Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

Lessen in leiderschap In de moderne politiek zijn we getuige geworden van een leiderschapsstijl waarin het systematisch kleineren van tegenstanders centraal staat. Donald Trump heeft dit tot een kunstvorm verheven: de constante stroom van beledigingen, denigrerende bijnamen zoals "Sleepy Joe" en "Crooked Hillary" en het neerzetten van elke vorm van kritiek als afkomstig van "losers" of mensen die "het gewoon niet snappen". Deze aanpak gaat verder dan gewone politieke retoriek, het is een bewuste strategie om tegenstanders niet alleen te verslaan, maar te vernederen en hun waardigheid aan te tasten. Dit patroon past in een verontrustend psychologisch mechanisme waarbij macht wordt gebruikt om een hiërarchie van superioriteit te rechtvaardigen. Door anderen systematisch als minderwaardig af te schilderen, wordt de eigen positie bevestigd zonder dat inhoudelijke argumenten nodig zijn. Het creëert een gevaarlijke dynamiek waarin volgers worden aa...

Liefde, ironie en explosieve verschillen tussen mannen en vrouwen De uitdrukking iets met de mantel der liefde bedekken klinkt mild en wijs. Alsof je kiest voor de vrede in plaats van het gelijk. Maar is het wel altijd liefde? Of gebruiken we het soms als excuus om iets niet onder ogen te hoeven zien? En belangrijker: wanneer wél en wanneer beter niet? Een warme doek of een deken van stilte? De uitdrukking komt oorspronkelijk uit de Bijbel. In Spreuken 10:12 staat: “Haat wekt twisten, maar liefde bedekt alle overtredingen” . In het Nieuwe Testament klinkt het door in 1 Petrus 4:8 : “Heb elkaar hartelijk lief, want de liefde bedekt tal van zonden”. De “mantel” is hier geen doekje voor het bloeden, maar een gebaar van compassie. Iets bedekken uit liefde betekent niet dat het er niet toe doet, maar dat je kiest voor mildheid. Je laat het rusten, niet uit onverschilligheid, maar omdat je het grotere geheel belangrijker vindt dan het incident. De relatie boven de wrevel. Kracht ...

De druk van gewoon moeten doen Soms zegt iemand goedbedoeld: “Je moet gewoon even doorbijten”. Een korte zin, bijna terloops uitgesproken, als bemoediging. Maar wie het zwaar heeft, kan juist struikelen over de woorden moet en gewoon . Wat een aansporing had moeten zijn, klinkt dan als een verwijt: je moet dóór, het mag niet te ingewikkeld zijn. Die kleine woorden staan niet op zichzelf. Ze ademen een tijdgeest waarin het leven voortdurend iets is om te optimaliseren. We moeten het beste uit onszelf halen, kansen grijpen, altijd vooruit. Stilstand voelt als falen. Moe zijn is verdacht. Geen zin hebben is zwakte. En de boodschap is overal: je hoeft het niet leuk te vinden, als je maar doorgaat. In die context wordt doorbijten een gebod, geen keuze. En gewoon is dan juist helemaal niet gewoon, maar een ontkenning van hoe ingewikkeld het leven soms voelt. Het is niet vreemd dat mensen in verzet komen tegen zulke taal. Het verzet richt zich niet alleen op het zinnetje zelf, ma...

Serieus blijven zonder serieus te worden Gesprekken over maatschappelijke kwesties -klimaat, ongelijkheid, migratie- kunnen soms verrassend serieus ontsporen. Niet door harde ruzie, maar juist door ironie, uitweidingen of iemand die iets roept om effect te sorteren. Zeker in bijeenkomsten waar mensen elkaar niet goed kennen, zie je regelmatig dat iemand de toon van het gesprek verandert: een stellig standpunt, een relativerende grap, een afleiding die het onderwerp ondermijnt. Wat doe je dan? Zeker als je geen gespreksleider bent, maar gewoon deelnemer? Je hoeft geen leider te zijn om richting te geven Het mooie van een gesprek is dat het van iedereen is. Als deelnemer kun je bijdragen aan het geheel, niet alleen met inhoud, maar ook door aandacht te hebben voor de richting van het gesprek. Daarvoor hoef je niet op de voorgrond te treden of alles naar je toe te trekken. Het vraagt eerder iets van je houding: aandachtig, vriendelijk, en bereid om de draad weer op te pakken als ...

De lichtheid en de last: humor, tragiek en overleving In de filmwereld van Joel en Ethan Coen treedt de kijker binnen in een universum waar hubris onvermijdelijk wordt bestraft en overmoed leidt tot ondergang. Een universum waarin de fundamentele boodschap lijkt te zijn: wie boven zijn macht grijpt, krijgt het zwaar te bezuren; wie het onderste uit de kan wil, krijgt het lid op zijn neus. Maar tussen deze donkere contouren van het menselijk bestaan schemert een subtielere wijsheid - degene die tijdig weet wanneer te stoppen, overleeft, al is het maar voorlopig. De kosmische grap Het oeuvre van de Coen Brothers valt te lezen als een reeks variaties op eenzelfde thema: de mens die worstelt met zijn plaats in een universum dat onverschillig staat tegenover zijn ambities en verlangens. Of het nu gaat om Jerry Lundegaard in "Fargo" die een ontvoeringsplan bedenkt dat jammerlijk uit de hand loopt, Llewyn Davis die tevergeefs streeft naar muzikaal succes in "Inside Llewyn Davi...

Meer politici zouden moeten durven ontregeling te benoemen Martha Claeys is filosoof en verbonden aan het Centrum voor Ethiek van de Universiteit van Antwerpen. Zij schrijft in een column in Trouw over de “Flooding the zone” en de “Zeeleeuwen” strategie die medestanders van Trump toepassen om tegenstanders te ontregelen. “ Flooding the zone. Het gebied overspoelen. Zo noemt Steve Bannon, voormalig politiek strateeg van Donald Trump, de communicatiestrategie van de Amerikaanse president. Door het verspreiden van zoveel desinformatie en absurde ideeën weet de opponent van verontwaardiging niet waar te kijken. Die kan niet anders dan reageren.” Claeys schrijft verder: “Trump en de nieuwe eugenetici spiegelen een strategie die David Malki ‘zeeleeuwen’ noemt. De striptekenaar tekende op hoe in 2014 feministische ontwikkelaars van videogames online plots heel wat weerstand kregen van zelfverklaarde critici van ethische wantoestanden in de spelindustrie. In zijn strip dringt zich ...

Wim Sonneveld en de lichtheid van aardigheidjes In onze welvarende samenleving lijkt het paradoxaal: hoe meer het ons voor de wind gaat, hoe voorzichtiger we worden met het tonen van onze vreugde. We lopen door de straten met uitgestreken gezichten, glimlachen even geforceerd naar een ander in het openbaar vervoer en houden onze tevredenheid voor onszelf. Maar misschien is dat niet alleen bescheidenheid. Misschien zit er iets diepers onder: onze worsteling met wat Milan Kundera de "ondraaglijke lichtheid van het bestaan" noemde. Een miscommunicatie over wat licht bedoeld is en wat zwaar, gecombineerd met de angst voor jaloersheid en het isolerende effect van onverwachte vreugde. Het uitgestreken gezicht als emotionele verdediging In de publieke ruimte hanteren we een ongeschreven regel van emotionele neutraliteit. Het uitgestreken gezicht is niet alleen sociale hoffelijkheid, het is ook zelfbescherming. We houden onze innerlijke staat voor onszelf, uit angst voor ande...

Op een speelse manier verbinding maken Evenwaardigheid is een fundamenteel principe in zowel filosofie als communicatie. Het vormt de basis voor gesprekken waarin iedere deelnemer zich vrij voelt om bij te dragen, zonder dat macht of manipulatie de toon bepaalt. De metafoor speelt hierin een dubbelzinnige rol: hoewel het een krachtig middel is om verbinding en begrip te creëren, kan het ook ongelijkheid versterken. Humor en het metagesprek kunnen echter helpen om gesprekken in balans te houden en de gelijkwaardigheid te waarborgen. De metafoor als brug en obstakel Metaforen zijn een essentieel instrument in filosofisch denken en menselijke interactie. Filosofen als Plato en Nietzsche hebben metaforen gebruikt om abstracte ideeën tastbaar te maken. Plato’s allegorie van de (schaduwen van de realiteit in de) grot maakt bijvoorbeeld duidelijk hoe perceptie en werkelijkheid zich tot elkaar verhouden, terwijl Nietzsche benadrukt dat onze taal, als een systeem van metaforen, de complexiteit ...

Via verbinding openheid creëren bij populisten Populisten worden vaak gekarakteriseerd als in zichzelf gekeerd, met een sterke focus op hun eigen wereldbeeld en een gevoel van wantrouwen jegens anderen. Deze houding maakt het uitdagend om een dialoog aan te gaan en een verbinding te zoeken. Toch is het mogelijk om openheid te creëren door een empathische en respectvolle benadering. De kracht van luisteren zonder oordeel De basis van elk gesprek met populisten is luisteren. Door oprecht te luisteren, zonder meteen te oordelen of tegenargumenten te geven, ontstaat een gevoel van erkenning. Vragen als “Wat maakt dit voor jou belangrijk?” nodigen uit tot het delen van persoonlijke ervaringen en overtuigingen, wat de basis kan leggen voor wederzijds begrip. Open vragen en reflectie Het stellen van open vragen is essentieel om het gesprek verder te verdiepen. Vragen als “Hoe zou jij willen dat de samenleving eruitziet?” moedigen de ander aan om voorbij de kritiek te denken en constructief na...

Wijsheid en humor De menselijke zoektocht naar wijsheid heeft altijd een spanningsveld gekend tussen rede en speelsheid, oordeel en mening, kennis en twijfel. In de Lof der Zotheid liet Erasmus zien hoe dwaasheid en ironie kunnen helpen om dogmatisme te doorbreken en inzicht te verkrijgen. Zijn speelse benadering heeft parallellen in de filosofie van Montaigne en Nietzsche, die allen humor en relativisme inzetten als tegengewicht voor starheid in denken. Toch gaat het verder dan alleen een intellectuele speelsheid. Filosofen zoals Pyrrho van Elis en Epicurus introduceerden het concept ataraxia , een toestand van innerlijke rust, bereikt door het vermijden van onnodige zorgen en het loslaten van dogmatische overtuigingen. Dit idee werd op verschillende manieren geïnterpreteerd: de sceptici zagen het als een gevolg van epoché (opschorting van het oordeel), terwijl de Epicureeërs het vonden in het vermijden van buitensporige verlangens en angsten. De Stoïcijnen, hoewel ze ataraxia n...

Waarom lachen we? In de menselijke ervaring is lachen een krachtig en veelzijdig fenomeen. Het heeft het vermogen om ontspanning te brengen, de geest te verlichten en sociale banden te versterken. Toch kan de bron van onze lach een schaduw werpen op de ware aard van onze interacties. Terwijl gezamenlijk gelach verbinding kan verdiepen, kan het ook dienen als een instrument van superioriteit en onderdrukking. Historisch gezien is lachen een taal geweest die niet alleen emoties uitdrukt, maar ook machtsdynamiek onthult. In oude hoven en koninklijke paleizen was lachen een voorrecht van de elite, terwijl het gewone volk zelden de kans kreeg om hun vreugde vrijelijk te uiten. Koningen en heersers, die zichzelf vaak omringden met hovelingen en narren, gebruikten lachen als een manier om hun macht te handhaven en te versterken. Voor degenen die traditioneel aan de top van de sociale hiërarchie zitten, was lachen zelden een alledaags verschijnsel. Het werd eerder gereserveerd voor speciale ge...

Eigen waarde In een wereld waar gelijke rechten voor iedereen een juridisch uitgangspunt zijn (is), blijkt het inschatten van eigenwaarde en de eigen waarde een gevarieerd spectrum te omvatten. Mensen hebben het recht om zichzelf op verschillende manieren te zien, maar het is belangrijk om dit perspectief in sociaal verkeer niet tot een bron van verdeeldheid te maken. Het is inherent aan de menselijke natuur om onderscheid te maken tussen elkaar op basis van eigenwaarde. Sommigen hebben een bescheiden zelfbeeld, terwijl anderen hun zelfvertrouwen graag tonen. Het wordt echter pas problematisch wanneer deze verschillen worden gebruikt om anderen te beoordelen of zelfs te kleineren. Trots In onze dagelijkse interacties is het onvermijdelijk dat we de nuances van zelfbeeld opmerken. Mensen kunnen hun trots tonen op prestaties of eigenschappen die ze hoogachten, soms zelfs zonder dat ze het beseffen. Hier komt het belang van subtiliteit naar voren. Het gaat erom de waardering voor ieders u...

Benoemen zonder te confronteren In West-Friesland, de streek waar ik geboren ben, zegt men niet tegen de ander die iets raars doet "hoe krijg je het in je hoofd" oftewel je bent niet goed wijs. In onze geboortestreek zeggen ze bijna hetzelfde met "hoe kroi't in je heer"? Het is een voorbeeld van hoe taal zachter kan maken wat anders confronterend zou zijn. Het gebruik van "hoe krijg je het in je haar" behoudt de kern van de boodschap -dat er iets eigenaardigs gebeurt- maar zonder de scherpe lading van een oordeel over iemands verstand of mentale gesteldheid. Het is speels, ontwapenend en toont de kracht van indirecte communicatie. Sociaal strategisch taalgebruik Dit soort taalgebruik is niet alleen streekgebonden, maar een voorbeeld van een bredere menselijke neiging om delicate kwesties op een indirecte, minder confronterende manier aan te kaarten. Andere voorbeelden zijn de volgenden. Eufemismen Denk aan "iemand heeft een steekje los" versu...

Het beeld van een speelse God G.K. Chesterton werd geboren op 29 mei 1874 in Londen, Engeland, en stierf op 14 juni 1936 in Beaconsfield, Buckinghamshire, Engeland. Hij was een prominente schrijver, dichter, filosoof en journalist, vooral bekend om zijn werken op het gebied van fictie, non-fictie en religieuze en politieke filosofie. In zijn boeken fantaseerde hij over de motieven van God. God heeft volgens hem eeuwig de tijd, maar wil zich niet vervelen en houdt van verrassingen. Natuurlijk kan G. K. Chesterton, net zo min als jij en ik, weten wat God denkt of zich een betrouwbare voorstelling maken wat er in God omgaat. De fantasie over God van G. K. Chesterton zegt dus iets over wat wij mensen zouden ervaren wanneer we goddelijke gaven zouden hebben. Door te speculeren over wat God zou willen of ervaren, brengt hij eigenlijk menselijke eigenschappen en verlangens over op het concept van God. Dit kan dienen als een herinnering aan de beperktheid van ons begrip en de nederigheid die d...

Weten en aanvoelen wanneer te uiten Het is belangrijk om zowel prettige als onprettige gevoelens te erkennen voor een evenwichtig leven. In plaats van onprettige gevoelens te onderdrukken, is het beter om ze te accepteren en ze (zonder ze te uiten) te laten groeien tot een punt waarop je ze kunt begrijpen en beheersen. Humor kan hierbij helpen. Op weg naar balans Begrijp en erken zowel prettige als onprettige gevoelens om beter te kunnen reageren op je behoeften en die van anderen. Het "containen" van gevoelens betekent dat je onprettige gevoelens toelaat zonder ze te laten overheersen. Je kunt beslissen of je ze laat zien als emoties, maar het geeft je de kans om van ze te leren en ze op een gezonde manier te verwerken. Humor kan helpen om licht te brengen in donkere momenten en afstand te nemen van je gevoelens, waardoor je een frisse kijk krijgt op situaties. Mentale pauze Door contemplatie kun je dieper nadenken over je gevoelens, de oorzaken begrijpen en groeien als pers...

Wanneer filosofie film wordt Wat hebben een 19e-eeuwse Duitse filosoof en een Amerikaanse romantische komedie uit de jaren 90 met elkaar te maken? Op het eerste gezicht: niets. De een spreekt in profetische aforismen over de eeuwige terugkeer, wil dansen met chaos en schopt tegen alle gevestigde moraal. De ander laat een cynische weerman steeds opnieuw wakker worden op een suffe winterdag in Punxsutawney, een klein Amerikaans dorpje op het platteland. En toch: Groundhog Day is misschien wel de meest toegankelijke verbeelding van Friedrich Nietzsche’s diepste gedachte-experiment. De film dramatiseert wat bij Nietzsche klinkt als een existentiële beproeving: stel dat je je leven eindeloos zou moeten herhalen, elke handeling, elke vergissing, elke banaliteit. Zou je dat aankunnen? Zou je dat wíllen? Nietzsche stelde die vraag in de gedaante van een demoon die je ’s nachts wakker maakt. Ook Phil Connors wordt zo wakker, en hij blijft (als enige) wakker: gevangen in een tijdlus waari...

Van grappen maken jouw beroep maken Jim Carrey wilde als kind al komiek worden. Zijn moeder was depressief en hij probeerde haar op te beuren. Toen Jim een boek las over spiritualiteit en iemands taak in het leven, herkende hij daarin zijn wens om zorgen bij anderen weg te nemen. Zijn vader had dezelfde ambitie, maar koos voor een carrière als boekhouder. Hij verloor die baan en moest in relatieve armoede verder leven. Jim besloot voor zichzelf dat wanneer hij zou falen hij toch liever eerst geprobeerd had het werk te doen waar hij van hield en dat was grappen maken. Geld verdienen en grappig zijn tekenden zijn jeugd. Op de middelbare school mocht hij elke dag aan het eind van de lessen tien minuten optreden, op voorwaarde dat hij de rest van de dag zijn gemak hield. Na de lessen werkt hij in een fabriek om het gezin te helpen onderhouden. Op zijn zestiende stopte Jim met school en vertrok naar Hollywood. Hij speelde in clubs, werd ontdekt en speelde in series, komische en serieuze f...

Met woorden en beelden kun je het ongrijpbare benaderen. Een goede derde is humor. Voor wie even niet wil lezen over abstracte onderwerpen maar eens ongecompliceerd wil lachen: laat deze video gewoon doorlopen. Wertheim heeft het niet over ongrijpbare zielskwaliteiten, maar speelt met het gezichtspunt van de naïeve verteller, die juist door iets niet te zeggen laat weten dat hij kijkt vanuit meerdere standpunten. Het kan Micha Wertheim schijnbaar niets schelen of je hem wel kunt volgen of niet.  Micha Wertheim: voor je het weet (bol.com) .