Het consumerende individu en de illusie van de vrije markt

De burger die mee wil denken en beslissen wordt via het marktdenken door ondernemers en de overheid met een kluitje in het riet gestuurd. De vrije markt dient de belangen van slechts een kleine groep machthebbers. Door de schijn op te houden dat iedereen deel zou kunnen worden van die groep machthebbers laten mensen zich verleiden nog harder te werken om macht, status en geluk te verwerven. Maar het tegenovergestelde is het effect.

In de Volkskrant van 15 november 2008 een voorpublicatie uit het boek van Femke Halsema Geluk! Voorbij de hyperconsumptie, haast en hufterigheid.

De Volkskrant vat samen: iemand wordt pas een volwaardig individu als hij geworteld in de samenleving. Geluk verwerf je niet door hyperconsumentisme: de burger geniet van zeggenschap.
De macht van de producenten van consumptiegoederen en van commerciële massamedia is enorm toegenomen. Halsema haalt de socioloog Elchardus aan die stelt dat mensen via de reclame worden aangezet tot identiek consumptief gedrag. “Onder het mom van onafhankelijkheid worden consumenten verleid tot ‘kuddegedrag’ en volgzaamheid.”

Halsema schrijft verder:
“Met ons gedrag hebben we invloed op de beschikbaarheid van producten en diensten, en lokken we het aanbod uit, en daar maken we gretig - en soms mopperend en scheldend - gebruik van. Maar burgers die ziek zijn, willen of kunnen helemaal niet altijd weglopen bij een verzekeraar of uit het ziekenhuis. Dikwijls ontbreekt een ander, gelijkwaardig aanbod en soms hebben zij er gewoon de kracht of de lust niet voor. Hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld ouders die ontevreden. zijn over het aanbod van lessen. Vaak voelen zij zich verbonden met de school en in plaats van weg te lopen willen zij juist zeggenschap om de kwaliteit van de lessen te verbeteren.
De mogelijkheid van vertrek en verweer achteraf, die hoort bij het consumentisme, is iets heel anders dan individuele, democratische medezeggenschap. Uit onderzoek van de Nationale Ombudsman blijkt dat veel mensen (redelijk) gelukkig zijn met hun eigen leven, maar ontevreden zijn over de samenleving. In plaats van klagen, willen zij juist kunnen meepraten en meebeslissen, en zij zijn bereid hun schaarse tijd daarin te investeren. Burgers worden echter afgeschrikt, aldus de ombudsman, omdat de overheid eerder een 'warenhuis' is dan een 'constitutioneel thuis'.”

Van de beschrijving van haar boek op bol.com:
Consumeren is lekker. Het troost en het lijkt de kortste route naar een gelukkig leven. Dus rennen we van onze impulsaankopen via de hypotheekadviseur naar de kredietverstrekker. We werken en spenderen ons een slag in de rondte. En als we eens achterover hangen, herinneren politici ons er wel aan dat de 'welvaart', de 'koopkracht' en het 'consumentenvertrouwen' omhoog moeten.
Langzaam maar zeker verandert ons land in een hyperconsumptieve samenleving waarin onderlinge competitie in luxe, de macht van snel verdiend geld en leven op krediet bepalend zijn. Een samenleving ook waarin kwetsbare mensen achterblijven, wellevende omgangsvormen het onderspit delven en natuur en milieu het kind van de rekening worden. In Geluk! Voorbij de hyperconsumptie, haast en hufterigheid analyseert Femke Halsema hyperconsumptie als een 'slechte koop': we worden meer consument en minder burger; de nationale welvaart groeit terwijl ons welzijn en geluk achterblijven. Het kan anders als politici moedige keuzes durven te maken. Glashelder schetst Halsema het politieke alternatief van eerlijke economische verhoudingen en een solidaire en gelukkige samenleving. Een positief en oorspronkelijk geluid in verwarrende tijden.


Geluk! Voorbij de hyperconsumptie, haast en hufterigheid
Femke Halsema