Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

Open en ontvankelijk zijn Dit artikel benadrukt het belang van openheid en ontvankelijkheid voor nieuwe ervaringen bij het ervaren van synchroniciteit. Filosofen zoals Heidegger, Sartre, Merleau-Ponty en Kant benadrukken dit als essentieel voor het ontdekken van diepere betekenissen en het vergroten van ons begrip van de wereld. Synchroniciteit, gedefinieerd als zinvol toeval, wordt waargenomen als ondersteuning voor degenen die zelfbewust hun eigen pad volgen, terwijl ze tegelijkertijd een evenwicht vinden tussen realiteitszin en de mystieke dimensie van het bestaan. Alle wezens zijn gelijkwaardig in hun vermogen om zin aan het leven te geven, zonder enige voorsprong of achterstand. Meditatie wordt genoemd als voorbeeld van een methode om inzicht te krijgen en te ervaren in de betekenis van toeval en evenwaardigheid, ongeacht geloofsovertuiging. Het is echter belangrijk op te merken dat synchroniciteit niet afgedwongen kan worden, spontaan kan optreden maar soms eerst niet wordt opgem...

Filosofisch en politiek woordenboek De stelling "Woorden doen ertoe" biedt een rijke basis voor zowel filosofische als politieke reflectie. In dit blog een overzicht van woorden die het tekstuele speelveld beschrijven. De kracht van woorden ligt in hun vermogen om echte verbinding en begrip te bevorderen, maar dit vereist ook oprechtheid, empathie en wederzijdse bereidheid om te communiceren. Filosofische reflectie Taal en realiteit Linguïstisch relativisme Volgens deze theorie, die nauw verbonden is met de werken van Sapir en Whorf, bepaalt taal hoe we de wereld waarnemen. Woorden en hun betekenissen kunnen dus onze realiteit vormgeven. Het gebruik van verschillende woorden kan verschillende interpretaties en realiteiten oproepen. Wittgenstein In zijn latere werk benadrukt Wittgenstein dat de betekenis van woorden afhangt van hun gebruik in de taal. Woorden krijgen betekenis binnen specifieke taalspelen en het begrijpen van een woord is het begrijpen van het gebruik ervan bi...

Grieks omdenken In haar boek Stil de tijd beschrijft Joke Hermsen hoe de Grieken aankeken tegen tijd. Ze zouden de toekomst niet zien als iets dat voor ons ligt, maar juist als iets dat achter ons ligt. “De toekomst duwt of dringt van achteren, en het volume en gewicht waarmee ze dat doet, zijn de mogelijkheden die nog voor ons in het verschiet liggen”. Plato beschreef al in zijn allegorie van " de grot " hoe de mensen vastgebonden gedwongen waren voor zich uit kijken naar de schaduwen van hunzelf die het vuur achter hun op de muur werpt en zich niet realiseren dat de werkelijkheid achter hen ligt. Ze denken dat ze naar de waarheid kijken en zien niet hoe zij die vertekenen in hun fantasie. Op de Griekse tempels staat te lezen “Ken jezelf”. Wie goed heeft opgelet hoe zijn gedrag in het verleden tot stand is gekomen kan redelijk goed voorspellen hoe hij in de toekomst zal handelen. Het woord “ projectie ” slaat hier op. Letterlijk betekent het voor je uit werpen. We zien ...

Het vergeten bestaansgrond In een tijd waarin het spreken gedomineerd wordt door helderheid, bewijsbaarheid en controle, lijkt het woord ‘ziel’ ver weggestopt te zijn geraakt. Het past niet meer in het kader van het maakbare, het meetbare of het cognitief verklaarbare. In zijn werk over de ziel wijst filosoof Gerard Visser erop dat we het mysterie van het zelf zijn vergeten. Waar Heidegger sprak van Seinsvergessenheit -het vergeten van de bestaansgrond- spreekt Visser van zielsvergetelheid . We hebben de ziel opgegeven aan de illusie van haar kenbaarheid. Maar wat als juist haar ondoorgrondelijkheid een toegangspoort biedt tot een diepere manier van verstaan? In dit essay wordt bepleit dat de ziel opnieuw kan doorklinken waar ruimte wordt gemaakt voor het apofatische: de taal die spreekt door te zwijgen en weet door te laten. De ondoorgrondelijkheid van de ziel Volgens Gerard Visser vertegenwoordigt het woord ‘ziel’ “van oudsher het meest eigene” en wijst het op “het raadsel van...

Ontvankelijkheid Het boek Oorsprong & vrijheid door Gerard Visser verscheen in de essay-reeks 'Oratio' bij gelegenheid van zijn afscheid bij de Universiteit van Leiden waar hij dertig jaar cultuurfilosofie gaf. Dr Taede A. Smedes schreef op Bol.com een recensie. Citaten. “Het onderwerp draait om de spanning die we vandaag de dag zien tussen 'vrijheid' of 'vrije wil' en 'noodzaak' (of determinisme). De neurowetenschappen spelen die twee begrippen tegen elkaar uit”. Visser wil betogen dat vrijheid samengaat met innerlijke noodzaak en beter als 'speelruimte' opgevat kan worden. Een wezen is vrij wanneer het in zijn element is. Gesteld dat vrijheid zo elementair is als de lucht die we ademen, kan het wezen van vrijheid dan in het vrije worden gezocht? Dit vrije spreidt zich voor ons uit in het heden, maar het stijgt ook op uit onszelf, uit een leegte in de grond van de ziel die aan denken en willen voorafgaat. Het vrije van de ziel is gelege...

Verkennen bij het ontwaken In de vroege ochtend, wanneer het lichaam al wakker is maar het leven nog niet begonnen, bevindt het bewustzijn zich in een niemandsland. Niet meer slapend, nog niet handelend. Hier, in deze stille tussenruimte, krijgt het denken een andere toon. Geen strakke lijnen, geen taken, geen logische volgorde. Alleen het langzame oplichten van wat er al was, maar nog niet werd benoemd. Filosofen, mystici en kunstenaars hebben dit soort grensmomenten altijd opgemerkt. Want in de marge van de dag openbaart zich iets wat zich overdag vaak schuilhoudt: zin die zichzelf nog niet heeft vastgelegd . De vroege uren als vorm van zijn Waar de rest van de dag draait om functioneren, plannen en reageren, zijn de ochtenduurtjes vóór het opstaan een tijd zonder doel. Dat maakt ze niet leeg, maar juist vol, op een subtiele manier. In termen van Heidegger zouden we kunnen zeggen: hier is nog sprake van Zijn vóór de dingen “voorhanden” worden. Je bent, zonder nog iets te wille...

Oude wijsheid als kompas in een wereld die steeds sneller gaat We hoeven niet voortdurend in verbinding te zijn, we hoeven ons er alleen steeds opnieuw voor open te stellen. Wie leeft vanuit het idee dat hij altijd afgestemd moet zijn op zichzelf, raakt snel ontmoedigd. Wat in ons leeft is niet vast, maar beweegt: het trekt zich terug, komt tevoorschijn, verandert van kleur. Verbinding is dan ook geen bezit, maar een beweging. Een ritme van afstemmen en loslaten. Niet om perfect te worden, maar om wakker te blijven voor wat zich aandient, in onszelf en in de ander. De wijsheid van vertragen Ruedo de casino In het taoïsme leeft het inzicht dat alles zijn eigen ritme heeft. Niet alles hoeft aangeduwd, niet alles hoeft op tijd. Het water bereikt zijn bestemming niet ondanks zijn zachtheid, maar dankzij. Wu wei -het niet-doen- is geen passiviteit, maar een diepe vorm van afgestemde actie. Vanuit die optiek is het leven geen wedstrijd, maar een dans met wat zich aandient. Die gedachte staat...

Leven tussen nabijheid en loslaten We leven met elkaar, in nabijheid, liefst in verbinding, in tederheid. We raken en worden geraakt. Soms lijkt het leven haast volmaakt: een liefdevolle relatie, een betekenisvolle dag, een onverwacht moment van geluk. Maar midden in die volheid kan iets knagen: een steek van onzekerheid, een gevoel van jaloezie, een glimp van verlies. Alsof het bestaan fluistert: "denk eraan, dit is niet voor altijd". De Duitse filosoof Martin Heidegger noemde dit ons fundamentele Sein zum Tode : wij zijn wezens die weten dat het ophoudt. Niet alleen het leven eindigt, ook dit moment, deze ontmoeting, deze liefde zal ooit verdwijnen of veranderen. En juist dat besef maakt onze ervaring intens. Zo intens, dat we ze soms haast niet durven voelen. We zijn voortdurend onderweg tussen verbondenheid en afzondering. Niemand kan zich volledig met de ander verenigen. Zelfs in onze diepste relaties blijven we onszelf: een binnenwereld die nooit helemaal overdraag...

Hoe brengen we een gesprek op metaniveau? Internet versie biedt ruimer kader Conflicten zijn een onvermijdelijk onderdeel van het menselijk bestaan. Ze ontstaan wanneer perspectieven botsen, belangen uiteenlopen of emoties hoog oplopen. Toch bieden conflicten ook een kans: een mogelijkheid om dieper inzicht te verkrijgen in onszelf, de ander en de wereld om ons heen. Het oplossen van geschillen vanuit een metaniveau –een niveau waarop we het conflict overstijgen en het grotere geheel proberen te zien– vraagt niet alleen om praktische methoden, maar ook om een filosofische houding. Grote denkers uit verschillende tradities kunnen ons helpen om deze benadering te verdiepen. Het geheel en de dynamiek van tegenstellingen Heraclitus, de Griekse filosoof van verandering, stelde dat tegenstellingen geen obstakels zijn, maar bouwstenen van harmonie: “Oorlog is de vader van alle dingen”. Een conflict is geen breuklijn, maar een dynamisch proces dat leidt tot groei. Door partijen uit te no...

Memento mori, herinner je dat niets meer hoeft “Memento mori” gedenk te sterven. Vaak klinkt dit als een streng gebod: vergeet niet dat je sterfelijk bent, dus leef ingetogen en kuis. Maar er zit een andere, lichtere lezing in. Je kunt het ook verstaan als een uitnodiging: besef dat het leven eindig is en dat veel van wat je jezelf oplegt, niet hoeft.  Ons leven vol moeten Vanaf de schoolbanken tot diep in onze loopbaan wordt ons leven beheerst door “moeten”. We moeten presteren, voldoen aan verwachtingen, iets “maken” van onszelf. De samenleving prijst snelheid, succes en productiviteit. Zelden nemen we de tijd om te relativeren. We jagen door, en met het jagen komt stress, vaak meer dan nodig. De vertraging van de ouderdom In de laatste levensfase valt veel van dit moeten weg. De krachten nemen af, het tempo vertraagt, de horizon verkleint. Ouderdom maakt dit onvermijdelijk. Wie zich verzet en toch wil doorgaan alsof niets verandert, belandt vaak in teleurstelling en bi...

De paradox van ontvankelijkheid en motivatie Gelatenheid. Het klinkt als iets passiefs. Als iets voor mensen die zich hebben neergelegd bij de loop der dingen. Wie gelaten is, lijkt weinig vuur meer te hebben. Geen drang, geen streven. Maar is dat werkelijk zo? In de mystieke en filosofische traditie van Meister Eckhart en Heidegger krijgt gelatenheid een andere klank. Geen berusting, maar een actieve vorm van openheid. Niet de moed opgeven, maar het verzet opgeven. Gelatenheid betekent: het loslaten van onze neiging om grip te willen houden op de wereld, de ander en onszelf. Het is de bereidheid om het leven toe te laten zoals het zich aandient: zonder filters, zonder schema's, zonder de illusie van controle. Wat mij hierin intrigeert, is hoe deze houding zich verhoudt tot motivatie. Want als we onszelf niet langer voortstuwen vanuit willen en beheersen, wat blijft er dan over als drijfveer? Het antwoord ligt misschien juist in wat gelatenheid opent: een vorm van motivati...

Inclusief en en-en denken Jacques Derrida (1930–2004) heeft met zijn filosofie een fundamentele kritiek geleverd op de Westerse denktraditie, die volgens hem doordrongen is van zogenaamde metafysische hiërarchieën. Dit zijn dualistische tegenstellingen waarin de ene term als superieur wordt beschouwd ten opzichte van de andere. Voorbeelden hiervan zijn geest/lichaam, cultuur/natuur en rede/gevoel. Derrida’s werk richt zich op het blootleggen, uitdagen en herinterpreteren van deze structuren, met als doel een nieuwe, meer gelijkwaardige manier van denken mogelijk te maken. Wat zijn metafysische hiërarchieën? In de Westerse filosofie worden concepten vaak in paren geordend, waarbij de eerste term doorgaans wordt gepresenteerd als dominant of hoger in waarde. Zo wordt de rede bijvoorbeeld vaak gezien als superieur aan het gevoel, omdat rationeel denken betrouwbaarder zou zijn dan emotionele impulsen. Dergelijke hiërarchieën hebben diepe invloed op hoe mensen de werkelijkheid begrijpen en ...