Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

De kunst van helen Helpen in de psychotherapie is geen kwestie van genezen, maar van bevrijden. Een therapeut kan pas zeggen dat hij een cliënt heeft geholpen wanneer die cliënt ervaart dat er iets wezenlijks is veranderd in hoe hij leeft, voelt of denkt. Niet de techniek, maar het contact bepaalt de uitkomst. In de geschiedenis van de psychotherapie is men lang op zoek geweest naar de beste methode, alsof er een recept zou bestaan voor herstel. Maar de wetenschap leert ons iets anders: geen enkele vorm van therapie is structureel beter dan een andere ( Dodo bird verdict ). Het is de kwaliteit van de relatie die het verschil maakt: de mate waarin twee mensen elkaar werkelijk ontmoeten. Dat wil niet zeggen dat de methode onbelangrijk is. Cognitieve gedragstherapie (CGT) heeft sterke evidentie bij angststoornissen, depressie en dwang. Exposure-technieken (stap voor stap blootstellen) zijn cruciaal bij fobieën. EMDR is effectief bij trauma. Systeem- en hechtingsgerichte therapieën wer...

Hoe respectvolle relaties groeien In onze omgang met anderen speelt zich een subtiel spel af tussen twee fundamentele krachten: betrokkenheid en grensbewustzijn . Beide zijn essentieel voor respectvolle interactie en duurzame verbondenheid. Toch wordt deze dubbele beweging vaak onderschat, zeker in een tijd waarin polarisatie en snelle oordelen domineren. In deze tekst verken ik hoe voortdurende afstemming tussen betrokkenheid en het bewaken van grenzen niet alleen een sociale vaardigheid is, maar ook een diep menselijke deugd. Daarbij verbind ik dit inzicht met de klassieke filosofische oproep om te leven naar de deugd.   Respect als levende afstemming Respect is geen vaststaande handeling die je eenmaal aanleert en daarna automatisch toepast. Integendeel, respect vraagt om een voortdurende gevoeligheid voor de situatie, de ander en jezelf. Je zou kunnen zeggen: respect leeft in de kunst van afstemming . Vergelijk het met een dans: soms vraagt een ontmoeting om nab...

Hoe stel je de rollen tussentijds weer bij? Wanneer twee partners hun relatie starten vanuit een ongelijke rolverdeling –bijvoorbeeld omdat één van hen meer zorg, meer initiatief of meer aanpassing toont– ontstaat er al vroeg een kwetsbare dynamiek. Dat hoeft niet meteen een probleem te zijn. In het begin lijkt het vanzelf te gaan: de liefde maakt veel goed en zolang beiden zich gezien voelen, is er weinig aanleiding om iets ter discussie te stellen. Maar precies dáár schuilt het risico. Want als het ongenoegen over die verdeling later bij één van beiden groeit, gebeurt dat vaak sluipenderwijs en niet bij beiden tegelijk. De partner die zich tekortgedaan voelt, merkt het misschien pas na jaren. De ander denkt intussen dat alles goed is. Zo ontstaat er scheefgroei: een ongelijke beleving van geven en nemen, zonder dat er een taal of ritueel bestaat om dat te herijken. De filosofie leert ons dat een liefdevolle relatie niet alleen draait om emotie, maar ook om erkenning . Elkaar b...

Geraakt worden, begrijpen, thuiskomen Verliefdheid is niet alleen een persoonlijke ervaring, maar ook een existentiële gebeurtenis. Ze opent iets wat groter is dan onszelf, iets in de ander, in de wereld, en misschien wel in ons vermogen tot aandacht. We beschrijven verliefdheid zoals filosofen en wetenschappers dat hebben gedaan: niet als toeval of mysterie, maar als een kracht die iets onthult over ons bewustzijn, onze relaties en ons samenleven. We volgen het spoor in drie bewegingen: geraakt worden, begrijpen, thuiskomen. Waarom we verliefd worden Verliefdheid is evolutionair te verklaren. Ze bevordert hechting, voortplanting en langdurige samenwerking. Helen Fisher beschrijft drie onderscheiden systemen: lust , romantische aantrekking en binding . Verliefdheid activeert vooral dat tweede systeem: een intense focus op één ander, die ons motiveert om ons te verbinden. Neurowetenschappelijk onderzoek laat zien dat verliefdheid de hersengebieden activeert die...

Een beetje statistiek inzetten zorgt voor betere keuzes In het dilemma in de tv-show van Monty Hall sta je in eerste instantie voor een keuze tussen drie exact gelijke opties: blijf je bij je eerste gok of wissel je van keuze na een aanwijzing van de host, die één van de drie opties uitsluit? Statistisch gezien is wisselen de beste optie, omdat je oorspronkelijke keuze slechts 1/3 kans had om juist te zijn. Maar wat als jouw goede keuze in die 1/3 zat en je tóch werd verleid om te wisselen? Dan verlies je niet door je eerste keuze, maar door de twijfel die werd gezaaid. Iets soortgelijks gebeurt bij partnerkeuze. Na een paar jaar relatie kan twijfel toeslaan: is dit het wel? Een paar anderen lijken misschien een betere optie, maar die indruk wordt versterkt door wat je al wéét van je huidige partner en nog niet wéét van de nieuwe. Twijfel wordt besproken met vrienden, die vaak adviseren om te wisselen, een beetje vergelijkbaar met de host in Monty Hall de optie onthult die je niet moe...

Leef in het nu, maar blijf alert Het leven presenteert zich aan ons in elk moment. Niet als een concept, niet als een belofte, maar simpelweg als wat is . Toch zijn we geneigd om het heden te filteren door de ervaringen van het verleden en de verwachtingen van de toekomst. We dragen teleurstellingen met ons mee en vrezen dat geschiedenis zich herhaalt. Maar wat als we dat loslaten en eenvoudigweg zien wat nu voor ons ligt? Wanneer we in relaties stappen, doen we dat vaak met beelden en verwachtingen die gevormd zijn door eerdere ervaringen. Eén of twee teleurstellingen kunnen ons het gevoel geven dat patronen zich onvermijdelijk herhalen. We generaliseren, trekken conclusies, en geloven dat de toekomst een kopie zal zijn van het verleden. Maar is dat werkelijk zo? Hoe kunnen we in het nu leven zonder verstrikt te raken in onze projecties? Het antwoord ligt niet in hoop of scepsis, maar in zien wat is . Steve Hagen zou zeggen: kijk zonder te grijpen, zonder te verwerpen. Niet om...

Het bewust wisselen tussen aanpakken in relaties Wanneer mensen elkaar ontmoeten –als partners, vrienden of collega’s– rijst de vraag: hoe benaderen we elkaar op een manier die recht doet aan evenwaardigheid? In intieme relaties komt dit scherp naar voren. Kies je voor begrijpen of voor accepteren? Analyseer je wat er gebeurt of geef je ruimte zonder vragen? Drie voorbeelden Krishnamurti  werd als kind door een spirituele organisatie uitgekozen als de toekomstige 'Wereldleraar', een positie die hij later volledig afwees. Hij werd beroemd door te weigeren wat anderen van hem verwachtten en door vol te houden dat er geen hiërarchie bestaat tussen leraar en leerling. Iedereen is evenwaardig in het zoeken naar waarheid. Hij benadrukte directe waarneming: geen strategie, maar aanwezig zijn bij wat er gebeurt zonder oordeel of tussenkomst van het denken. Osho (Baghwan)  gebruikte juist alle mogelijke aanpakken -van psychotherapie tot meditatie- maar zonder zich eraan t...

Twee zijden van dezelfde medaille In de psychologie worden bindingsangst en verlatingsangst vaak gezien als tegengestelde fenomenen. Bindingsangst verwijst naar de angst om zich volledig te verbinden met iemand, uit angst voor verlies van autonomie of pijn. Verlatingsangst, aan de andere kant, duidt op een diepe angst om verlaten of afgewezen te worden, wat leidt tot onzekerheid en afhankelijkheid. Hoewel ze oppervlakkig verschillend lijken, kan er een gezamenlijke onderliggende oorzaak aan deze angsten ten grondslag liggen: een diepe angst voor kwetsbaarheid en verlies van zelfbeheersing. Mensen met bindingsangst vrezen dat ze zichzelf verliezen in een relatie, terwijl mensen met verlatingsangst bang zijn hun waarde te verliezen als ze worden verlaten. In beide gevallen draait het om een spanningsveld tussen vrijheid en verbondenheid. Een persoon met verlatingsangst kan vrijheid als eenzaamheid ervaren, terwijl iemand met bindingsangst vrijheid als noodzakelijk kan zien om zichzelf ni...

Structuren en doelen Driedelingen komen verrassend vaak voor in verschillende gebieden van het leven, de samenleving en filosofie. Ze lijken te fungeren als structuren die balans en integratie nastreven. Hier zijn enkele terreinen waar je deze driedeling kunt tegenkomen. 1. Filosofie en psychologie Plato’s driedeling van de ziel Plato verdeelde de menselijke ziel in drie delen: het verstand (logistikon), de geest (thymoeides) en de begeerte (epithymetikon). Deze drie aspecten moeten in balans zijn voor een deugdzaam leven, vergelijkbaar met hoe vrijheid, gelijkheid en broederschap in balans moeten zijn voor een rechtvaardige samenleving. Freud’s Es, Ich, Über-Ich Sigmund Freud verdeelde de menselijke psyche in het Es (onbewuste verlangens), het Ich (bewuste zelf) en het Über-Ich (moreel geweten). Ook hier heb je drie krachten die samenwerken om het menselijk gedrag te sturen. 2. Sociale structuren Trias politica Zoals eerder besproken, verdeelt de trias politica de macht in de staat in...

Liefde stroomt wanneer beide partijen het evenwicht bewaken Bij het aangaan van een relatie lever je onvermijdelijk een stukje van je vrijheid in. Je houdt immers rekening met de wensen, grenzen en behoeften van de ander. Toch brengt een relatie ook vrijheid met zich mee, vrijheid om jezelf te zijn, om samen te groeien en om een verbondenheid te ervaren die je alleen niet kunt bereiken. Dit subtiele spel tussen wat je opgeeft en wat je wint bepaalt het succes en de duurzaamheid van een relatie. Twee mensen die net verliefd zijn geworden op elkaar, lijden absoluut niet onder de tijdelijke onbalans. Ze zijn bereid vrijwel alle vrijheid op te geven om toch maar bij elkaar te zijn. Over deze fase van de relatie gaat dit essay niet. Hoe zorg je ervoor dat deze balans op de langere termijn wel positief blijft? Dat begint bij het bewust onderzoeken van de vrijheid die een relatie biedt en vraagt, en regelmatig samen evalueren hoe die balans zich ontwikkelt. Vrijheden die je inlevert Bij het a...

Dynamiek van open relaties Is er maar één ware? Meer over echte liefde Relaties zijn complex en divers, en wat voor het ene paar werkt, is misschien niet geschikt voor het andere. Open relaties, waarin partners toestaan dat er gevoelens of zelfs relaties met derden ontstaan, vragen om een hoge mate van openheid en eerlijkheid in de communicatie tussen partners. Dit essay beschrijft de dynamiek van open relaties, de uitdagingen en voordelen ervan, en de implicaties van onbesproken gevoelens en herinneringen. De onzekerheden van open relaties Veel mensen beginnen een relatie zonder dat ze hun eigen motivaties diepgaand hebben onderzocht en met weinig ervaring in langdurige relaties. Naarmate hun relatie vordert, kunnen ze ontdekken dat een relatie met een ander misschien meer geluk kan bieden. Ze willen deze gedachte onderzoeken zonder hun eigen partner af te vallen, en starten een experiment met een open relatie. Het proces van het aangaan van een open relatie is dynamisch en kan zowel ...

Een andere afslag nemen? In de stroom van relaties bevinden we ons vaak op een kruispunt waar verandering onvermijdelijk lijkt. Onze levens zijn doordrenkt van uitdagingen en dilemma's binnen relaties, waarbij de keuzes die we maken diepe sporen nalaten op onszelf en anderen. Vooral wanneer we beseffen dat onze relatie niet langer aan onze behoeften voldoet, kan dit voortkomen uit (kwetsuren opgelopen in) onze jeugd. Maar hoe vinden we wijsheid in deze situaties? N.B. Wat hier wordt geschreven is toegespitst voor onze partner, maar geldt voor iedere relatie, ook voor die met onze ouders, kinderen, broers en zusters, vrienden, buren, kwetsbare anderen, enz.. Psychotherapeut Anna de Graaf onderstreept het belang van openhartige gesprekken tussen partners. "Communicatie is de hoeksteen van elke gezonde relatie," benadrukt ze. "Het vergt moed om je kwetsbaarheid te tonen, maar het is essentieel om gevoelens en behoeften te delen, zelfs als ze verwarrend zijn". Onze ...

De kunst afkijken of entertainment? First Dates, B&B Vol liefde, Boer zoekt Vrouw, Lang Leve de Liefde, Date Smakelijk, Samen uit, samen thuis. Datingprogramma’s springen elk seizoen als paddenstoelen uit de grond. Nederland kent 2,5 miljoen singles en geen relatie hebben is geen schande, maar er wel een hebben is een natuurlijke behoefte. Voor zover ik kan overzien worden de wederwaardigheden van de deelnemers redelijk integer op beeld vastgelegd en becommentarieerd. Het is een bron van vermaak en aanleiding om het met elkaar over te hebben. Maak je dezelfde fouten of onhandigheden als de deelnemers en wat werkt wel? Hoe snel moet je jouw gevoelens van verliefdheid of juist van twijfel op tafel leggen? Hard to get? Het fenomeen van "hard to get" spelen is wijdverspreid en heeft te maken met de beginfase van romantische interacties. In sommige gevallen kan het vertonen van enige terughoudendheid of onbereikbaarheid iemand aantrekkelijker maken. Het kan nieuwsgierigheid op...

Onuitgesproken wens voor erkenning Sommige mensen hebben in hun jeugd te weinig liefde, aandacht of erkenning gekregen. Dat kan ervoor zorgen dat ze later in hun leven onzeker zijn over zichzelf. Ze gaan dan soms -vaak zonder dat ze het doorhebben- op zoek naar bevestiging in een relatie, in de hoop zich daardoor beter te voelen. Maar die zoektocht naar erkenning kan juist het tegenovergestelde effect hebben. Het kan leiden tot gedrag dat de relatie onder druk zet, zoals te veel willen controleren, voortdurend bevestiging vragen of jezelf wegcijferen. Als je je daar niet van bewust bent, kun je onbedoeld de verbinding met je partner verstoren. Hier zijn enkele mogelijke voortekenen. Overmatige afhankelijkheid. Als een partner buitensporig afhankelijk is van de bevestiging van de ander om zich goed te voelen over zichzelf, kan dit wijzen op een diepere behoefte aan erkenning. Jaloezie en onzekerheid. Voortdurende jaloezie of onzekerheid over de intenties of gevoelens van de partner kun...

Zelfonderzoek met een podcast Kitty Munnichs en Fay Troost, twee journalistes in opleiding aan de Rijksuniversiteit Groningen vroegen zich, halverwege de twintig, af waarom iedereen maar van relatie naar relatie hopt en zij zelf nog geen relatie hebben. Ze besloten er in het kader van hun studie een podcast van te maken en het resultaat in te zenden voor de NTR podcast prijs en ze werden genomineerd. In het kader van hun research interviewden ze leeftijdsgenoten, sprongen in het diepe en ondertussen kwamen ze bij mij terecht in mijn hoedanigheid als “datingcoach”. Tijdens het interview en te horen op de eerste aflevering van de podcast geven ze zelf een verschillend antwoord op hun centrale vraag. De een lijkt heel rationeel en de ander lijkt een vat vol heftige, vaak tegenstrijdige gevoelens, maar dat beeld kantelt. Hoe om te gaan met het conflict tussen ratio en gevoel in het aangaan van een verbinding? Ik leg hen de logica voor van hun aarzeling om de grens over te gaan. Ieder me...

De kunst van het gesprek over het gesprek In een wereld waarin communicatie steeds sneller en meer alomtegenwoordig wordt, blijft de kwaliteit van menselijke interactie een cruciale uitdaging. Metacommunicatie - het vermogen om te communiceren over communicatie zelf - speelt hierin een essentiële rol, maar wordt vaak onderbelicht in het digitale tijdperk. Metacommunicatie manifesteert zich op twee niveaus: intern en extern. Bij interne metacommunicatie evalueert men het eigen communicatiegedrag, terwijl externe metacommunicatie plaatsvindt wanneer men met anderen de communicatie zelf bespreekt. Deze gelaagdheid in communicatie wordt geïllustreerd door wat bekend staat als het tweede communicatie-axioma: iedere communicatie bevat zowel een inhouds- als een betrekkingsaspect, waarbij het laatste het eerste classificeert. De effectiviteit van communicatie hangt sterk af van de relatie tussen de gesprekspartners. Een goede relatie bevordert wederzijds begrip en beïnvloedt direct de inhoude...

De vraag die onbewust leeft Van tijd tot tijd gaf ik de workshop Belemmerende Overtuigingen voor mensen die willen weten waarom hun relatie geen stand houdt of niet op gang komt. Bijna altijd komt als belemmerende overtuiging op tafel dat een deelnemer denkt dat hij/zij niet de moeite waard is om van te houden. Uiteraard is mijn reactie niet dat het wel meevalt en dat de persoon alleszins de moeite waard is. Dat is te gratuit, want hij of zij voelt het zo en dat eigenlijk al z’n hele leven lang. Het gaat er ook helemaal niet om een ander het bewijs te leveren dat hij of zij de moeite waard is. Maar het is niet vreemd dat de vergissing wordt gemaakt, want niet alleen in het economische verkeer lijkt alles te gaan over toegevoegde waarde. En relaties hebben onmiskenbaar overeenkomsten met de economie. Voor wat, hoort wat. Maar waar gaat het wel om? Het is zaak om uit te vinden wie de overtuiging geplant heeft in het hoofd. Na enig zoeken wordt de oorzaak vaak gevonden in de jeugd. Bij de...

Liefde kent meerdere vormen De oude Grieken kenden zes woorden voor vormen van liefde. Eros : seksuele hartstocht en begeerte, jezelf (tijdelijk) verliezen in de ander (erotiek). Vriendschap : om allerlei soorten relaties (tijdelijk) mogelijk te maken (-filie). Speelsheid : (tijdelijke) genegenheid om de relatie levend te houden (ludiek). Pragma : de mogelijkheid om allerlei (tijdelijke) maatregelen te vinden om een relatie in stand te houden (pragmatiek). Agape : altruïstische liefde die (tijdelijk) wordt betoond aan iemand die het nodig heeft (latijn: caritas). Eigenliefde : (tijdelijke) gerichtheid op jezelf om te verhinderen dat je jezelf verliest in anderen (narcisme en egoïsme). "Ik proef mij, wanneer ik jou kus". Liefde kan levend worden gehouden door tijdelijke vormen serieus te nemen. Door deze vormen van tijd tot tijd (los) te laten, kan ware liefde blijven leven. Door de tijdelijkheid serieus te nemen behoud je ook jouw vrijheid. Let wel: concrete en abstra...

Medicalisering van de liefde? Wie een lustpil op de markt wil brengen moet met DSM-5 in de hand aantonen dat er een medische noodzaak is voor het slikken daarvan. Wie kan aantonen dat er sprake is van een wetenschappelijk onderbouwd syndroom van seksueel disfunctioneren is spekkoper. Snel patent aanvragen op wat varianten van lustpillen voor vrouwen en het grote verdienen kan beginnen. Vervolgens maak je de geesten rijp zijn met twijfel aan het eigen gezonde functioneren of liever niet-functioneren. Dat heet een vorm van medicaliseren. Veel mannen en vrouwen is na verloop van tijd de lust vergaan om vaak met elkaar te vrijen. Ze wijzen naar elkaar: hij kan niet meer of zij wil niet meer. “Kan-niet ligt op het kerkhof en wil-niet ligt ernaast.” Hun seksleven zo dood als een pier. Natuurlijk zijn er mannen die wel willen en bereid zijn om viagra te slikken om zichzelf en hun vrouw ter wille te zijn. Omgekeerd zijn er ook vrouwen die bereid zijn te verklaren dat zij wel zouden willen, ...