De kunst van openheid en gokken

Keuzes maken 

In het leven nemen we voortdurend beslissingen zonder alle informatie te hebben. Het Monty Hall-probleem, een beroemd kansspel uit de statistiek, biedt een fascinerend inzicht in hoe we omgaan met keuzes, onzekerheid en het bijstellen van onze overtuigingen. Dit geldt niet alleen voor strategische beslissingen, maar ook voor een heel persoonlijk aspect: hoe we communiceren.

In de beroemde tv-show krijgt de kandidaat drie deuren voor zich. Achter een van de deuren staat een auto, achter de andere twee een geit. De kandidaat kiest een deur, waarna de host – die weet waar de auto staat – een andere deur opent en een geit onthult. Vervolgens krijgt de kandidaat de keuze: bij de eerste deur blijven of wisselen.

De wiskundige uitleg van de beste strategie staat onderaan dit artikel.

Openheid als keuze

Sommige mensen spreken spontaan uit wat in hen opkomt, anderen wikken en wegen elke uitspraak. De een vertrouwt op intuïtie, de ander op strategie. In communicatie werkt het vaak zoals in het Monty Hall-spel: we maken een keuze (we delen een gedachte), en vervolgens reageert de ander (zoals de host die een deur opent). De cruciale vraag is: hoe gaan we om met die nieuwe informatie?

Voor mensen die graag vrijuit spreken, kan communicatie voelen als een gok. Dit kan veel opleveren: eerlijkheid, verbinding en boeiende gesprekken. Maar het kan ook misverstanden veroorzaken of tot afwijzing leiden. Net als in het Monty Hall-probleem is het antwoord niet om star vast te houden aan de eerste keuze, maar om flexibel te blijven en de reacties van anderen mee te nemen.

Spontaniteit met een tussenstap

Een manier om openheid en strategie te combineren, is door een 'tussenstap' in te bouwen:

• Even stilstaan: Voordat je iets zegt, kort reflecteren: 'Wil ik dit delen omdat het mijn oprechte gedachte is, of wil ik vooral een reactie uitlokken?' Een korte pauze kan helpen om bewuster te communiceren.
• Hardop twijfelen: Door expliciet te maken dat een gedachte nog niet vaststaat ('Ik weet nog niet precies hoe ik hierover denk, maar...') nodig je de ander uit tot een dialoog in plaats van een oordeel.
• De reactie bekijken: Als de ander negatief reageert, kan het helpen om te bedenken: Wil ik vasthouden aan wat ik heb gezegd, of kan ik mijn formulering aanpassen? Dit voorkomt dat een spontaan uitgesproken gedachte onbedoeld verkeerd valt.

Apofatisch kiezen: leren van wat niet werkt

Het Monty Hall-voorbeeld laat zien dat je soms beter een keuze kunt maken op basis van wat je weet dat niet klopt, in plaats van direct te vertrouwen op je eerste impuls. Dit is een apofatische manier van beslissen: door te elimineren wat niet werkt, kom je dichter bij de juiste keuze.

Wanneer we spreken of handelen, kunnen we leren van de reacties die we krijgen. In plaats van star vast te houden aan een uitspraak, kunnen we het gesprek zien als een proces waarin onbruikbare benaderingen worden uitgesloten. Net zoals de host in Monty Hall een deur opent om je te helpen bij je beslissing, kan het leven ons signalen geven over welke benadering het minst effectief is.

Maar de kans blijft dat je je laat verleiden om je keuze te wijzigen, terwijl achteraf blijkt dat jouw eerste ingeving toch de juiste was.

Het ego en het loslaten

Naast de statistische kant van het Monty Hall-probleem speelt er ook een psychologische component: het ego. Wanneer we een keuze maken, hechten we er onbewust waarde aan omdat het onze keuze is. Als we achteraf ontdekken dat het niet de beste keuze was, kan dat voelen als een verlies van controle of een persoonlijke mislukking.

In het spel voelt het veiliger om vast te houden aan de oorspronkelijke keuze, ook al is dat statistisch ongunstig. Het is niet alleen een kwestie van kansberekening, maar ook van hoe we onszelf en onze beslissingen zien. Zowel in het spel als in het leven is de les: durf bij te stellen op basis van nieuwe informatie, zelfs als dat ongemakkelijk voelt.

De balans tussen openheid en controle

Echte communicatie vraagt om een voortdurende afweging tussen spontaniteit en strategie. Te veel impulsiviteit kan leiden tot onnodige conflicten, terwijl te veel voorzichtigheid kan zorgen voor oppervlakkige gesprekken en gemiste kansen op echte verbinding. De kunst is om open te blijven, maar met een subtiele vorm van zelfreflectie en bijsturing wanneer dat nodig is.

Uiteindelijk is de vraag niet óf je moet spreken of zwijgen, maar hoe je jouw woorden zo kunt inzetten dat ze zowel jezelf als de ander vooruithelpen. Net als in het Monty Hall-probleem draait het niet alleen om de eerste keuze, maar vooral om hoe je omgaat met wat er daarna gebeurt.

De statistiek uitgelegd

En voor wie het zich nog afvraagt: in het Monty Hall-spel is de optimale keuze om te wisselen. De reden is dat de quizmaster niet het goed of fout zijn van jouw keuze mocht openbaren. Door te laten zien wat niet de juiste keuze is, heeft hij de kans dat je fout kiest door te wisselen verkleind van 2/3 naar 1/3 en heeft daarmee jouw kans om te winnen vergroot tot 2/3, terwijl de meesten denken dat de kans op winnen is gestegen naar fifty-fifty.

Nog anders geformuleerd: toen je de eerste keuze maakte was de kans dat je het goed had 1/3. De kans dat de juiste keuze bij de andere twee deuren zat was 2/3. Omdat de host kenbaar maakte welke van de twee andere deuren niet goed was, had je door te wisselen je kans op succes verhoogd tot 2/3.

In het echte leven is er zelden een wiskundig 'juiste' optie. Wat telt, is hoe je omgaat met nieuwe informatie en of je jouw keuzes durft bij te stellen.