Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

Over verlichting in gewone taal Ergens voel je een kloof tussen wie je denkt te zijn en wat je dieper ervaart. Alsof je een rol speelt die niet helemaal past. Verlichting is de naam voor het moment waarop die kloof volledig verdwijnt, niet omdat je iets bereikt hebt, maar omdat wat er tussen jou en jezelf stond is weggevallen. En tegelijk verdwijnt ook de kloof tussen jou en de ander. Wat heb je eraan? Ten eerste ontspanning: je hoeft niet beter te worden dan je bent. Je hoeft alleen minder te worden dan je denkt te zijn. Ten tweede richting: niet de vraag "hoe word ik verlicht?", maar de eerlijkere vraag "wat staat er in de weg?". Ten derde bescherming: wie dit begrijpt raakt minder snel verstrikt in systemen die beweren de weg te kennen. Genade of eigen inspanning? Dit is de oudste vraag op dit gebied. Komt het van buitenaf, of moet je het zelf doen? Het antwoord is: het is geen tegenstelling. Eigen inspanning en iets dat je draagt zijn geen concurrenten. Ze horen...

Het ongemak van niet gelukkig zijn en hoop op iets echts We leven in een tijd van ongekende mogelijkheden. Nooit eerder hadden zoveel mensen zoveel vrijheid, comfort en keuzeruimte. En toch lijkt het lastig om in balans te blijven. We streven niet alleen naar een goed leven, maar ook naar méér leven. Meer ervaringen, meer betekenis, meer geluk. En wanneer dat geluk uitblijft, bekruipt ons het gevoel dat er iets mis is. Misschien is dat wel de paradox van onze tijd: dat de ruimte die we hebben om gelukkig te zijn, tegelijk een bron van ongemak is geworden. Het ongemak van niet gelukkig zijn In gesprekken hoor je het zelden hardop. Maar wie goed luistert, merkt het wel: het is voor veel mensen lastig om toe te geven dat ze zich níét gelukkig voelen. Niet dat ze ongelukkig zijn, maar er is iets tussenin: een gevoel van leegte, van ‘het zou beter moeten zijn’, van tekort zonder naam. Die aarzeling is begrijpelijk. Want wie geeft er graag toe dat het leven niet ‘klopt’, terwijl ...

Eenvoudig van aard, maar moeilijk te doorzien De manier waarop we met dieren omgaan, is een spiegel van hoe we met elkaar omgaan. Onze houding tegenover andere levende wezens onthult onze diepere opvattingen over vrijheid, respect en rechtvaardigheid. Willen we werkelijk vooruitgang boeken in het samenleven, dan moeten we begrijpen dat emancipatie van dieren en mensen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Zodra wij zeggen dat dieren ‘intrinsieke waarde’ hebben, lijkt het alsof we iets toevoegen aan hun bestaan, maar in werkelijkheid nemen we het opnieuw over. We blijven spreken over hen in plaats van naast hen. Zelfs de taal van waarden kan, hoe goedbedoeld ook, een herhaling zijn van de oude hiërarchie waarin de mens de maat van alle dingen blijft. Wat werkelijk nodig is, is dat we onze positie als beoordelaar loslaten. Niet om ons terug te trekken, maar om ruimte te maken voor de ander, niet op grond van wat wij erin herkennen, maar omdat die ander er gewoon is . In elke e...

Over bijgeloof, metron en wanneer te doen of laten Oude mythen overleven niet zomaar duizenden jaren. Ze blijven bestaan omdat ze meerdere lagen van waarheid bevatten die steeds opnieuw relevant worden. De mythe van koning Midas is zo'n verhaal dat ons vandaag nog steeds iets essentieels te vertellen heeft, juist in een tijd waarin simplistische positieve denken-bewegingen ons voorhouden dat "het universum geen nee kent".  Midas wenste de gave om alles wat hij aanraakte in goud te veranderen. Dat gebeurde maar ook zijn voedsel en zijn kind veranderden in goud en toen kreeg hij spijt. De wijsheid van Midas Wanneer we de mythe van koning Midas onderzoeken, kunnen we vijf diepe inzichten zien die de oude Grieken wilden overbrengen: Hebzucht leidt tot isolatie. Midas kan niemand meer aanraken: geen knuffel, geen maaltijd delen, geen menselijk contact. Rijkdom die je van het leven zelf afsnijdt, is waardeloos. De Grieken waarschuwden hier tegen excessief materialisme....

Nietzsche's diagnose: de wraakzucht van de machtelozen Volgens filosoof Friedrich Nietzsche (1844-1900) ontstond het christelijke (en bij uitbreiding moderne humanistische) gelijkheidsdenken als waarde niet uit nobele motieven, maar uit ressentiment : de omgekeerde wraakzucht van degenen die zich machteloos voelden. Hoewel sommige waarden objectief waardevol zijn, benadrukt Nietzsche dat ze hun kracht verliezen als we ze niet persoonlijk toe-eigenen. De Gouden Regel bijvoorbeeld blijft krachtig omdat mensen hem steeds opnieuw heruitvinden , niet alleen maar overnemen. Men kan Nietzsche lezen als een waarschuwing: wie spreekt over gelijkheid en evenwaardigheid moet oppassen dat dit geen middel wordt om levenskracht en verscheidenheid te onderdrukken. De oorspronkelijke "meesters" legitimeerden hun macht door hun eigen kracht en voortreffelijkheid. Maar degenen die deze macht niet bezaten, de onderworpenen, keerden de waarden om: macht werd "slecht", neder...

Synchroniciteit, verwondering en bescheidenheid Soms lijkt een toevallige ontmoeting, een zin uit een boek, of een gebeurtenis die precies op het juiste moment plaatsvindt, méér dan toeval. Alsof de werkelijkheid even antwoord geeft op een innerlijke vraag. Carl Gustav Jung noemde dat verschijnsel synchroniciteit : een betekenisvolle samenloop van omstandigheden, zonder dat er sprake is van een duidelijk causaal verband. Voor Jung was synchroniciteit geen wetenschappelijk bewijsbaar principe, maar een ervaringsgegeven. Hij beschreef het als iets dat zich niet laat afdwingen of controleren, maar zich aandient, op momenten dat het ons iets lijkt te willen zeggen. Een droom die samenvalt met een onverwacht telefoontje, of een gedachte die even later door iemand anders uitgesproken wordt. We voelen ons dan even opgenomen in een groter geheel, alsof er een samenhang is achter de schermen van het alledaagse. Maar wat is die samenhang? En bestaat ze echt? Sommige filosofen -zoals Imma...

Hoe ontwikkelen we dit bewustzijn in evenwaardigheid? "Spiegologie" Het leren omgaan met ons zelfbewustzijn is een levenskunst die we vaak niet bewust ontwikkelen. Hier volgen enkele belangrijke aspecten. Weten wanneer je moet stoppen met denken Soms is verder piekeren contraproductief. Leren herkennen wanneer je in cirkelredeneringen terecht bent gekomen, of wanneer een beslissing "goed genoeg" is, voorkomt mentale uitputting. Sommige situaties vragen om intuïtie of gewoon handelen, niet om nog meer analyse. Het onderscheid tussen observeren en oordelen Zelfbewustzijn wordt vaak verward met zelfkritiek. Maar observeren wat er in je omgaat -gedachten, emoties, reacties- zonder direct te oordelen geeft meer ruimte om bewust te kiezen. "Ik merk dat ik geïrriteerd ben" is anders dan "Ik ben een slecht persoon omdat ik geïrriteerd ben". Accepteren van onvolmaaktheid Ons zelfbewustzijn confronteert ons constant met onze tekortkomingen. M...

De neiging om zich boven de ander te stellen Het idee van superioriteit –of het nu gaat om soort, ras, geslacht, afkomst, klasse of intelligentie– is een hardnekkig thema in de geschiedenis van de mens. Hier is een ietwat droge opsomming als overzicht van belangrijke sociaalpsychologische aspecten van menselijke superioriteitsgevoelens en als contrast daaronder de taoïstische levenshouding en verwijzingen naar artikelen hierover via de labels. 1. Ingroup-outgroup bias Mensen verdelen de wereld vaak automatisch in ‘wij’ en ‘zij’. Groepslidmaatschap geeft identiteit en veiligheid, maar kan ook leiden tot het denigreren van ‘de ander’. 2. Narcisme en egoversterking Mensen hebben een natuurlijke neiging om zichzelf positief te zien. Dit kan doorslaan in collectief of individueel narcisme, met als p sychologische wortels de behoefte aan zelfwaardering en controle. 3. Het ‘dominantiedrive’-model De drang om status en macht te verwerven ligt evolutionair verankerd. Dit lei...

Een bescheiden overdenking bij bevrijdingsdag Vrijheid is geen beloning. Ze is geen prijs voor goed gedrag, geen gevolg van verdienste of nut. Vrijheid is een recht. Een bestaansgrond. Ieder levend wezen heeft het recht om zichzelf te zijn, zonder overheersing, zonder bezit, zonder angst. Op 5 mei vieren we de vrijheid, vaak met grote woorden. We herdenken wat verloren ging en prijzen wat herwonnen is. Maar misschien is vrijheid in het klein wel krachtiger dan in het groot. Misschien vraagt ze niet om heroïek, maar om terughoudendheid. Niet om sterke daden, maar om respectvolle aanwezigheid. In een Talmoedische spreuk “Wie één mens redt, redt de hele wereld” ligt de nadruk op de waarde van een mensenleven, alsof redding pas telt als het opweegt tegen iets groots. Maar ik vind dat we niet moeten niet redeneren vanuit de ‘waarde’ van iemand -want dat impliceert een hiërarchie of beoordeling- maar vanuit het gelijke recht van ieder wezen om vrij te zijn.  Daarom vind ik de formulerin...

Nederigheid en evenwaardigheid als basis voor harmonie Het paradijsverhaal uit Genesis 2–3 heeft eeuwenlang tot de verbeelding gesproken. De tuin van Eden , de boom van kennis van goed en kwaad , de slang en de verdrijving van Adam en Eva zijn motieven die steeds opnieuw zijn geïnterpreteerd. Eeuwenlang gaf het verhaal houvast en veiligheid, maar het werd ook gebruikt door machthebbers om gezag en onderdanigheid te legitimeren. Nu de kerk haar gezag grotendeels heeft verloren, ligt de verantwoordelijkheid bij onszelf. We kunnen opnieuw betekenis geven en zoeken naar balans. Simone Weil wees er in de twintigste eeuw op dat macht het vermogen heeft om mensen blind te maken voor de waarde van de ander. Volgens haar ontstaat onrecht zodra iemand zich verheft boven de ander. Deze gedachte kan dienen als sleutel om het paradijsverhaal opnieuw te begrijpen. Joodse traditie In het jodendom bood Eden een verklaring voor de menselijke conditie: arbeid, pijn en sterfelijkheid. De rabbijn...