Evenwaardigheid
vrijheid en liefde

Afscheid nemen van oude verhalen en verbondenheid hervinden Eeuwenlang was de ziel het kloppend hart van filosofie, religie en zingeving. Ze werd gezien als onze ware kern, als moreel kompas, als verbinding met een hogere werkelijkheid. Maar vandaag kunnen we ons afvragen: hebben we de ziel nog nodig om een zinvol leven te leiden? Ik denk van niet. En juist in dat ‘niet’ ligt vrijheid besloten. Wat gebeurt er als we het verhaal van de ziel loslaten? Zodra we niet langer vasthouden aan de ziel als een innerlijke, onsterfelijke essentie, valt er iets weg, maar er komt ook iets voor in de plaats. We verliezen een eeuwenoud kader, dat richting gaf aan vragen over goed en kwaad, identiteit en bestemming. Maar we winnen de kans om opnieuw te kijken: naar wie we zijn, met elkaar, in deze wereld. Mijn denken is apofatisch van aard. Dat wil zeggen: ik geloof dat het diepste in ons -of in de werkelijkheid- zich aan taal en categorieën onttrekt. Wat wij ‘ziel’ noemen, is misschien niet...

Zinvolle interactie zonder zweverigheid De ziel roept vaak associaties op van mystiek en religie, maar wat als we het concept opnieuw bekijken vanuit een eigentijds en rationeel perspectief? Maarten van Buuren biedt in zijn boek Quantum, de oerknal en God, perspectieven van de quantummechanica (bol.com) een interessante ingang door de ziel te beschrijven als een emergent verschijnsel. Dit biedt een manier om over de ziel te spreken zonder te vervallen in zweverigheid. Het leven kwam na miljarden jaren van evolutie voort uit materie, en ergens in dat proces heeft zich mogelijk de ziel ontwikkeld. De ziel, voortgekomen ( geëmergeerd ) uit de interactie van biologische elementen, is een complex geheel dat geen mystieke oorsprong heeft, maar geworteld is in de wetmatigheden van de natuur. Emergent gedrag is meer dan de som van de onderdelen, omdat de complexe patronen en het schijnbare doelgerichte gedrag van bijvoorbeeld een zwerm vogels of vissen niet direct kunnen worden afgeleid u...