begrijpelijk. Zelfbewustzijn over ons gevoelsleven in deze “overgeïnformeerde” omgeving kan helpen onze reacties te relativeren. Het stelt ons in staat om afstand te nemen van paniek, keuzes te zien in een breder perspectief en te vertrouwen op de systemen en processen die stabiliteit brengen, zowel dichtbij als ver weg.