Spiritualiteit begrepen vanuit de psychologie

Kennis aangevuld en gemengd met eigen ervaringen

Onderscheid maken in het geheel

Dit artikel is een lichtvoetige combinatie van westerse, oosterse en overstijgende inzichten. Bij het zoeken naar de eenheid als doel, maakt het zien van alleen maar tweedelingen veel problemen, maar ligt de oplossing in het kiezen van de juiste driedeling.

Driedeling en drie-eenheid

  1. Het getal 3 verenigt 1 en 2 en staat voor stabiliteit en voor constructieve zaken. Met een simpele tweedeling kunnen we de rust en de beweging in de duale wereld niet vol-ledig beschrijven en verenigen. We hebben plaats en tijd van leven dankzij de driedimensionale ruimte. Ons leven startte nadat één en één drie werd. Dat is biologie, fysica en metafysica in één.
    Het Sanskriet woord voor non-dualiteit is A-dvai-ta, wat niet-twee(heid) betekent. Het is een voor velen een vage, maar in alle bescheidenheid een oeroude Oosterse spirituele wijsheid, waarmee bijvoorbeeld het positieve en het negatieve wordt verenigd, maar ook meer.
  2. We zijn allemaal één, maar onderscheid en contrast moet er zijn. Niet alleen in voorgrond en achtergrond, maar ook alles er tussenin. (Over)leven is het voortdurend switchen tussen het geheel zien en de details via het onderscheid opmerken. Dat is op zich niet vermoeiend, tenzij wij voortdurend twijfelen of we het wel juist zien. Wie te lang en te veel twijfelt, is niet vrij en niet zichzelf. Wie focust, bevrijdt zichzelf paradoxaal gesproken door zichzelf tijdelijk gevangen te zetten. Dit is geen probleem zolang je voortdurend alert en aandachtig aanwezig bent om weer uit te zoomen. Een voortdurende dans van bewegen en rust.
  3. Wanneer het systeem van ons lichaam en geest gezond is, werken beide samen door in stilte afwisselend te luisteren naar ons verstand en gevoel. Er is nog een derde, mogelijk externe bron van informatie en dat is onze intuïtie. Het meest optimaal zijn we vrij wanneer we ontspannen en niet vooringenomen kunnen luisteren naar onze gedachtes, gevoelens en invallen. Je weet dat je goed zit wanneer deze drie resoneren.

Eenheid bespreken en ervaren

Caduceus

Drie-eenheid (triade) en tegelijk driedeling zie je op heel veel vlakken. Deels zijn die natuurlijk en deels functioneel en kunstmatig, bijvoorbeeld de Trias Politica. De taal (ook zwijgen) functioneert daarbij afwisselend als verbinder en scheider, bijvoorbeeld wanneer we negeren of een oordeel vellen. De balans oftewel koers houden tussen twee uitersten is het adagium. Eenheid ervaren kunnen we met onszelf, met de ander of met een groep. Wie binnen zichzelf eenheid ervaart bij de drie bronnen van kennen of weten: het denken, het voelen en het laten invallen, heeft weinig moeite met handelen of zwijgen en keuzes maken.

We maken contact, verbinden ons en laten elkaar weer los, althans, wie dat wil. Wie niet kan en niet wil loslaten, verliest de verbinding toch op den duur en misschien wel voor altijd.
Er is voortdurend beweging of we dat nu willen (zien) of niet. Heel abstract gezegd: er is het niet veranderende (het Zijnde) en het veranderende (het Wordende). En de beweging vindt plaats in de tijd, die weer hoort bij de ruimte. Opnieuw drie zaken die bij elkaar horen, maar ook iets ongrijpbaars hebben. Wat is tijd meer dan een afspraak en hoe groot is de ruimte? Oneindig?
We leven tussen verleden en toekomst in een eeuwigdurend heden (hier en nu).

Ook de dialectiek kent drie elementen: these, antithese en synthese. Wie voorbij willekeurige informatie tot zinvolle kennis wil komen, moet zich houden aan de evenwaardige beweging die zit in een dialoog. De dialoog start als gesprek en gaat via evenwaardige tegenspraak tot een gemeenschappelijke conclusie.

Zit de waarheid op het ongrijpbare en onzichtbare niveau?

Niemand heeft de waarheid in pacht. Dat is een open deur, maar een misverstand dat snel gemaakt wordt, zit in de aanduiding van hoger en lager bij een niveau van bewustzijn. 

Wie zich wil verdiepen in spiritualiteit heeft net zo veel baat bij zich verdiepen in het lagere bewustzijn als in het hogere bewustzijn. Het lagere bewustzijn bevat alle blokkades die ons weerhouden om helder waar te nemen. Wie zich toelegt op het opruimen van belemmerende overtuigingen in het lagere bewustzijn is voldoende voorbereid om te leven met een open mind. Wie zich wil verheffen en niet bescheiden kan blijven, schiet zijn spirituele doel voorbij. Het is en-en, spelen in evenwaardigheid.

Oosterse spirituele filosofie en ware liefde bedrijven is als een trap met drie treden. Het begint met lust en grijpen naar. Op de hoogste trede heb je stilte (rust) en hopelijk bevrediging en overzicht. Je komt weer tot jezelf, maar je bent geen beter mens geworden. Je hebt hoogstens betere aansluiting bij het mysterieuze onbekende en kunt je bij het ongrijpbare neerleggen. 

Hoe goed kennen we het bewustzijn?

Bewustzijn is de subjectieve ervaring van de realiteit, van gedachten, gevoelens, sensaties en de omgeving. Het omvat ook de capaciteit om aandacht te richten, op het zelf en op het moment.
In het hindoeïsme onderscheidt men drie gunas: rajas, tamas en sattva, waarmee het speels omgaan met beweging, rust en structuur wordt beschreven. Een universeel voorbeeld is de dans: afwisselend stappen (bewegen) en inhouden (rust) op de maat (structuur).
De gunas bepalen als ongrijpbare krachten (energieën) moeiteloos en speels de kwaliteit van het subjectief bewustzijn, zeggen de hindoes. Wie zichzelf of zijn leven wil vervolmaken kan dit in lijn met de gunas ook toepassen door af en toe zijn geest leeg te maken en zich (al omdenkend) bewust te zijn van het verschil tussen zinloos toeval en zinvolle synchroniciteit. Was wat er gebeurde een dankbare leerervaring of tenminste een geluk bij een ongeluk?
De menselijke hersenen kennen drie lagen: de hersenstam (reptielenbrein), de kleine (zoogdierenbrein) en grote hersenen (neocortex – mensenbrein). Alle drie niveaus werken samen en hebben invloed op ons gedrag.
In wezen zijn we allen één op het niveau van bewustzijn. Maar is de aard van ons bewustzijn materieel, emergent of duaal? Moeten we wel kiezen of kan het niet-weten ook aanleiding zijn om bescheiden op te stellen en andere wezens op aarde met meer respect te bezien?
Waar zetelt ons bewustzijn? Is het alleen in het lichaam, of afgescheiden in de geest, of zelfs deels in een ziel? Welk deel van de hersenen schept, bevat of ontvangt de gedachten, gevoelens en intuïtie? Wanneer onze hersenen niet meer functioneren dan raken we buiten bewustzijn. Zover is duidelijk. Maar genereren hersenen bewustzijn of weerspiegelen de hersenen activiteit uit een onderliggend bewustzijn? Leven we in het bewustzijn of is het bewustzijn afhankelijk van een deel van ons dat leeft? Kent het bewustzijn ook drie verschijningsvormen (zoals de gunas drie hoedanigheden van het bewustzijn zijn)? Is er een verbinding met een collectief onbewuste of bewustzijn of met een energieveld of het Akashaveld?

Het zijn vragen waarvan de antwoorden niet binnen de reguliere wetenschap worden gezocht, maar toch hebben beroemde natuurkundigen als Einstein en Planck erkend dat bewustzijn voorafgaat aan hoe wij tegen het gedrag van materie en energie aankijken.

Verschijningsvormen en mysterie

  • Amarillys
    De aarde en ons lichaam bestaan voornamelijk uit water. Water vind je op het land, ter zee en in de lucht. Water kent drie verschijningsvormen: ijs (vast), heldere vloeistof en stoom (gas). Hier is duidelijk onderscheid en beweging tussen de vormen door de werking van (zonne)energie op de materie. Deze eigenschappen van water maken het leven op aarde mogelijk door de beweging in de kringloop (zee, regen, rivier). En dat leven is miljarden jaren geleden simpel begonnen en heeft zich ontwikkeld tot de mooie verschijningsvormen die wij zijn en waar we onbeperkt van mogen genieten. Je bent niet een druppel in een oceaan, je bent de gehele oceaan in één druppel (Rumi). Dansend in een groep met zijn 2-en: 3 stappen op de maat en 1 tel rust.
  • Voortdurend gaat van alles over van materie met energie naar een nieuwe vorm. Het geheel daarvan vormt vaak een mysterie. Het leven zit vol met mysterieuze, spirituele  paradoxen. In het omgaan met paradoxen heb je drie keuzes: je kunt ze proberen op te lossen, je kunt er in ronddwalen en je kunt ze laten (liggen). Er zit troost in de gedachte dan niemand het ongrijpbare kan grijpen.
  • Het (Engelse) spreekwoord zegt: two's company and three is a crowd. Alle goede dingen bestaan in drieën en aan alle goede dingen komt een eind.
    Met het toekennen van het getal 3 aan onderscheidende, verbindende en stabiliserende processen en het oproepen, bespreken en beantwoorden van sommige vragen, kom ik nu (met een glimlach) tot een geheel open einde ….

Nog meer aanbevolen artikelen

Populair in de laatste 30 dagen

Leeswijzer

zingevingKlik hier voor het overzicht van de laatste titels met telkens een paar inleidende zinnen of via een overzicht van steekwoorden op een aparte pagina.

Op mijn persoonlijke website leg ik uit wat de gedachte achter bovengenoemde artikelen is en de samenhang in de gedachtegang bij het schrijven van de artikelen.

Labels

#metoo (2) aanbevolen (14) aandacht (8) aanwezigheid (4) achterdocht (2) ADHD (3) afhankelijkheid (2) afstand nemen (6) agnost (3) agressie (2) alcoholisme (3) altruïsme (6) ambitie (2) ander (2) angst (17) angststoornis (1) apofatisch (6) authenticiteit (7) autisme (1) autonomie (3) balans en evenwicht (31) begeerte (1) behoefte (4) belangen (10) belemmerende overtuigingen (5) beoordelen (5) beslissen (2) betrokkenheid (5) betrouwbaarheid (2) bewustwording (10) bewustzijn (26) bezinning (1) bindingsangst (3) bioscoopfilm (7) biseksualiteit (1) bodhisattva (2) boeddhisme (6) boek (196) brein (2) burn-out (2) communicatie (10) compassie (7) competentie (4) competitie (9) complottheorie (3) constructief gesprek (3) consumeren (3) coping (1) creativiteit (3) crisis (6) dans (3) daten (4) demagogie (4) denken (10) denkfouten (4) deugd (7) deugdzaamheid (1) diagnose (4) dialoog (6) dieren (1) discipline (1) dooddoener (5) drama (2) drie-eenheid (6) drogredenen (5) drugsgebruik (5) DSM (4) dualisme (2) duurzaamheid (4) dwangstoornis (1) echt (4) eenheid (28) eenzaamheid (8) ego (41) eigenschappen (1) eigenwaarde (3) emancipatie (5) emergentie (2) emotie (12) empathie (2) en-en (22) endogene depressie (2) energie (11) erkenning (5) ethiek (6) etiquette (4) evenwaardigheid (36) evolutie (20) faalangst (1) fabel (1) filmpje (82) filosofie (14) fraude (9) Freud (2) functioneren (4) gebreken (1) gedragsverandering (3) geduld (1) geest (3) geheugen (3) gekwetstheid (5) geld (5) gelijk hebben of gelijk krijgen (6) gelijkmoedigheid (4) geloven (17) geluk (33) genot (1) Gestalt (1) Getuige (4) gevoelens (28) gezag (1) gezichtsverlies (2) gezondheid (5) gezondheidszorg (1) GGz (2) go with the flow (2) God (35) goedgelovigheid (3) gokken (1) grenzen (4) hechting (1) heelheid (7) hersenen (4) hier en nu (7) holisme (2) homoseksualiteit (1) hoofdzonde (3) hulpverlening (1) humor (9) ideaalbeeld (2) identificatie (9) identiteit (12) ik-boodschap (1) illusie (11) imago (1) individualisme (4) innerlijke vrijheid (13) integriteit (2) Intelligent Design (1) Internet (3) intuïtie (7) InZicht (12) islam (2) jaloezie (3) jeugd (1) jezelf worden en zijn (11) jongeren (2) karakter (2) katafatisch (1) kenmerken (2) kiezen (10) kind (11) kosten (1) kracht (4) Krishnamurti (2) kuddegedrag (1) kunstmatige intelligentie (2) kwakzalverij (1) kwaliteit (16) kwetsbaarheid (4) leegte (11) leiderschap (4) leugens (9) levensfase (3) levenskunst (6) levensvragen (3) levensweg (3) licht (3) liefde (88) liefdesverdriet (3) lijden (1) loslaten (18) macht (22) machtsstrijd (5) magisch denken (6) man-vrouw verschillen (10) mannelijkheid (3) mannen (1) media (2) meditatie (12) memen (1) metacommunicatie (6) metafoor (2) metafysica (4) milieu (1) mindfulness (2) misbruik (4) mobiel (1) model (1) moraliseren (1) motto (1) mushotoku (2) mystiek (5) nabijheid (2) narcisme (3) natuur (3) negatieve (16) neti neti (3) niet doen (20) NLP (1) non-duaal bewustzijn (4) non-dualiteit (37) occupybeweging (1) omdenken (7) omgangsregels (2) onderwijs (2) onderzoek (8) ongelukkig zijn (3) onmacht (2) ontrouw (1) ontwikkeling (8) onverwerkt kindertrauma (2) oordeel (16) opvoeding (7) orgasme (2) Osho (6) ouderen (4) overgave (4) overheid (1) overvloed (6) panpsychisme (1) pantheïsme (1) paradox (25) Pareto principe (1) partnerkeuze (4) passie (2) pedagogie (2) perfectie (3) personeelsbeleid (2) persoonlijkheid (6) persoonlijkheidsstoornis (3) pesten (2) Peter principle (1) pijnlichaam (8) politiek (10) populair (11) positieve (11) privacy (1) processie (1) projectie (8) psychiatrie (5) psychofarmaca (2) psychose (2) psychotherapie (3) puberen (1) reïncarnatie (2) relatie (14) relatievaardigheid (4) respect (21) riagg (1) rijkdom (2) rol (4) romantiek (6) rust (5) ruzie (4) samensmelten (10) schaamte (1) scheiden (2) schizofrenie (2) schouwen (5) schrijfdrang (1) schuld (3) seks (13) selectie (3) sociale druk (1) somberheid (1) spel (2) spiegelogie (4) spijt (1) spiritualiteit (47) spreekwoorden (1) sprong (1) statistiek (1) status (1) sterven (6) stigma (1) stilte (10) straling (1) strategie (1) stress (4) synchroniciteit (10) Taoïsme (15) tederheid (1) Tegenwoordigheid (2) The Secret (2) The Work (1) therapeutische gemeenschap (1) therapie (1) tijdgeest (3) toeval (4) Tolle (19) transcenderen (6) transformatie (5) transparantie (2) trend (2) tunnelvisie (1) twijfel (4) verandering (1) verantwoordelijkheid (11) verbinding (27) vergeten (2) verlangen (5) verlatingsangst (1) verleiding (3) verlichting (12) verliefdheid (4) verlies (1) vermaatschappelijking (1) vermijding (1) vermoeidheid (1) verslaving (7) vertrouwen (14) verveling (2) vicieuze cirkel (1) voeding (1) voelen (3) volgzaamheid (1) vragenlijst (2) vrije wil (6) vrijen (2) vrijheid (77) vrouwelijkheid (1) waarheid (26) waarneming (5) ware (9) wezen (2) wijsheden (8) wilskracht (2) woede (2) wraak (1) wu wei (18) yin en yang (4) zelfbeheersing (3) zelfbevestiging (4) zelfbewustzijn (4) zelfdoding (3) zelfkennis (11) zelfkritiek (1) zelfoverschatting (2) zelfrealisatie (10) zelfvertrouwen (3) zelfverwerkelijking (1) zelfwaardering (4) Zen (2) ziel (13) Zijn (11) zin van het leven (9)

Terug