Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

Nietzsche's diagnose: de wraakzucht van de machtelozen Volgens filosoof Friedrich Nietzsche (1844-1900) ontstond het christelijke (en bij uitbreiding moderne humanistische) gelijkheidsdenken als waarde niet uit nobele motieven, maar uit ressentiment : de omgekeerde wraakzucht van degenen die zich machteloos voelden. Hoewel sommige waarden objectief waardevol zijn, benadrukt Nietzsche dat ze hun kracht verliezen als we ze niet persoonlijk toe-eigenen. De Gouden Regel bijvoorbeeld blijft krachtig omdat mensen hem steeds opnieuw heruitvinden , niet alleen maar overnemen. Men kan Nietzsche lezen als een waarschuwing: wie spreekt over gelijkheid en evenwaardigheid moet oppassen dat dit geen middel wordt om levenskracht en verscheidenheid te onderdrukken. De oorspronkelijke "meesters" legitimeerden hun macht door hun eigen kracht en voortreffelijkheid. Maar degenen die deze macht niet bezaten, de onderworpenen, keerden de waarden om: macht werd "slecht", neder...

Liefde in de etalage Wie meerdere afleveringen van B&B vol liefde heeft gezien, merkt al snel dat het programma meer is dan een zoektocht naar romantiek. Het is een knap geregisseerde mix van slow-tv, reality drama en taalkundige spitsvondigheden. Achter het ogenschijnlijke streven naar liefde ligt een andere dynamiek: een vorm van amusement waarin het verlangen van de B&B-eigenaren zelden helder wordt uitgesproken. De deelnemers, stuk voor stuk B&B-houders in het buitenland, stellen hun huis én hun hart open voor een reeks logés die via een korte videopitch geselecteerd zijn. Die pitch is hun visitekaartje: een ultrakorte eerste indruk die vooral op uiterlijk en presentatie wordt beoordeeld. Dat is begrijpelijk in een beeldcultuur waar het oog regeert, maar het legt meteen een lastige spanning bloot. Want wat volgt, is geen echte kennismaking, maar een meervoudige datingvariant in een context die toch vooral uitstraalt: “er kan er maar één de ware zijn”. Juist daari...

Hoe onderwijs, gemeenschap en politiek samen kunnen helen Het zal lang duren voordat de bevolkingsgroepen die nu met elkaar op leven en dood strijden weer vreedzaam kunnen samenleven. Bij veel inheemse volken als de Indianen (bijvoorbeeld de Iroquois) leeft de overtuiging dat heling een proces is dat zich uitstrekt over meerdere generaties. De gedachte aan wel zeven generaties geduld hebben en vooruit denken vormt een beeld voor een horizon die zowel eeuwig durend als realistisch is: zwaar collectief trauma heeft tijd nodig, vaak langer dan een mensenleven. Dit perspectief nodigt ons uit om geduld te oefenen, niet te denken in snelle oplossingen, maar te vertrouwen op een langzaam rijpingsproces dat de diepte van menselijke verbondenheid respecteert. Inheemse tradities gebruiken mythen, symbolen en verhalen om wijsheid en patronen door te geven. Zij werken niet met scherpe tegenstellingen (goed/fout, vriend/vijand), maar zoeken balans en complementariteit. Een ander voorbeeld van g...

Aanwezig zijn bij wat er komt, zonder jezelf te verliezen Soms lijkt het alsof gedachten ons leven overnemen. Ze razen langs als een onophoudelijke stroom, nemen gevoelens mee, trekken conclusies, herhalen oude verhalen of fantaseren over wat komt. Veel mensen proberen die stroom te dempen, tot stilstand te brengen of te controleren. Maar wat als je er juist van zou kunnen genieten? Niet door op te gaan in elke gedachte, maar door erbij te zijn met aandacht. Door te ontdekken dat je tegelijk kunt handelen én waarnemen. Je bent deel van de stroom en zit tegelijk aan de oever. Oefening baart kunst Dat vraagt in het begin oefening. Want die dubbele aandacht -handelen én registreren- is niet vanzelfsprekend. Eerst lijkt het alsof je iets extra’s moet doen. Maar na verloop van tijd merk je dat het lichter wordt, vrijer. Alsof je op een gegeven moment vanzelf leert in en uit de stroom te stappen, wanneer jij dat wilt. Dan ben je niet meer overgeleverd aan de stroom: je danst ermee. In...

Inclusief en en-en denken Jacques Derrida (1930–2004) heeft met zijn filosofie een fundamentele kritiek geleverd op de Westerse denktraditie, die volgens hem doordrongen is van zogenaamde metafysische hiërarchieën. Dit zijn dualistische tegenstellingen waarin de ene term als superieur wordt beschouwd ten opzichte van de andere. Voorbeelden hiervan zijn geest/lichaam, cultuur/natuur en rede/gevoel. Derrida’s werk richt zich op het blootleggen, uitdagen en herinterpreteren van deze structuren, met als doel een nieuwe, meer gelijkwaardige manier van denken mogelijk te maken. Wat zijn metafysische hiërarchieën? In de Westerse filosofie worden concepten vaak in paren geordend, waarbij de eerste term doorgaans wordt gepresenteerd als dominant of hoger in waarde. Zo wordt de rede bijvoorbeeld vaak gezien als superieur aan het gevoel, omdat rationeel denken betrouwbaarder zou zijn dan emotionele impulsen. Dergelijke hiërarchieën hebben diepe invloed op hoe mensen de werkelijkheid begrijpen en ...

Oude wijsheid als kompas in een wereld die steeds sneller gaat We hoeven niet voortdurend in verbinding te zijn, we hoeven ons er alleen steeds opnieuw voor open te stellen. Wie leeft vanuit het idee dat hij altijd afgestemd moet zijn op zichzelf, raakt snel ontmoedigd. Wat in ons leeft is niet vast, maar beweegt: het trekt zich terug, komt tevoorschijn, verandert van kleur. Verbinding is dan ook geen bezit, maar een beweging. Een ritme van afstemmen en loslaten. Niet om perfect te worden, maar om wakker te blijven voor wat zich aandient, in onszelf en in de ander. De wijsheid van vertragen Ruedo de casino In het taoïsme leeft het inzicht dat alles zijn eigen ritme heeft. Niet alles hoeft aangeduwd, niet alles hoeft op tijd. Het water bereikt zijn bestemming niet ondanks zijn zachtheid, maar dankzij. Wu wei -het niet-doen- is geen passiviteit, maar een diepe vorm van afgestemde actie. Vanuit die optiek is het leven geen wedstrijd, maar een dans met wat zich aandient. Die gedachte staat...

Waarom zijn er dan conflicten? Wanneer we spreken over non-dualiteit, roept dat vaak beelden op van een diepgaande spirituele eenheid, een overstijgen van verschillen en tegenstellingen. Maar hoe kan dat concept zich staande houden in de meest extreme situaties, zoals oorlog, waarin de verschillen tussen mensen juist maximaal lijken te zijn? Hoe kun je de eenheid zien met iemand die tegenover je staat, die je bedreigt of zelfs probeert te doden? Machtsstrijd Een bekend voorbeeld is het kerstbestand van 1914, een moment tijdens de Eerste Wereldoorlog waarin soldaten van vijandige legers hun wapens neerlegden, samen kerstliederen zongen en zelfs voetbal speelden. Dit wordt vaak gezien als een prachtig symbool van menselijkheid te midden van gruwel. Toch draagt het ook een ongemakkelijke dubbelzinnigheid in zich. Enerzijds was het een moment van inzicht in de waanzin van de oorlog: de soldaten zagen elkaar niet langer als vijanden, maar als broeders, mensen zoals zijzelf. Anderzijds kun j...

Het bewust wisselen tussen aanpakken in relaties Wanneer mensen elkaar ontmoeten –als partners, vrienden of collega’s– rijst de vraag: hoe benaderen we elkaar op een manier die recht doet aan evenwaardigheid? In intieme relaties komt dit scherp naar voren. Kies je voor begrijpen of voor accepteren? Analyseer je wat er gebeurt of geef je ruimte zonder vragen? Drie voorbeelden Krishnamurti  werd als kind door een spirituele organisatie uitgekozen als de toekomstige 'Wereldleraar', een positie die hij later volledig afwees. Hij werd beroemd door te weigeren wat anderen van hem verwachtten en door vol te houden dat er geen hiërarchie bestaat tussen leraar en leerling. Iedereen is evenwaardig in het zoeken naar waarheid. Hij benadrukte directe waarneming: geen strategie, maar aanwezig zijn bij wat er gebeurt zonder oordeel of tussenkomst van het denken. Osho (Baghwan)  gebruikte juist alle mogelijke aanpakken -van psychotherapie tot meditatie- maar zonder zich eraan t...

Wat kenmerkt een dialoog? Een dialoog is een evenwaardig gesprek waarin beide partijen op een open en onderzoekende manier met elkaar in gesprek gaan. Het doel is niet om elkaar te overtuigen, maar om samen tot een dieper inzicht te komen. Kenmerkend voor een dialoog is dat elk van beiden reageert op wat de ander zegt, met ruimte voor persoonlijke reflectie en het verkennen van ideeën. In deze korte dialoog onderzoeken twee personen het thema "wat is liefde?". Het laat zien hoe een gesprek over een abstract onderwerp kan leiden tot een gezamenlijke conclusie, terwijl beide gesprekspartners hun eigen perspectieven en ervaringen inbrengen. Start dialoog De een: Wat is liefde? De ander: Liefde is een diepgevoelde toewijding aan iemand of iets. Het gaat verder dan gevoelens of emoties ; het is een bewuste keuze en een manier van zijn. Hoe zie jij dat? De een: Dat klopt wel voor mij. Ik denk dat liefde veel verschillende gevoelens oproept, zoals vreugde of verdriet, maar dat het m...

En-en denken In ons leven moeten we voortdurend twee dingen tegelijk doen, terwijl het vaak voelt alsof we eigenlijk zouden moeten kiezen. Aanpassen of meebewegen? Aanpassen impliceert vaak een actieve verandering in reactie op externe omstandigheden. Dit kan betekenen dat je je gedrag, gedachten, of zelfs waarden aanpast om te passen bij een situatie of een groep mensen. Meebewegen suggereert echter een meer vloeiende en flexibele reactie op veranderingen, zonder dat dit noodzakelijkerwijs je kernidentiteit beïnvloedt. Jezelf veranderen of naar jezelf kijken? Dit stelt de vraag of we actief moeten proberen onszelf te veranderen of dat we ons meer moeten richten op zelfobservatie en bewustwording. Het veranderen van jezelf kan nodig zijn om groei en ontwikkeling te bevorderen. Kan je jezelf eigenlijk wel veranderen of is anders denken voldoende? Naar jezelf kijken kan leiden tot een dieper begrip van wie je bent, wat je waarden zijn, en hoe je reageert op de wereld om je heen. Advaita ...

Inconsistent praten aan de kaak stellen In het dagelijks leven komen we vaak in aanraking met gedachten of standpunten van anderen die in onze ogen inconsistent of onlogisch zijn. Het kan verleidelijk zijn om hierop te wijzen, vooral als je waarde hecht aan helder en consequent denken. Maar is het wel altijd verstandig om iemand op zulke inconsistenties te attenderen? Domrechts bestrijden? Vrij naar een interview met een columnist . Volkskrant-columnist en mediamaker Sander Schimmelpenninck trekt in zijn nieuwe boek ten strijde tegen wat volgens hem hét grote probleem is van deze tijd: moedwillige domheid. ‘Domheid is het grootste probleem van deze tijd. Dat moeten we eerst oplossen, voordat we aan zaken als klimaatbeleid kunnen toekomen.’ Zijn nieuwe boek, De domheid regeert (bol.com) , is een pleidooi tegen domheid. Hij voelt het verwijt al aankomen dat hij een snob is die neerkijkt op het gepeupel, dus voegt hij er haastig aan toe dat hij het niet heeft gemunt op lageropgeleiden of ...

Wat je aandacht geeft, groeit Het loslaten van piekeren is een grote uitdaging voor veel mensen, zelfs met meditatie- of mindfulness-ervaring. Het probleem ligt vaak in de verwachting dat piekeren volledig moet verdwijnen, terwijl het in essentie om een andere omgang met gedachten gaat. Hier zijn enkele adviezen. Accepteer het piekeren als onderdeel van jezelf. Het idee dat piekeren volledig moet stoppen, kan averechts werken. Adviseer om te erkennen dat piekergedachten een natuurlijke reactie zijn op onzekerheid of angst. "Je hoeft het piekeren niet weg te duwen, maar probeer het te zien als een soort achtergrondgeluid dat er mag zijn." Creëer een "piekermoment". Stimuleer hen om een vast moment op de dag te nemen waarop ze zich 10-15 minuten volledig mogen overgeven aan piekergedachten. Buiten dat moment zeggen ze tegen zichzelf: "dit komt aan bod tijdens mijn piekertijd". Dit helpt om het piekeren meer te begrenzen. Schrijf gedachten op. Schrijven kan h...

Samen werken en genieten In een tijdperk gekenmerkt door toenemende mondiale uitdagingen en crises, zoals klimaatverandering, armoede, pandemieën en politieke instabiliteit vereisen deze een gecoördineerde aanpak en een sterke samenwerking op mondiaal niveau. Hoewel individuen op verschillende manieren op deze kwesties kunnen reageren, is het de manier waarop we met elkaar communiceren die bepaalt of we elkaars standpunten kunnen begrijpen en oplossingen kunnen vinden die voor iedereen gunstig zijn. De paradox van individuele verantwoordelijkheid versus onverschilligheid Ieder individu heeft de mogelijkheid om verantwoordelijkheid te nemen en na te denken over wat hij of zij kan bijdragen aan het aanpakken van wereldwijde problemen. Sommigen kiezen ervoor om bewust duurzame keuzes te maken, zich in te zetten voor lokale gemeenschappen en zich bewust te zijn van de impact van hun levensstijl op de planeet. Deze individuen begrijpen dat kleine acties kunnen bijdragen aan grotere verander...

Begrip en nut Hoewel ongrijpbare concepten als creativiteit, vrijheid, liefde of spiritualiteit moeilijk te definiëren en te meten zijn, kunnen ze ons helpen om een beter begrip te krijgen van onszelf en van de wereld om ons heen. Ze kunnen ons helpen om betekenis en doel in ons leven te vinden en kunnen ons helpen om verbonden te voelen met anderen. Mensen zoeken naar zekerheid en houden vast aan overtuigingen. Dat is begrijpelijk, maar te strak denken haalt de schwung uit het leven. Wanneer men zich realiseert dat vrijheid en liefde weliswaar belangrijk zijn maar ook ongrijpbaar, lijken ze terug te schrikken van dit onzekere beeld. Alsof zij niet willen omgaan met zaken die niet altijd onder alle omstandigheden duidelijk, waar of onwaar zijn. Het doorkruist ook de illusie dat je zelf liefde kunt scheppen of moet zoeken naar de ene ware. Mensen willen controle hebben en wanneer je iets niet beheerst, lijkt dat op falen.  Er is geen waterdicht, garantie gevend recept voor een perf...

Kun je jezelf helemaal kennen? Eckhart Tolle Wie zich afvraagt wie hij of zij eigenlijk is, komt met woorden een heel eind, maar moet het laatste stukje onbeantwoord laten. Je bent niet alleen jouw lichaam of jouw geest of de toeschouwer daarvan. Zoals het geheel meer is dan de som der delen is een identiteit net dat stukje meer dan de onderdelen aangeven. Eckhart Tolle heeft weleens geschreven over identiteit dat je die het beste kunt vergelijken met een theater: je bent tegelijkertijd het toneel, een acteur, een regisseur, een toeschouwer en een recensent. Je bent het tegelijk allemaal en alles afzonderlijk niet. Hoe ver strekt jouw identiteit? Wat je niet bent is net zo belangrijk als wat je wel bent. Wanneer je geboren wordt als baby en het leven verlaat als grijsaard kun je stellen dat je tegelijkertijd hetzelfde bent gebleven en voortdurend bent veranderd. Die verandering, je sterfelijkheid, maakt het leven uit. Het leven zou niet eens kunnen bestaan zonder de dood. Het zou vee...

Je kunt niet permanent geluk ervaren Dit blog is geschreven met de volgende uitgangspunten:  Gevoelens en ervaringen van geluk(kig zijn) zijn tijdelijk  Gelukkig zijn is een permanente basistoestand die je je vaag bewust bent  We willen graag vaak gelukkige ervaringen  Geluk zit schijnbaar in materie, relaties, seks, macht en geld  Vanuit of-of denken, de manier waarop we zijn opgevoed en hoe reclame werkt, zijn we geneigd te zoeken naar permanent te ervaren positieve gevoelens. Sprookjes eindigen met “En ze leefden nog lang en gelukkig”. Letterlijk gesproken kan dat: lang en gelukkig leven wanneer je je realiseert dat een gelukkig leven een leven is dat je zo benoemt als alles zijn gangetje gaat.  Betekent een gelukkig leven wel een permanent gevoel van geluk? Sterker nog: sommige mensen leven gelukkig zonder ooit geluk te ervaren. Het is deels een kwestie van taal en heel subtiel. Normaal leven we gelukkig en wanneer er iets positiefs gebeurt dan voelen w...

Westerse en oosterse kijk op lijden Het westerse denken wordt vaak gekenmerkt door individualisme, waarbij de nadruk ligt op persoonlijke vrijheid, autonomie en zelfexpressie. Dit kan invloed hebben op hoe mensen lijden ervaren en benaderen, waarbij ze mogelijk meer gericht zijn op individuele oplossingen en persoonlijke voldoening. Boeddhistische kijk op lijden "Dukkha" is een term uit het boeddhisme en wordt vaak vertaald als "lijden," "onbevredigdheid" of "onvolmaaktheid." Het verwijst naar de fundamentele aard van het menselijk bestaan, waarin er een inherente ontevredenheid en moeilijkheid is die voortkomt uit de aard van het leven zelf. In het boeddhisme wordt onderwezen dat dukkha verschillende niveaus en vormen kan aannemen.  Fysiek lijden. Dit verwijst naar lichamelijke pijn, ziekte en ongemak. Fysiek lijden is een van de meest voor de hand liggende vormen van dukkha.  Psychologisch lijden. Dit omvat mentale en emotionele pijn, zoals an...