Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

De dwaas en de sprong in het leven De tarotkaart The Fool toont een figuur die achteloos aan de rand van een afgrond staat. Hij draagt een kleine bundel, kijkt omhoog en lijkt zich niet bewust van het gevaar voor zijn voeten. Toch is er niets angstigs aan dit beeld. Integendeel: The Fool straalt vertrouwen en lichtheid uit, alsof het onbekende dat hem wacht geen dreiging is, maar een uitnodiging. In de traditie van de tarot symboliseert hij het begin van een reis, een open houding ten opzichte van het leven en het durven zetten van een stap zonder te weten waarheen. Søren Kierkegaard beschreef in Vrees en beven iets soortgelijks met wat hij de sprong van geloof noemde. Aan de hand van het verhaal van Abraham en Isaak laat hij zien dat geloof niet berust op zekerheid of bewijs, maar op een sprong in vertrouwen. Voor Kierkegaard geldt dit echter breder: het hele bestaan is doordrongen van sprongen. Rationele argumenten of berekeningen brengen ons maar tot een grens; daarna moet je...

Nachten van doen en laten Stel je de mens voor, duizenden jaren geleden, zonder lampen of elektriciteit. De nacht was lang, donker en vaak stil. Werken kon niet meer, jagen was gevaarlijk en reizen was onhandig. Wat overbleef, was het samenzijn. Je zat bij elkaar rond het vuur, vertelde verhalen, zong, of deelde de stilte. Of die uren prettig waren of pijnlijk, hing af van de manier waarop mensen met elkaar omgingen. Daar, in die lange nachten, werd wellevendheid belangrijk. Respect, humor en weten wanneer je iets moest doen en wanneer juist niet. Het verschil tussen een fijne nacht en een gespannen nacht zat in die balans van doen en laten. Ook in oude Indiase teksten zie je dat terug. Rond de tijd van de Kāmasūtra ontstond de leer van de vier levensdoelen, de puruṣārthas : dharma – leven met plicht en moraal, artha – zorgen voor welvaart en bestaanszekerheid, kāma – genieten van liefde en verlangens, mokṣa – zoeken naar bevrijding of verlichting. Die...

De ongehoorde echo van het verleden Belangrijke gebeurtenissen uit het verleden sterven nooit helemaal weg. Ze echoën door in ons bewustzijn, in onze instituties en in de manier waarop we naar elkaar kijken. Toch is niet iedereen even gevoelig voor die echo’s. Waar de één ze duidelijk hoort, kan de ander ze negeren of verdringen. Die ongelijkheid in waarnemen maakt het noodzakelijk dat we ons blijven oefenen in luisteren: naar de stemmen van de geschiedenis en naar de ondertoon van ons eigen handelen. De echo van macht en waarden is door verschillende denkers scherp beschreven. Friedrich Nietzsche liet zien dat de oude waardesystemen, zoals christelijke moraal of aristocratische trots, nooit zomaar verdwijnen. Zelfs wanneer ze officieel verworpen zijn, sluimeren ze voort in ons denken. In die zin zijn we nooit geheel bevrijd van het verleden: de echo spreekt nog in onze keuzes en oordelen. Michel Foucault verbreedde dit inzicht naar de samenleving als geheel. Hij toonde aan hoe...

Lessen in leiderschap In de moderne politiek zijn we getuige geworden van een leiderschapsstijl waarin het systematisch kleineren van tegenstanders centraal staat. Donald Trump heeft dit tot een kunstvorm verheven: de constante stroom van beledigingen, denigrerende bijnamen zoals "Sleepy Joe" en "Crooked Hillary" en het neerzetten van elke vorm van kritiek als afkomstig van "losers" of mensen die "het gewoon niet snappen". Deze aanpak gaat verder dan gewone politieke retoriek, het is een bewuste strategie om tegenstanders niet alleen te verslaan, maar te vernederen en hun waardigheid aan te tasten. Dit patroon past in een verontrustend psychologisch mechanisme waarbij macht wordt gebruikt om een hiërarchie van superioriteit te rechtvaardigen. Door anderen systematisch als minderwaardig af te schilderen, wordt de eigen positie bevestigd zonder dat inhoudelijke argumenten nodig zijn. Het creëert een gevaarlijke dynamiek waarin volgers worden aa...

Nietzsche's diagnose: de wraakzucht van de machtelozen Volgens filosoof Friedrich Nietzsche (1844-1900) ontstond het christelijke (en bij uitbreiding moderne humanistische) gelijkheidsdenken als waarde niet uit nobele motieven, maar uit ressentiment : de omgekeerde wraakzucht van degenen die zich machteloos voelden. Hoewel sommige waarden objectief waardevol zijn, benadrukt Nietzsche dat ze hun kracht verliezen als we ze niet persoonlijk toe-eigenen. De Gouden Regel bijvoorbeeld blijft krachtig omdat mensen hem steeds opnieuw heruitvinden , niet alleen maar overnemen. Men kan Nietzsche lezen als een waarschuwing: wie spreekt over gelijkheid en evenwaardigheid moet oppassen dat dit geen middel wordt om levenskracht en verscheidenheid te onderdrukken. De oorspronkelijke "meesters" legitimeerden hun macht door hun eigen kracht en voortreffelijkheid. Maar degenen die deze macht niet bezaten, de onderworpenen, keerden de waarden om: macht werd "slecht", neder...

De stress van een schitterend leven De emancipatie van vrouwen is nog lang niet voltooid. Dat blijkt niet alleen uit ongelijkheid op de arbeidsmarkt of in de verdeling van zorgtaken, maar ook uit een stille crisis die zich afspeelt onder jongeren en in het bijzonder onder meisjes. Al twintig jaar verslechtert hun mentale gezondheid en de cijfers van de laatste jaren zijn ronduit verontrustend. Bijna de helft van de meisjes op de middelbare school rapporteert veel piekeren, angst en ongeluk; een stijging van bijna twintig procent ten opzichte van vijf jaar eerder. Zelfbeschadiging, eetstoornissen en overdoses komen eveneens veel vaker voor bij meisjes dan bij jongens. Achter deze cijfers schuilt meer dan een medisch of pedagogisch probleem. Ze leggen een spanningsveld bloot tussen vrijheid en maakbaarheid dat diep filosofisch, historisch en maatschappelijk van aard is. Vrijheid als last Simone de Beauvoir stelde dat de vrouw in de westerse cultuur vaak tot object wordt gemaakt, b...

Waarom liefde bloeit in vrijheid Er bestaat een mysterie in de menselijke ervaring dat even elegant als fundamenteel is: hoe meer we proberen vast te houden aan wat we liefhebben, hoe meer het tussen onze vingers door glipt. Het lijkt erop dat dit loslaten ook een vorm van liefde is: liefde voor het moment zonder het te willen bezitten. En dat die bereidheid tot loslaten juist zorgt voor meer verbinding, meer flow-momenten. De greep van bezit Onze natuurlijke neiging is om wat kostbaar is vast te pakken. Een prachtige zonsondergang, een goed gesprek met een vriend, de euforie van een licht uitgevoerde dans: we willen deze ervaringen voor altijd bewaren, ze herhalen, ze controleren. Maar in die greep verandert iets essentieels. Het levende wordt museum, de stroom wordt stilstaand water. Wanneer we een moment proberen te bezitten, trekken we het uit zijn natuurlijke context. We dwingen het om iets te zijn wat het van nature niet kan zijn: permanent, herhaalbaar, gecontroleerd. In...

Waar elke politieke partij naar zou moeten streven Wij mensen bestaan niet los van elkaar. Ons welzijn en onze vrijheid wortelen in relaties: met anderen, met de natuur, met de generaties die na ons komen. Het gemeenschappelijk belang is dan ook dat ieder mens -en ieder levend wezen waarmee wij samenleven- de mogelijkheid krijgt om een waardig, vrij en zinvol bestaan te leiden. Waardigheid betekent dat niemand gereduceerd wordt tot middel voor een ander. Praktisch betekent dit dat werk niet alleen een bron van inkomen moet zijn, maar ook van erkenning en zingeving. Het betekent ook dat zorg beschikbaar is wanneer iemand kwetsbaar wordt, en dat ouderen niet worden weggezet als last maar als deel van ons gemeenschappelijk verhaal. Vrijheid betekent dat mijn vrijheid ophoudt waar die van de ander begint, zodat vrijheid gedeeld kan worden in plaats van bevochten. In de praktijk vraagt dit om goed onderwijs dat ieder kind de kans geeft zich te ontwikkelen, betaalbare huisvesting die...

Stoïcijnse rust, synchroniciteit en evenwaardig contact De eerste helft van een mensenleven staat vaak in het teken van leren. Ouders, leraren en de overheid wijzen ons de weg: we moeten kennis vergaren, vaardigheden ontwikkelen en zo toegang krijgen tot studie en werk. Ook ik heb dat kronkelige pad bewandeld. Met mijn pensionering merkte ik dat de balans verschoof. Waar ik ooit gedreven werd door de vraag wat ik moest leren, houd ik mij nu meer bezig met afleren. Afleren klinkt misschien als verval of verlies, maar het is een bewuste keuze. Het is het opsporen en loslaten van overtuigingen die meer last dan vrijheid geven. Het is leven vanuit de via negativa , de apofatische benadering: niet zozeer benoemen wat iets is, maar ontdekken wat het níet hoeft te zijn. Wat overblijft is ruimte, ruimte voor vrijheid, ontvankelijkheid en nieuwe betekenis. De Gouden Regel: wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet , is een universeel voorbeeld. Afleren en stoïcisme ...

Tussen vasthouden en laten gaan We willen graag vasthouden wat mooi is. Een geliefde, een herinnering, een moment van geluk. Even vanzelfsprekend willen we afweren wat pijn doet. Het is een menselijke reflex: grijpen en wegduwen, alsof we zo het leven in een veilige vorm kunnen kneden. Maar vroeg of laat laat alles ons toch los. Niet omdat we dat willen, maar omdat het in de aard van dingen ligt om te veranderen. Soms doet dat pijn, soms voelen we weerstand, soms verzetten we ons met heel ons hebben en houden. Toch is het juist dát verzet dat ons het meest vermoeit. De boeddhistische traditie noemt de weg daartussen madhyamā-pratipad , de middenweg. Het is geen compromis, maar een levenshouding waarin we ons niet laten meesleuren door begeerte of afkeer. We leren kijken naar wat is, zonder ertegen te vechten en zonder het te grijpen. In de stilte van dat kijken kan vergankelijkheid zich tonen zonder dreiging. Wat we vrezen te verliezen, blijkt soms nooit van ons geweest te zijn. ...

Wanneer esthetiek politiek wordt De vraag naar kwaliteit in de kunst lijkt op het eerste gezicht puur esthetisch, maar verbergt een van de meest hardnekkige ideologische strijdpunten van onze tijd. Achter elke discussie over wat "goede kunst" is, speelt een fundamenteel conflict tussen conservatieve en progressieve visies op cultuur, traditie en maatschappelijke waarden. Deze strijd bepaalt niet alleen wat we zien in musea en theaters, maar ook hoe we als samenleving omgaan met creativiteit, subsidies en de rol van kunst in het publieke debat. De conservatieve verdediging van traditie Voor conservatieven staat kwaliteit in de kunst synoniem met tijdloze waarden, technische vaardigheid en cultureel erfgoed. Kunst moet volgens deze visie schoonheid brengen, verheffend werken en de beste tradities van de westerse beschaving voortzetten. Een Rembrandt of Mozart vertegenwoordigt in deze optiek echte kwaliteit omdat hun werk generaties heeft geïnspireerd en technisch superieu...

Wie en wat valt binnen onze morele cirkel? Iedereen is lid van meerdere gemeenschappen: gezin, familie, straat, dorp, land en zelfs continent. Dat roept de vraag op: hoe ver reikt mijn verantwoordelijkheid voor anderen? Wie zich met alles en iedereen probeert te verbinden, kan uitgeput raken. Wie zich te veel afsluit, verliest menselijkheid. Cirkels van nabijheid Al in de oudheid wezen filosofen erop dat ieder mens in concentrische cirkels leeft: het eigen ik, de naaste kring, de bredere gemeenschap en uiteindelijk de mensheid. Het advies was om de buitenste cirkels dichter naar je toe te halen, zonder uit het oog te verliezen dat je directe invloed vooral in de binnenste cirkels ligt. Een praktisch kompas kan dan zijn: nabijheid : hoe dicht raakt dit mijn leven? invloed : kan ik iets wezenlijks veranderen? betrokkenheid : voelt het moreel juist om hier iets mee te doen? Zo voorkom je dat compassie omslaat in machteloosheid of burn-out. Voor filosoof Peter...

Een richtinggevende kracht in de evolutie We denken dat kwaliteit uit iets voortkomt, maar wat als het andersom is? Dat de evolutie gericht is op het naar buiten brengen (uitdrukken) van kwaliteit? Kwaliteit is meer dan een oordeel achteraf. Het is geen waardering die we geven nadat we iets hebben ervaren. In plaats daarvan gaat kwaliteit vooraf aan onze ervaring, zelfs voordat we denken of voelen. Ze is de ervaring zelf, op het moment dat iets raakt, klopt, stroomt, of juist wringt. Wie met aandacht leeft, herkent die momenten: in schoonheid, in eenvoud, in wetmatigheid, in liefdevolle ontmoeting. Kwaliteit is geen eigenschap van dingen of mensen, maar het levende besef: dit is goed of dit deugt niet . Kwaliteit trekt de aandacht We herkennen kwaliteit intuïtief, vóór we kunnen uitleggen waarom. Maar juist dát maakt duidelijk dat kwaliteit ook buiten het individu werkt. Want wat wij herkennen als kloppend of passend, blijkt vaak ook te wérken in een bredere context. In de evoluti...

Waarom 'je moet het uit jezelf halen' niet helpt Veel mensen raken gevangen in een vicieuze cirkel van gevoelens van waardeloosheid. Het begint vaak al vroeg: een kind dat niet de erkenning of warmte krijgt die het nodig heeft, gaat zichzelf zien door de ogen van zijn ouders, leraren of andere autoriteiten. De boodschap dat je er niet écht toe doet, nestelt zich diep in het zelfbeeld. Later in het leven wordt dit versterkt door dooddoeners als: “Je moet het uit jezelf halen” . Deze uitspraak, hoe goedbedoeld ook, bevestigt vaak juist het gevoel tekort te schieten. De Zwitserse psychoanalytica Alice Miller beschreef dit mechanisme scherp in haar boeken, zoals Het drama van het begaafde kind . Zij liet zien hoe machtsverhoudingen tussen volwassenen en kinderen structureel ten koste zijn gegaan van de psychische ontwikkeling van het kind. Ouders, leraren en machthebbers hadden vaak baat bij het klein houden van kinderen, omdat gehoorzame en aanpasbare kinderen hun eigen onzek...

Evenwaardigheid en het dienstbare ego Evenwaardigheid ontstaat wanneer de interactie tussen mensen vrij is van machtsdrang, afhankelijkheid of behoefte aan bevestiging. Het is een energieveld van wederzijdse erkenning, waarin vrijheid en respect elkaar raken. Beide partijen mogen zijn zonder voorwaarden, zonder dat de een de ander weegt, beoordeelt of inschat op waarde. Dit klinkt eenvoudig, maar blijkt in de praktijk weerbarstig. Want hoe ontmoet je de ander zonder agenda, zonder verwachting, zonder heimelijk te hopen op een bepaalde reactie? De rol van het ego Het ego speelt hierin een cruciale rol. Het is het instrument waarmee we handelen, grenzen bewaken en keuzes maken. Zonder ego is er geen contact, geen initiatief en geen verantwoordelijkheid. Het ego zelf is niet het probleem. Het probleem ontstaat pas wanneer het ego zich identificeert met erkenning of waardering. Dan wordt de ander een middel om eigenwaarde te bevestigen en verdwijnt de spontaniteit uit de intera...