Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

De kunst van telkens opnieuw kiezen Tussen actie en terughoudendheid In tijden van dreigende oorlog klinkt vaak de vraag: wat moeten wij doen? Jongvolwassenen vragen zich af of ze het leger moeten ingaan, of dat er alternatieven zijn. Wat zelden gehoord wordt, is de vraag naar de balans tussen doen en laten. Kunnen we oorlog voorkomen door niet te handelen, door ons te onthouden van bepaalde daden, juist omdat elke daad een nieuwe escalatie kan inluiden? Filosofische stemmen Filosofen als Arendt, Weil, Gandhi en Levinas hebben ieder op hun manier gewezen op de spanning tussen handelen en nalaten. Arendt zag handelen als bron van vrijheid, maar ook als iets dat verantwoordelijkheid vraagt. Gandhi ontwikkelde de kracht van geweldloosheid, waarin niet-handelen juist een actieve keuze werd. Levinas benadrukte de ethische roep van het gelaat van de Ander, dat ons aanspreekt nog vóór we handelen. Terughoudendheid als begin Het taoïsme wijst erop dat oorlog vaak ontstaat doordat m...

In het tempo van vertrouwen Liefde vraagt tijd. Niet per se veel tijd in minuten of uren, maar tijd in aandacht, in openheid, in het toestaan van geleidelijkheid. Wat vroeger ‘verkering’ heette, was een periode waarin twee mensen stapsgewijs verkenden of ze bij elkaar pasten. Geen haast, geen verplichting. Die traagheid was geen teken van terughoudendheid, maar van zorgvuldigheid. Jezelf geven is nu eenmaal iets anders dan jezelf verliezen. In onze tijd is de omgang tussen mensen sterk veranderd. De seksuele revolutie en de emancipatie hebben deuren geopend, maar ook nieuwe onzekerheden gebracht. Waar vroeger rollen en verwachtingen vaak vastlagen, moeten geliefden nu samen uitvinden wat gelijkwaardigheid betekent. Dat is een vooruitgang, maar ook een opgave. De ruimte die we gewonnen hebben, vraagt om nieuwe vormen van afstemmen. Echte liefde hoeft geen voorwaarden te stellen om ruimte te bieden. Zij groeit juist in de wederkerigheid van vertrouwen. In het verlangen om elkaar te z...

Leegte, hefboom en ruimte Wie nadenkt over God stuit onvermijdelijk op de vraag: zoeken wij God omdat Hij er is, of omdat wij Hem nodig hebben? In die spanning ligt een oud en voortdurend actueel gesprek tussen filosofie, psychologie en theologie. God als hefboom van de geest Vanaf de negentiende eeuw wezen denkers als Feuerbach en Freud erop dat godsbeelden vaak ontstaan uit menselijke verlangens. Volgens hen is God in wezen een projectie: een vergrote versie van onze behoeften. Waar Feuerbach stelde dat de eigenschappen die wij aan God toeschrijven eigenlijk ons eigen ideaalbeeld weerspiegelen, zag Freud in God vooral een vaderfiguur, een psychologisch hulpmiddel om met kwetsbaarheid en angst om te gaan. In dit licht verschijnt God als een mentale hefboom : een kracht die we zelf uitvinden om boven onze tekorten uit te stijgen. Het voordeel van dit perspectief is dat het doorzichtig maakt hoe religie troost kan bieden. Het risico is dat er niets anders overblijft dan een nutt...

Hoe liefde en vrijheid kunnen samengaan Spinoza schreef zijn filosofie op in de Ethica . Bekend is vooral zijn amor Dei intellectualis : de intellectuele liefde voor God. Maar zijn denken zegt ook veel over liefde tussen mensen. Hij maakt onderscheid tussen liefde die ons overkomt en liefde die voortkomt uit inzicht. Daarbij staan vrijheid, begrip en harmonie centraal. Wie zijn ideeën op relaties toepast, ziet hoe liefde en vrijheid elkaar kunnen versterken. Liefde die je overkomt en liefde uit inzicht Spinoza onderscheidt passieve en actieve affecten. Een passie overkomt ons: ze wordt veroorzaakt door iets buiten ons. Een actief affect komt voort uit ons eigen inzicht. Liefde kan beide zijn. Liefde als passie ontstaat als reactie op iets van buiten: een persoon, een situatie, een ervaring. Denk aan verliefdheid. Die wordt vaak opgewekt door eigenschappen van de ander, zoals diens karakter, uiterlijk of stem. Of door een moment van contact. Zulke liefde maakt ons afhankelijk v...

Verbied ontwikkeling van iets dat kan lijden De snelle ontwikkeling van kunstmatige intelligentie (AI) roept fundamentele vragen op over hoe we AI moeten behandelen en welke rechten en plichten daarbij horen. Terwijl sommigen pleiten voor het toekennen van rechten aan AI, lijkt het koppelen van deze rechten aan het concept van intrinsieke waarde problematisch. Intrinsieke waarde is een begrip dat per definitie onafhankelijk zou moeten zijn van menselijke interpretatie en is daarom paradoxaal gezien onbruikbaar. Daarom is het nuttig om terug te grijpen op universele waarden zoals die uit de Franse Revolutie: vrijheid, gelijkheid en broederschap. De Gouden Regel kan daarbij een praktische en ethische basis bieden voor de omgang met AI. Vrijheid vertaald als wederkerigheid Vrijheid van ook voor AI Vrijheid, zoals vrij verwoord in de Gouden Regel, stelt: "Doe niet aan anderen wat je niet wilt dat zij jou aandoen". Dit principe vormt sinds jaar en dag een sterke basis voor het reg...

Een positieve balans in een relatie Vrijheid en liefde zijn nauw met elkaar verbonden. Toch kunnen ze ook botsen. Vrijheid is een voorwaarde voor liefde. Je moet zelf kunnen kiezen van wie je houdt en hoe je dat laat zien. Liefde die wordt opgelegd, of waarin een van beiden zichzelf niet kan zijn, is ongezond. Ze beperkt meer dan ze geeft. Liefde vraagt ook iets van je vrijheid. Wie zich bindt, sluit compromissen en houdt rekening met de wensen van de ander. Soms lever je daarvoor een vrijheid in. Toch is de balans meestal positief. Liefde kan je de ruimte geven om jezelf te zijn en je gevoelens te uiten. Het vertrouwen en respect in een liefdevolle relatie geven veiligheid. Wie zich veilig voelt, voelt zich vrijer. Zonder liefde geen vrijheid en zonder vrijheid geen liefde Wie een verbinding aangaat, verliest vrijheid. Je krijgt er nieuwe vrijheid voor terug. Maar als je die niet kunt of wilt zien, lijkt de verbinding al snel minder aantrekkelijk. Liefde en vrijheid zijn...

De Gouden Regel slijt nooit "Behandel anderen zoals je zelf behandeld wilt worden." Dat is de Gouden Regel. Je vindt hem in veel culturen en religies als basis voor ethiek. Hij draait om wederkerigheid en empathie. Hij erkent de evenwaardigheid van de ander: wat je voor jezelf wilt, gun je ook een ander. Wederkerigheid Bij Confucius en bij de joodse leraar Hillel staat de regel in een negatieve vorm. In het Nederlands kennen we die als spreekwoord: "Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet". Positief of negatief geformuleerd, de kern blijft dezelfde. Je zet jezelf in de schoenen van de ander. Geboden of advies? Ook de tien geboden zijn richtlijnen voor moreel gedrag. Veel mensen lezen ze als verboden: "Gij zult niet stelen", "Gij zult niet doden". Toch kun je ze beter begrijpen als advies voor een rechtvaardige en harmonieuze samenleving. Een verbod roept weerstand op, want voor de meeste mensen is vrijheid het hoogste goed. ...

Uitnodiging tot een leven in harmonie en zinvolle impact Stephen Covey (1932–2012) was een Amerikaanse auteur en spreker, vooral bekend van zijn boek De zeven eigenschappen van effectief leiderschap. (bol.com) . De zeven gewoontes bieden een kader voor persoonlijke ontwikkeling en het bouwen van effectieve relaties, ook buiten leiderschap of management. Deze gewoontes zijn de volgende. Wees proactief Neem verantwoordelijkheid voor je leven en handel vanuit keuzes, niet reacties. Begin met het einde voor ogen Stel doelen en waarden vast om richting te geven aan je acties. Belangrijke zaken eerst Richt je op wat belangrijk is en beheer je tijd door prioriteiten te stellen. Denk in termen van win/win Streef naar wederzijds voordeel in relaties. Eerst begrijpen, dan begrepen worden Luister empathisch om anderen te begrijpen voordat je je eigen mening deelt. Synergie Werk samen om betere oplossingen te vinden. Houd de zaag scherp Blijf jezelf vernieuwen op fysiek, mentaal, spiritueel en soc...

Hoe een eindeloze machtsstrijd te doen oplossen De uitspraak "actie is reactie" is afkomstig van Sir Isaac Newton, een beroemde Engelse natuurkundige en wiskundige. Deze uitspraak is een beknopte weergave van Newtons derde wet van de beweging, die luidt: "Actie is altijd gelijk aan reactie: wanneer een voorwerp een kracht uitoefent op een ander voorwerp, oefent het tweede voorwerp een even grote maar tegengestelde kracht uit op het eerste voorwerp". Deze wet is een fundamenteel principe in de klassieke mechanica en beschrijft de wisselwerking van krachten tussen objecten. Analogie tussen natuurkunde en psychologie De principes van Newtons derde wet kunnen op een analoge manier worden toegepast op sociale interacties. In een sociale context zou je de uitspraak "actie is reactie" kunnen interpreteren als het idee dat de acties die je onderneemt in relaties met anderen vaak gevolgen hebben, en dat de reacties van anderen daarop kunnen terugkomen. Met andere w...

Ethische principes Het belangrijkste ethische principe is Gouden Regel: "doe niet anderen dat aan wat je niet wilt dat anderen jou aandoen". Je kunt dit principe ook zo verwoorden: "mijn vrijheid houdt op, waar die van een ander begint". Dit soort overwegingen vragen om in ere te kunnen worden gehouden om een soort wederkerig compromis: geef iedereen gelijke rechten. Wederkerigheid is een relevant en krachtig ethisch principe. De gouden regel ("Doe niet anderen dat aan wat je niet wilt dat anderen jou aandoen"), benadrukt de wederzijdse verantwoordelijkheid en empathie in menselijke interacties. Het impliceert dat we, om een harmonieuze samenleving te creëren, rekening moeten houden met de belangen en vrijheden van anderen zoals we dat ook voor onszelf zouden willen. De uitdrukking "mijn vrijheid houdt op, waar die van een ander begint" sluit hier nauw bij aan. Dit principe erkent de noodzaak van grenzen aan individuele vrijheid om de vrijheid va...

De kwetsbaarheid van goedbedoelde aandacht Paternalisme wordt vaak besproken als iets wat volwassenen doen tegenover anderen: artsen tegenover patiënten, ambtenaren tegenover burgers, ouders tegenover kinderen. De term heeft iets betuttelends, iets dat de autonomie van de ander ondermijnt. Maar paternalisme kent varianten en die zijn niet altijd gekoppeld aan macht of geslacht. Maternalisme bijvoorbeeld, een verzorgende maar soms ook overnemende houding, kan net zo sturend zijn als de klassieke vaderlijke variant. In beide gevallen gaat het om de neiging om het beste voor de ander te willen, maar daarmee ook diens ruimte om zichzelf te zijn ongemerkt in te perken. Dit artikel gaat over de subtiele vormen van sturing die kunnen ontstaan in sociale relaties met mensen die kwetsbaar zijn, bijvoorbeeld mensen met autisme. Het is bedoeld voor mensen die niet professioneel in de zorg werken, maar die in hun omgeving wel proberen vriendelijk, beleefd en betrokken te zijn bij mensen met autism...

Praktische ethiek In Wikipedia staat geschreven over de gouden regel. Met de Gouden Regel (latijn  regula aurea; Engels g olden rule ) wordt een oude en wijdverbreide stelregel van de praktische ethiek aangeduid. “Behandel anderen zoals je door hen behandeld wilt worden”. In de 17e eeuw introduceerden de Europeanen het denkbeeld van de in de Bijbel overgeleverde voorbeelden van de regel, die het Thoragebod der naastenliefde (Lev 19:18) als een algemeen geldende en begrijpelijke gedragsregel uitleggen. Uit de vertaling van de positieve versie van Tobit 4:15 in de Lutherbijbel van 1545 ontstond het bekende berijmde gezegde. “Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doet dat ook de ander niet”. Tot zover Wikipedia. De gouden regel is een universele regel Confucianisme Wat je zelf niet wilt, doe dat ook de ander niet. Hindoeïsme De kern van rechtschapenheid is nooit een ander aandoen, wat men voor zichzelf als kwetsend ziet. Jaïnisme Behandel alle levende wezens zo, als men zelf behan...

Een verkenning van de balans Ware liefde is meer dan verliefdheid of romantische aantrekkingskracht. Het is een staat van zijn die ons verbindt met alles en iedereen. Die liefde uit zich in veel vormen en in verschillende gradaties van intimiteit. In stabiele relaties zie je vaak een natuurlijke balans tussen de partners. Volgens het gezegde trekken uitersten elkaar aan. Toch blijkt 'soort zoekt soort' een betrouwbaarder basis voor duurzame liefde. Partners hebben meestal een vergelijkbare opleiding en een vergelijkbaar inkomen. Ook op andere punten lijken ze vaak op elkaar. Bij die balans hoort wederkerigheid: wie liefde wil herkennen, moet haar eerst zelf kunnen geven. Is er maar één ware? Meer over echte liefde Ware liefde is niet beperkt tot één persoon of één levensfase. Het idee dat er maar één 'ware' bestaat die voor altijd bij ons moet blijven, is een romantische misvatting. Echte liefde herken je juist aan het vermogen om je te verbinden én om los te late...