Evolutie gericht op vergroten van kwaliteit
Kwaliteit als vormende waarde
Pirsig: statische en dynamische kwaliteit
Op 24 april 2017 overleed Robert M. Pirsig, de auteur van Zen en de kunst van het motoronderhoud en Lila. Beide boeken zijn filosofisch van aard, met een duidelijk autobiografische inslag. In Lila werkt Pirsig zijn metafysica van kwaliteit uit: de gedachte dat niet materie maar waarde het fundament van alles is. Volgens Pirsig wordt ook de ontwikkeling van de natuur gedreven door waarden.
Pirsig onderscheidt statische en dynamische kwaliteit. Statische kwaliteit bestaat uit waardepatronen die zich in vier niveaus ordenen: anorganische, biologische, sociale en intellectuele patronen. Elk niveau bouwt voort op het vorige, maar volgt zijn eigen wetten en Pirsig beschouwt elk volgend niveau als moreel hoger. Dynamische kwaliteit is de bron van alle verandering, de kwaliteit van de vrijheid. Dynamische kwaliteit schept de wereld waarin wij leven, statische kwaliteit is nodig om haar in stand te houden. Met een beetje fantasie vallen ook waarden als vrijheid en liefde onder wat Pirsig voor ogen had.
Teule: eonen en schoonheid
In Nederland hangt Gerrit Teule een verwante evolutietheorie aan. Hij ziet de evolutie als gericht op het vergroten en verbreiden van schoonheid. Volgens Teule was er bij het allereerste begin van het heelal nog geen materie en golden er andere natuurwetten. Alle materie is volgens hem door God opgebouwd met een eenheid van bewustzijn. Bewustzijn ontstaat in zijn visie uit de samenwerking van eonen en neuronen. Voor het bestaan van eonen is (nog) geen natuurkundig bewijs. Teule verwijst af en toe kort naar Pirsig.
Het is denkbaar dat de statische patronen van Pirsig samenhangen met het functioneren van eonen. Eonen zouden dan op verschillende niveaus kunnen werken. Vul je de vier niveaus van Pirsig aan met een niveau eronder en een niveau erboven, dan krijg je patronen van elementaire deeltjes, anorganische, biologische, sociale, intellectuele en spirituele patronen. Daarmee zou de evolutionaire cirkel rond zijn. Zie ook het punt Omega van Teilhard de Chardin.
Bos: bewustzijn in de levende cel
Een aannemelijker verklaring dan die van Teule voor de manier waarop bewustzijn zich tijdens de evolutie heeft ontwikkeld, geeft wetenschapsfilosoof Arie Bos. Volgens Bos heeft een levende cel al een vorm van bewustzijn. Daarmee laat hij het idee los dat materie de basis van bewustzijn is. Mensen zijn volgens Bos een bewuste schakel in een zinvolle evolutie die naar vrijheid streeft.
Om verder te lezen
Met dit korte artikel doe ik geen van deze auteurs recht, maar misschien is het een aanleiding om meer te gaan lezen. Over Pirsig schreef ik ook een uitgebreider artikel over kwaliteit.
Gerrit Teule: Wat Darwin niet kon weten (bol.com)
Pierre Teilhard de Chardin (bol.com)
Arie Bos: Hoe de stof de geest kreeg (bol.com)
