Zou God zich willen laten verrassen?
Het beeld van een speelse God
De Engelse schrijver G.K. Chesterton (1874-1936) was dichter, journalist, essayist en romanschrijver. Hij is vooral bekend van zijn detectiveverhalen over pater Brown en van zijn religieuze en filosofische essays, zoals Orthodoxie.
In dat boek speelt hij met een verrassend beeld van God. Wij nemen meestal aan dat herhaling saai is: de zon die elke ochtend opkomt, de ene madelief die op de andere lijkt. Chesterton draait dat om. Een kind dat iets leuks heeft beleefd, roept "Nog een keer!" en wordt dat niet moe. Misschien, zegt Chesterton, is God zo. Elke ochtend zegt Hij tegen de zon "Doe het nog eens" en elke madelief maakt Hij afzonderlijk, omdat Hij nooit genoeg krijgt van wat goed is. God heeft eeuwig de tijd, maar verveelt zich niet, omdat Hij de verwondering van een kind heeft behouden. Wij zijn degenen die oud zijn geworden.
Natuurlijk kan Chesterton, evenmin als jij en ik, weten wat er in God omgaat. Zijn fantasie zegt daarom vooral iets over ons: over wat wij zouden ervaren als we goddelijke gaven hadden en over wat we kwijtraken naarmate we ouder worden. Door menselijke verlangens op God te projecteren, laat hij ook zien hoe beperkt ons begrip is. Dat kan bescheiden maken.
Herhaling die nooit hetzelfde is
Wie goed kijkt, ziet dat de herhaling in de natuur nooit precies is. Geen madelief is gelijk aan de andere, geen zonsopgang gelijk aan die van gisteren. Misschien is dat de verrassing waar God zich op verheugt: niet het onverwachte dat alles omgooit, maar het kleine verschil in wat telkens terugkomt. Zo bezien zit de verwondering niet in het uitzonderlijke, maar in het gewone, als je het met de ogen van een kind bekijkt.
Spontaniteit en humor
Chesterton benadrukte het belang van verwondering en spontaniteit. Hij nodigde uit om het leven te benaderen met een gevoel van avontuur, zoals een kind de wereld ontdekt. Humor zag hij als een manier om de absurditeit van het leven te aanvaarden en lichtheid te bewaren, ook te midden van ernstige zaken.
Wie deze gedachte doortrekt, komt bij het besef dat niemand werkelijk boven een ander staat. We zijn allemaal deel van een groter geheel, met gedeelde ervaringen en verlangens. Dat vraagt om een evenwaardige omgang met elkaar, met respect en inlevingsvermogen.
Wat wilde Chesterton vertellen?
De boeken van Chesterton dagen de lezer uit om na te denken over het leven, de menselijke natuur en de samenleving. Vier thema's keren telkens terug.
Waardering voor het gewone
Chesterton vond dat de gewone kanten van het leven vaak worden onderschat. Juist in alledaagse dingen vond hij schoonheid en waarheid. Daarom verdedigde hij ook het traditionele: niet uit behoudzucht, maar omdat het gewone volgens hem al wonderlijk genoeg is.
Kritiek op rationalisme en materialisme
Chesterton was een felle criticus van het rationalisme, materialisme en secularisme van zijn tijd. Volgens hem ondermijnden die de menselijke waardigheid en spiritualiteit. Met satire en paradoxen liet hij zien waar puur rationeel denken tekortschiet. Zo merkte hij op dat een gek niet iemand is die zijn verstand heeft verloren, maar iemand die alles heeft verloren behalve zijn verstand.
Waardering voor mysterie en paradox
Chesterton vond dat de wereld vol mysteries en paradoxen zit die de rede alleen niet kan doorgronden. Hij moedigde aan om dat mysterie te aanvaarden in plaats van het weg te redeneren.
Liefde en mededogen
Ten slotte speelt liefde een grote rol, ook voor wie anders denkt. Pater Brown, zijn bekendste personage, lost misdaden op door zich in de dader te verplaatsen. Hij veroordeelt niet, maar probeert te begrijpen.
