Wakker worden in eenheid

Over verlichting in gewone taal

Ergens voel je een kloof tussen wie je denkt te zijn en wat je dieper ervaart. Alsof je een rol speelt die niet helemaal past. Verlichting is de naam voor het moment waarop die kloof volledig verdwijnt, niet omdat je iets bereikt hebt, maar omdat wat er tussen jou en jezelf stond is weggevallen. En tegelijk verdwijnt ook de kloof tussen jou en de ander.

Wat heb je eraan?

Ten eerste ontspanning: je hoeft niet beter te worden dan je bent. Je hoeft alleen minder te worden dan je denkt te zijn. Ten tweede richting: niet de vraag "hoe word ik verlicht?", maar de eerlijkere vraag "wat staat er in de weg?". Ten derde bescherming: wie dit begrijpt raakt minder snel verstrikt in systemen die beweren de weg te kennen.

Genade of eigen inspanning?

Dit is de oudste vraag op dit gebied. Komt het van buitenaf, of moet je het zelf doen? Het antwoord is: het is geen tegenstelling. Eigen inspanning en iets dat je draagt zijn geen concurrenten. Ze horen bij elkaar als twee kanten van hetzelfde proces.

Waar de inspanning over gaat

De inspanning gaat niet over het bereiken van verlichting. Ze gaat over het opruimen van wat eraan in de weg staat. Vastgeroeste gewoonten, automatische reacties, de neiging jezelf te vereenzelvigen met wat je voelt, denkt of bezit. Dat is het werk.

De valkuil van het opruimen

Hier zit een paradox. Wie te fanatiek ruimt, bouwt een nieuwe belemmering: de opruimer die trots is op zijn werk, de zoeker die verlichting wil verdienen. De methode kan zichzelf ondergraven. Vandaar dat naast inspanning ook iets anders nodig is.

De kunst van het laten gebeuren

Er is een houding die je kunt innemen die niet passief is maar ook niet forcerend. Je bent aanwezig, aandachtig, zonder agenda. Je doet wat gedaan moet worden, maar zonder je eraan vast te klampen. Niet slapen, maar ook niet duwen. Wanneer die houding goed begrepen is, merk je op een gegeven moment dat er iets is dat meedraagt, iets dat groter is dan jouw eigen inspanning. Of je dat genade noemt of het ontvouwen van wat al aanwezig was, maakt voor de praktijk weinig uit.

Wat dit vraagt

Balans tussen doen en laten. Bescheidenheid omdat je nooit zeker kunt weten of je bezig bent met opruimen of met het bouwen van een subtielere belemmering. En alertheid: niet de ruimer die trots is op zijn werk, maar degene die ziet wat er gebeurt, inclusief wat er in zichzelf gebeurt.