Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

Inclusief en en-en denken Jacques Derrida (1930–2004) heeft met zijn filosofie een fundamentele kritiek geleverd op de Westerse denktraditie, die volgens hem doordrongen is van zogenaamde metafysische hiërarchieën. Dit zijn dualistische tegenstellingen waarin de ene term als superieur wordt beschouwd ten opzichte van de andere. Voorbeelden hiervan zijn geest/lichaam, cultuur/natuur en rede/gevoel. Derrida’s werk richt zich op het blootleggen, uitdagen en herinterpreteren van deze structuren, met als doel een nieuwe, meer gelijkwaardige manier van denken mogelijk te maken. Wat zijn metafysische hiërarchieën? In de Westerse filosofie worden concepten vaak in paren geordend, waarbij de eerste term doorgaans wordt gepresenteerd als dominant of hoger in waarde. Zo wordt de rede bijvoorbeeld vaak gezien als superieur aan het gevoel, omdat rationeel denken betrouwbaarder zou zijn dan emotionele impulsen. Dergelijke hiërarchieën hebben diepe invloed op hoe mensen de werkelijkheid begrijpen en ...

Op weg naar zelfrealisatie Het Ohm teken In een tijd waarin individualisme en zelfprofilering vaak centraal staan, biedt eeuwenoude wijsheid ons een verrassend tegenwicht. Het gaat niet om de versterking van het ego, maar juist om het leren herkennen wanneer ons egoïstische zelf de overhand neemt. Deze kunst van het overstijgen van het egoïstische zelf opent de weg naar diepere verbindingen en authentieke vrijheid. De moed om een eigen weg te gaan De meesten van ons bewandelen vertrouwde paden, gevolgd door conventie en gewoonte. We laten ons leiden door wat anderen van ons verwachten en door een stemmetje binnenin dat steeds meer wil vergaren, bereiken en bezitten. Slechts weinigen durven een volledig eigen weg te banen, een weg die boeddhisten beschrijven als "het huis van het ego verlaten". Dit 'huis verlaten' is geen letterlijke oproep tot afzondering, maar een metafoor voor het loslaten van onze identificatie met het egoïstische deel van onszelf. Het is het verla...

Niet doen versus niets doen In een wereld waarin informatie ons voortdurend overspoelt, is het gemakkelijk om het gevoel te krijgen dat we overal verantwoordelijkheid voor dragen. De media wijzen ons op problemen die schreeuwen om actie, sociale verwachtingen duwen ons subtiel in bepaalde richtingen, en schuldgevoelens kunnen ons doen geloven dat we altijd iets moeten doen. Maar wanneer is verantwoordelijkheid werkelijk de onze en wanneer wordt die ons aangepraat? Zie de middenweg Een helder onderscheid helpt hierbij: niet doen versus niets doen . Niet doen is een bewuste keuze, een besluit om iets te laten omdat het niet binnen onze werkelijke verantwoordelijkheid valt of omdat het geen zinvolle bijdrage levert. Niets doen daarentegen impliceert passiviteit, vermijding of onverschilligheid. Dit onderscheid is cruciaal voor het maken van weloverwogen keuzes. De invloed van aangepraat verantwoordelijkheidsgevoel Verantwoordelijkheid wordt vaak op twee manieren aangepraat. Via...

De troost van pessimisme Frank Meester schrijft in Filosofie Magazine over de vrolijk makende pessimisme van Schopenhauer. In dit blog een samenvatting gevolgd door mijn commentaar. Arthur Schopenhauer (1788-1860), de Duitse filosoof die beweerde dat we in "de slechtst mogelijke wereld" leven, geniet tegenwoordig grote populariteit ondanks (of misschien dankzij) zijn pessimistische wereldbeeld. Zijn voorspelling dat hij na zijn dood meer gelezen zou worden, is ruimschoots uitgekomen. Schopenhauers wereldbeeld Ombuigen naar balans Volgens Schopenhauer is de werkelijkheid geen harmonieus geheel, maar een meedogenloze arena gedreven door "de wil" - een irrationele kracht die slechts streeft naar overleven ten koste van anderen. In Schopenhauers visie is de wereld "een mallemolen van eten en gegeten worden", waar alle levende wezens verwikkeld zijn in een voortdurende strijd. Dit staat in scherp contrast met tijdgenoot Hegel , die een opgaande lijn in de gesc...

maakt duidelijk wat liefde wel is Liefde wordt vaak beschreven in termen van wat ze wel is: een verbinding, een vuur, een samensmelting van zielen. Maar wat als we liefde juist benaderen door te beschrijven wat ze niet is? Dit is de apofatische benadering, die we kennen uit de theologie: God wordt niet direct gedefinieerd, maar juist omschreven door wat Hij niet is. Zo kunnen we ook liefde benaderen, als iets dat zich ontvouwt in de afwezigheid van dwang, bezit en verwachting. Liefde en vrijheid Door te beschrijven wat liefde niet is -geen bezit, geen controle, geen middel- wordt helder dat liefde pas echt liefde is wanneer ze vrij is. Liefde zonder vrijheid is geen liefde, maar afhankelijkheid. Vrijheid zonder liefde is geen vrijheid, maar isolatie. In dat spanningsveld ontstaat de ware betekenis van liefde: een vrije keuze om met de ander te zijn, zonder dwang, zonder claim, zonder verwachting. Harmonie is niet vanzelfsprekend Liefde en vrijheid zijn geen absolute tege...

De balans vraagt voortdurend aandacht Sumit Paul-Choudhury, voormalig hoofdredacteur van New Scientist en opgeleid als astrofysicus, pleit in zijn boek " The Bright Side " voor een optimistische levenshouding, zelfs in sombere tijden. Hij bouwt zijn betoog op met wetenschappelijk onderzoek en historische inzichten. In NRC wordt beschreven hoe Paul-Choudhury's zoektocht naar de betekenis van optimisme begon na de dood van zijn vrouw. Hij benadrukt dat zijn optimisme niet betekent dat alles al goed is, maar dat het een poging is om de wereld beter te maken. Zijn benadering erkent de problemen en tegenslagen in het leven, maar ziet verbetering als mogelijk. Volgens Paul-Choudhury zijn mensen evolutionair voorbestemd om optimistisch te zijn. Deze "noodzakelijke illusie" brengt zowel individuele als collectieve voordelen: het is gezonder en spoort aan tot actie. Hoewel deze houding niet volledig realistisch is, heeft ze wel heilzame effecten. Hij beargumenteert dat z...

Incels tussen aantrekken en afstoten Wat weten pubers van liefde? In de miniserie Adolescence steekt de jonge Jamie klasgenoot Katie dood. De daad is afschuwelijk. Maar wie goed kijkt, ziet hoe eenzaamheid, isolement en het gebrek aan écht contact langzaam de bodem onder hem hebben weggeslagen. Zijn woede is invoelbaar, zijn daad onaanvaardbaar. Jamie ontstak in woede nadat Katie tegen hem had gemeld dat 80% van de vrouwen kijkt naar 20% van de mannen en dat hij daar niet bij zat. Katie’s opmerking over zijn aantrekkelijkheid is misschien plagerig bedoeld, misschien een puberale poging tot contact. Maar voor Jamie, die in zijn onzekerheid en beginnende mannelijkheid geen weg weet met zijn gevoelens, voelt het als een vernedering. Geen van beiden heeft geleerd hoe je op een veilige manier contact maakt. En geen volwassene lijkt écht beschikbaar om hen daarin te begeleiden. Incel (van het Engels involuntarily celibate, onvrijwillige celibatair in het Nederlands) is een term die wordt g...

Waarom vrouwen emotionele resonantie verlangen Mannen en vrouwen lijken vaak langs elkaar heen te communiceren wanneer het gaat om intimiteit. Veel mannen ervaren dat een erotische aanraking wordt toegelaten als een vorm van erkenning: een teken dat ze geaccepteerd en gewaardeerd worden. Vrouwen daarentegen verlangen doorgaans eerst naar een vorm van emotionele resonantie: een ervaring dat de ander hen werkelijk ziet, hoort en voelt, voordat zij erotisch contact toelaten. Kort gezegd: veel mannen zoeken in intimiteit een vorm van erkenning, terwijl veel vrouwen die erkenning eerst in gesprek en emotionele afstemming willen ervaren, voordat zij zich aan intimiteit overgeven. Dit verschil in invalshoek kan leiden tot misverstanden en zet hun relatie onder druk. Evolutionaire achtergrond Evolutionair gezien zijn deze verschillen niet vreemd. Voor mannen lag de reproductieve strategie eeuwenlang in het verspreiden van genen: fysieke toenadering bood directe bevestiging van vruchtbaar...

Voor de ervaring van liefde hoef je je niet uit te sloven Ware liefde stroomt moeiteloos Liefde is geen prestatie, geen strijd en geen verdienste. Het is een vrije stroming die aanwezig is zolang we haar niet in de weg zitten. Toch ervaren veel mensen liefde als iets moeilijks, iets wat verdiend, afgedwongen of beschermd moet worden. Dat komt niet omdat liefde zelf ingewikkeld is, maar omdat we haar vaak onbewust blokkeren. Wie leert zien wat liefde tegenhoudt, kan haar moeiteloos laten stromen. Wat blokkeert liefde? Competitie: liefde als strijd Liefde gedijt niet in een sfeer van competitie. Wanneer liefde verandert in een strijd om erkenning, aandacht of macht, raakt ze vervormd. De vraag ‘Wie houdt er meer van wie?’ of ‘Wie geeft en wie ontvangt?’ verstoort de balans. In plaats van liefde te laten stromen, wordt ze een middel tot zelfbevestiging. Liefde vraagt geen concurrentie, maar openheid. Wanneer je observeert dat veel mensen liefde zoeken in een competitieve omgeving, is het ...

Een filosofisch-theologische beschouwing op de aard van liefde In onze westerse cultuur beschouwen we liefde doorgaans als een hoogst persoonlijke ervaring, een emotie die we voelen voor specifieke individuen om specifieke redenen. We zeggen: "Ik houd van jou vanwege jouw unieke kwaliteiten". Deze opvatting plaatst onze identiteit en voorkeuren centraal in de liefdeservaring. Maar wat als we liefde iets anders zouden benaderen? Wat als liefde niet zozeer een persoonlijke keuze is, maar eerder een natuur- of goddelijke kracht die door ons heen stroomt, onafhankelijk van onze individuele voorkeuren of verwachtingen? De bevrijdende werking van minder persoonlijke liefde Wanneer we liefde minder als persoonlijk beschouwen, openen we de deur naar een bijzondere vorm van bevrijding. Allereerst bevrijden we onszelf van de last van verwachtingen. Als liefde niet "van mij" is en niet "voor jou" is vanwege jouw specifieke eigenschappen, dan hoeft die liefde oo...

De twee gezichten van hubris Daedalus en Icarus Icarus werd overmoedig, vloog te dicht bij de zon, de was smolt en hij stortte in zee en verdronk. In het Nederlands kent het concept 'hubris' twee nauw verwante maar toch onderscheiden betekenissen: hoogmoed en overmoed. Deze dualiteit biedt een fascinerend filosofisch kader om het gedrag van machthebbers te analyseren, zowel historisch als in het hedendaagse politieke landschap. Waar hoogmoed verwijst naar een overmatige trots en zelfoverschatting ten opzichte van anderen, duidt overmoed op een misrekening van de eigen capaciteiten in verhouding tot de werkelijkheid. In de politieke arena blijken deze twee aspecten van hubris vaak onlosmakelijk met elkaar verbonden, met potentieel verstrekkende gevolgen. De filosofische wortels van hubris De notie van hubris is diep geworteld in het Griekse denken. Bij Aristoteles vinden we het concept terug als een verstoring van de juiste balans, het 'midden' tussen extremen dat hij...

Kunnen we voorkomen dat we gevangen raken in een paradox? Joseph Heller’s Catch-22 (1961) is een satire op de absurditeit van bureaucratie en oorlog, met name binnen het Amerikaanse leger tijdens de Tweede Wereldoorlog. De titel verwijst naar een paradoxale regel: een piloot die mentaal instabiel is, kan niet vliegen, maar als hij om ontslag vraagt wegens krankzinnigheid, bewijst hij daarmee juist dat hij wilsbekwaam is en moet hij blijven vliegen. Dit illustreert hoe systemen zichzelf in stand houden door tegenstrijdige logica. Relevantie voor de huidige tijd De Catch-22 paradox zie je terug in veel hedendaagse systemen, waaronder technologie en AI. Het voorbeeld van AI als zowel bedreiging als oplossing voor democratie is opvallend, maar er zijn meer parallellen: 1.    Privacy & veiligheid AI helpt bij opsporing van criminaliteit en terrorisme. Tegelijkertijd bedreigt AI de privacy en vrijheid van burgers. 2.    Werkgelegenheid & automatisering A...

Lessen uit Catch-22 In een wereld vol bureaucratische regels, sociale ongelijkheid en machtsspelletjes lijkt het soms alsof we vastzitten in een systeem waarin we weinig invloed hebben. Dit idee staat centraal in Joseph Heller’s Catch-22 (1961), waarin hoofdpersonage Yossarian ontdekt dat logica en rechtvaardigheid niet gelden in een systeem dat zichzelf in stand houdt. Toch biedt het boek een belangrijke les: wachten op verandering is zinloos; je moet zelf kiezen hoe je je door het leven beweegt. Maar hoe kies je verstandig? En wanneer is het de moeite waard om te vechten tegen een onrechtvaardig systeem? De paradox van keuzevrijheid In Catch-22 worden de soldaten geconfronteerd met een onmogelijke paradox: als ze krankzinnig zijn, kunnen ze vrijstelling krijgen van militaire dienst, maar als ze vrijstelling aanvragen, bewijzen ze daarmee juist dat ze gezond van geest zijn en dus moeten blijven vliegen. Dit weerspiegelt de bredere realiteit waarin regels en machtsstructuren zo zijn o...

De overheid moet de burger beschermen tegen misbruik Met de opkomst van geavanceerde kunstmatige intelligentie (AI) worden gesprekken steeds vaker gevoerd tussen mens en machine, waarbij de menselijke gesprekspartner soms niet meer zeker kan zijn of hij met een mens of een computer communiceert. Deze ontwikkeling roept niet alleen technische en ethische vragen op, maar ook fundamentele kwesties over de rechten en verantwoordelijkheden van AI-systemen en de instanties die ze aanbieden. Grondrechten voor levende wezens Hubot: menselijke robot Grondrechten zijn historisch gezien ontwikkeld om de fundamentele vrijheden en (even)waardigheid van levende wezens, en met name mensen maar ook dieren of een uniek natuurgebied, te waarborgen. Het toekennen van dergelijke rechten aan AI roept een filosofisch en juridisch dilemma op. Machines, hoe geavanceerd ook, missen bewustzijn en gevoelens zoals we die toekennen aan levende wezens. Ze zijn ontworpen, gebouwd en geprogrammeerd door mensen en bli...

Oog om oog of tit for tat ? Evenwaardigheid is de sleutel tot samenwerking In de wereld van onderhandeling en samenwerking is er een breed spectrum aan strategieën ontwikkeld die bepalen hoe we reageren op de acties van onze tegenstanders. Twee bekende benaderingen zijn de "oog om oog, tand om tand" strategie en de meer verfijnde tit-for-tat methode, die beide een belangrijke rol spelen in hoe conflicten escaleren of juist de-escaleren. Tit for tat is een strategie waarbij je de actie van je tegenstander exact imiteert. De basis van tit-for-tat De tit-for-tat strategie is eenvoudig en effectief: begin met samenwerken, reageer altijd in gelijke mate op wat de ander doet, en schakel over naar samenwerking zodra de tegenpartij dat weer doet. Deze methode werd vooral bekend door Robert Axelrod, die in zijn invloedrijke werk The Evolution of Cooperation aantoonde hoe deze strategie in herhaalde interacties kan leiden tot langdurige samenwerking, zelfs in situaties die van nature ...

Tussen strijd en stilte Een wijze vrije vogel? De drang naar vrijheid is universeel, maar de wegen die daarheen leiden zijn verschillend. Sommige mensen (en dieren) veroveren hun vrijheid door te vluchten, anderen door te verdedigen wat hen toekomt, en weer anderen door te vechten voor hun overtuiging. Wat al deze strategieën met elkaar gemeen hebben, is dat ze voortkomen uit het gevoel dat er iets ontbreekt: ruimte, erkenning, autonomie. Wanneer mensen onrecht vermoeden, kijken ze vaak naar hoe anderen reageren. De felste stem krijgt de meeste aandacht. Dat kan anderen op het verkeerde been zetten: ze negeren hun eigen, meer intuïtieve wijsheid en sluiten zich aan bij de luidste roep, niet per se bij de diepste waarheid. Vrijheid vraagt niet alleen moed, maar ook inzicht. Wie altijd vlucht, verliest zichzelf. Wie altijd verdedigt, riskeert verstarring. En wie altijd vecht, loopt het risico gedood te worden – letterlijk of figuurlijk. De oude Zeloten vormen een voorbeeld van deze derde...

De kunst van intimiteit langzaam ontvouwen Intimiteit is een dans van verbinden en loslaten, een subtiele choreografie die bijzonder herkenbaar is voor wie demi-seksualiteit kent . Het is een proces waarbij elke stap even belangrijk is als de bestemming zelf. Niet uit angst, maar uit een diep respect voor ieders individuele ritme van nabijheid. Wanneer twee mensen elkaar ontmoeten, begint er een kwetsbaar proces van verkenning. Elk gedeeld verhaal, elke kwetsbare gedachte is als het optillen van een sluier. Die sluiers beschermen niet alleen, ze onthullen ook, laag voor laag, met wederzijdse instemming en verlangen. Liefde, seksualiteit en relaties zijn bronnen van geluk. En van ongeluk. Kun je de magie van de liefde in je relatie levend houden? Is er een manier om succesvol te daten? En kun je in een bestaande relatie de sleur doorbreken en weer opnieuw verliefd worden op je partner? Dat kan, via het pad van de Zeven Sluiers (Bruna) . Het bewust herhalen van verbinden en loslaten creë...